Komunikat prasowy
Gwiazda – wampir ujawnia swoje sekrety
7 grudnia 2011
Astronomowie uzyskali najlepsze w historii zdjęcia gwiazdy, która straciła większość swojej materii na rzecz wampirycznego towarzysza. Łącząc światło zebrane przez cztery teleskopy w Obserwatorium ESO Paranal, udało się utworzyć wirtualny teleskop o średnicy 130 metrów i obrazie 50 razy ostrzejszym niż uzyskuje Kosmiczny Teleskop Hubble'a. Nowe wyniki zaskakująco pokazują, że transfer masy z jednej gwiazdy do drugiej w obserwowanym układzie podwójnym jest łagodniejszy niż przypuszczano.
„Możemy teraz łączyć światło z czterech teleskopów VLTI uzyskiwać superostre obrazy znacznie szybciej niż poprzednio” mówi Nicolas Blind (IPAG, Grenoble, Francja), główny autor artykułu prezentującego wyniki badań, „Zdjęcia są tak ostre, że możemy nie tylko oglądać nawzajem okrążające się gwiazdy, ale także zmierzyć rozmiar większej z nich.”
Astronomowie obserwowali [1] nietypowy system SS Leporis w gwiazdozbiorze Zająca, który składa się z dwóch gwiazd okrążających się nawzajem w ciągu 260 dni. Gwiazdy są odseparowane o dystans niewiele większy niż odległość Ziemia-Słońce, podczas gdy większa i chłodniejsza z gwiazd rozciąga się na jedną czwartą tej odległości – co odpowiada prawie orbicie Merkurego. Z powodu tej bliskości gorący towarzysz „pożarł” już około połowę masy większej gwiazdy.
„Wiedzieliśmy, że ta gwiazda podwójna jest nietypowa i że materia przemieszcza się z jednej gwiazdy na drugą”, mówi współautor Henri Boffin z ESO. „To co odkryliśmy, to fakt, że sposób transferu masy najprawdopodobniej zachodził w zupełnie inny sposób niż wskazywały dotychczasowe modele tego procesu. ‘Ugryzienie’ gwiazdy-wampira jest bardzo delikatne, ale niezmiernie efektywne.”
Nowe obserwacje są wystarczająco ostre, aby pokazać, że olbrzymia gwiazda jest mniejsza niż dotychczas sądzono. W związku z tym znacznie trudniej jest wyjaśnić w jaki sposób czerwony olbrzym utracił materię na rzecz swojego towarzysza. Astronomowie przypuszczają teraz, że zamiast przepływu strumienia materii, jest ona w jakiś sposób wyrzucana z olbrzyma przez wiatr gwiazdowy i przechwytywana przez gorętszego towarzysza.
„Te obserwacje zademonstrowały nowe możliwości obrazowania za pomocą Interferometru Bardzo Dużego Teleskopu. Przecierają szlaki dla wielu dalszych fascynujących badań oddziałujących ze sobą gwiazd podwójnych” podsumowuje współautor Jean-Philippe Berger.
Uwagi
[1] Obrazy utworzono na podstawie obserwacji wykonanych przez Interferometr Bardzo Dużego Teleskopu (VLTI) w Obserwatorium ESO Paranal, przy użyciu czterech 1,8-metrowych Teleskopów Pomocniczych, zbierając światło w instrumencie o nazwie PIONIER (zob. ann11021)
PIONIER, skonstruowany przez LAOG/IPAG w Grenoble we Francji, jest tymczasowym instrumentem w Obserwatorium Paranal. PIONIER jest finansowany przez Université Joseph Fourier, IPAG, INSU-CNRS (ASHRA-PNPS-PNP) ANR 2G-VLTI oraz ANR Exozodi. IPAG jest częścią Obserwatorium Grenoble (OSUG).
Inżynierowie VLTI muszą kontrolować odległość pokonywaną przez światło z oddalonych od siebie teleskopów z dokładnością około jednej setnej grubości ludzkiego włosa. Gdy światło dociera do instrumentu PIONIER, jest następnie przesyłane do jego serca: niezwykłego układu optycznego, mniejszego niż karta kredytowa, który ostatecznie w bardzo precyzyjny sposób łączy fale świetlne z różnych teleskopów, tak aby mogły interferować ze sobą. W efekcie zdolność rozdzielcza sieci teleskopów oferuje ostrość nie pojedynczego 1,8 metrowego Teleskopu Pomocniczego, a znacznie większego „teleskopu wirtualnego” o średnicy około 130 metrów. Ograniczeniem jest jedynie to jak daleko od siebie można ustawić teleskopy.
Rozdzielczość Kosmicznego Teleskopu Hubble’a to około 50 milisekund łuku, natomiast rozdzielczość uzyskiwana za pomocą VLTI to około jedna milisekunda łuku – co odpowiada obserwowanemu rozmiarowi astronauty na powierzchni Księżyca widzianemu z Ziemi.
Więcej informacji
Wyniki badań przedstawiono w artykule “An incisive look at the symbiotic star SS Leporis — Milli-arcsecond imaging with PIONIER/VLTI”, N. Blind et al., przyjętym do druku w czasopiśmie Astronomy & Astrophysics.
Skład zespołu badawczego: Nicolas Blind (UJF-Grenoble 1/CNRS-INSU, Institut de Planétologie et d’Astrophysique de Grenoble, Francja [IPAG]), Henri Boffin (ESO, Chile), Jean-Philippe Berger (ESO, Chile), Jean-Baptiste Le Bouquin (IPAG, France), Antoine Mérand (ESO, Chile), Bernard Lazareff (IPAG, Francja) oraz Gérard Zins (IPAG, Francja).
ESO, Europejskie Obserwatorium Południowe, jest wiodącą międzyrządową organizacją astronomiczną w Europie i najbardziej produktywnym obserwatorium astronomicznym na świecie. Jest wspierane przez 15 krajów: Austria, Belgia, Brazylia, Czechy, Dania, Finlandia, Francja, Hiszpania, Holandia, Niemcy, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania oraz Włochy. ESO prowadzi ambitne programy dotyczące projektowania, konstrukcji i użytkowania silnych naziemnych instrumentów obserwacyjnych, pozwalając astronomom na dokonywanie znaczących odkryć naukowych. ESO odgrywa wiodącą rolę w promowaniu i organizowaniu współpracy w badaniach astronomicznych. ESO zarządza trzema unikalnymi, światowej klasy obserwatoriami w Chile: La Silla, Paranal i Chajnantor. W Paranal ESO posiada Bardzo Duży Teleskop (Very Large Telescope), najbardziej zaawansowane na świecie astronomiczne obserwatorium w świetle widzialnym oraz dwa teleskopy do przeglądów. VISTA pracuje w podczerwieni i jest największym na świecie instrumentem do przeglądów nieba, natomiast VLT Survey Telescope to największy teleskop dedykowany przeglądom nieba wyłącznie w zakresie widzialnym. ESO jest europejskim partnerem dla rewolucyjnego teleskopu ALMA, największego istniejącego projektu astronomicznego. ESO planuje obecnie 40-metrowej klasy Ekstremalnie Wielki Teleskop Europejski (European Extremely Large optical/near-infrared Telescope - E-ELT), który stanie się “największym okiem świata na niebo”.
Linki
Kontakt
Nicolas Blind
IPAG
Grenoble, France
Tel.: +33 4 76 63 57 30
E-mail: nicolas.blind@obs.ujf-grenoble.fr
Jean-Baptiste Le Bouquin
IPAG
Grenoble, France
Tel.: +33 4 76 63 58 93
E-mail: jean-baptiste.lebouquin@obs.ujf-grenoble.fr
Henri Boffin
ESO
Santiago, Chile
Tel.: +56 2 463 3126
E-mail: hboffin@eso.org
Jean-Philippe Berger
ESO
Santiago, Chile
Tel.: +56 2 463 3103
E-mail: jpberger@eso.org
Krzysztof Czart (Kontakt dla mediów Polska)
Sieć Popularyzacji Nauki ESO
oraz Urania - Postępy Astronomii
Toruń, Polska
Tel.: +48 513 733 282
E-mail: eson-poland@eso.org
O komunikacie
Komunikat nr: | eso1148pl |
Nazwa: | SS Lep |
Typ: | Milky Way : Star : Type : Variable |
Facility: | Very Large Telescope, Very Large Telescope Interferometer |
Instrumenty: | AMBER, PIONIER |
Science data: | 2011A&A...536A..55B |
Our use of Cookies
We use cookies that are essential for accessing our websites and using our services. We also use cookies to analyse, measure and improve our websites’ performance, to enable content sharing via social media and to display media content hosted on third-party platforms.
ESO Cookies Policy
The European Organisation for Astronomical Research in the Southern Hemisphere (ESO) is the pre-eminent intergovernmental science and technology organisation in astronomy. It carries out an ambitious programme focused on the design, construction and operation of powerful ground-based observing facilities for astronomy.
This Cookies Policy is intended to provide clarity by outlining the cookies used on the ESO public websites, their functions, the options you have for controlling them, and the ways you can contact us for additional details.
What are cookies?
Cookies are small pieces of data stored on your device by websites you visit. They serve various purposes, such as remembering login credentials and preferences and enhance your browsing experience.
Categories of cookies we use
Essential cookies (always active): These cookies are strictly necessary for the proper functioning of our website. Without these cookies, the website cannot operate correctly, and certain services, such as logging in or accessing secure areas, may not be available; because they are essential for the website’s operation, they cannot be disabled.
Functional Cookies: These cookies enhance your browsing experience by enabling additional features and personalization, such as remembering your preferences and settings. While not strictly necessary for the website to function, they improve usability and convenience; these cookies are only placed if you provide your consent.
Analytics cookies: These cookies collect information about how visitors interact with our website, such as which pages are visited most often and how users navigate the site. This data helps us improve website performance, optimize content, and enhance the user experience; these cookies are only placed if you provide your consent. We use the following analytics cookies.
Matomo Cookies:
This website uses Matomo (formerly Piwik), an open source software which enables the statistical analysis of website visits. Matomo uses cookies (text files) which are saved on your computer and which allow us to analyze how you use our website. The website user information generated by the cookies will only be saved on the servers of our IT Department. We use this information to analyze www.eso.org visits and to prepare reports on website activities. These data will not be disclosed to third parties.
On behalf of ESO, Matomo will use this information for the purpose of evaluating your use of the website, compiling reports on website activity and providing other services relating to website activity and internet usage.
Matomo cookies settings:
Additional Third-party cookies on ESO websites: some of our pages display content from external providers, e.g. YouTube.
Such third-party services are outside of ESO control and may, at any time, change their terms of service, use of cookies, etc.
YouTube: Some videos on the ESO website are embedded from ESO’s official YouTube channel. We have enabled YouTube’s privacy-enhanced mode, meaning that no cookies are set unless the user actively clicks on the video to play it. Additionally, in this mode, YouTube does not store any personally identifiable cookie data for embedded video playbacks. For more details, please refer to YouTube’s embedding videos information page.
Cookies can also be classified based on the following elements.
Regarding the domain, there are:
- First-party cookies, set by the website you are currently visiting. They are stored by the same domain that you are browsing and are used to enhance your experience on that site;
- Third-party cookies, set by a domain other than the one you are currently visiting.
As for their duration, cookies can be:
- Browser-session cookies, which are deleted when the user closes the browser;
- Stored cookies, which stay on the user's device for a predetermined period of time.
How to manage cookies
Cookie settings: You can modify your cookie choices for the ESO webpages at any time by clicking on the link Cookie settings at the bottom of any page.
In your browser: If you wish to delete cookies or instruct your browser to delete or block cookies by default, please visit the help pages of your browser:
Please be aware that if you delete or decline cookies, certain functionalities of our website may be not be available and your browsing experience may be affected.
You can set most browsers to prevent any cookies being placed on your device, but you may then have to manually adjust some preferences every time you visit a site/page. And some services and functionalities may not work properly at all (e.g. profile logging-in, shop check out).
Updates to the ESO Cookies Policy
The ESO Cookies Policy may be subject to future updates, which will be made available on this page.
Additional information
For any queries related to cookies, please contact: pdprATesoDOTorg.
As ESO public webpages are managed by our Department of Communication, your questions will be dealt with the support of the said Department.