Persbericht
Een kosmische dierentuin in de Grote Magelhaense Wolk
1 juni 2010
Bij hun pogingen om het heelal te begrijpen, richten sterrenkundigen hun telescopen vaak op de Grote Magelhaense Wolk (GMW) – een van de meest nabije buren van onze Melkweg. Deze spectaculaire nieuwe opname, gemaakt met de Wide Field Imager (WFI) van de ESO-sterrenwacht op de berg La Silla in Chili, toont allerlei verschillende objecten en verschijnselen in een gedeelte van de GMW. Deze hemelse menagerie omvat onder meer enorme bolvormige sterrenhopen en de restanten van heldere supernova-explosies. Deze fascinerende waarneming verschaft gegevens voor een breed scala van onderzoeksprojecten die leven en dood van sterren, en de evolutie van sterrenstelsels proberen te ontrafelen.
De Grote Magelhaense Wolk is slechts ongeveer 160.000 lichtjaar van ons eigen melkwegstelsel verwijderd – heel dichtbij naar kosmische maatstaven. Deze nabijheid maakt hem tot een heel belangrijk onderzoeksobject, omdat hij zich veel gedetailleerder laat bestuderen dan verder weg gelegen sterrenstelsels. De GMW staat in het sterrenbeeld Dorado (Goudvis), ver aan de zuidelijke hemel, en is goed waarneembaar vanuit de ESO-sterrenwachten in Chili. Het is een van de sterrenstelsels die samen met de Melkweg de Lokale Groep vormen [1]. Hoewel zijn afmetingen naar menselijke maatstaven kolossaal zijn, bevat de GMW meer dan tien keer zo weinig massa als ons eigen stelsel en bedraagt zijn grootte slechts 14.000 lichtjaar, tegen ongeveer 100.000 lichtjaar voor het melkwegstelsel. Sterrenkundigen betitelen de GMW als een onregelmatig dwergstelsel [2]. De combinatie van haar onregelmatige vorm en de opvallende centrale ‘balk’ van sterren wijst erop dat het oorspronkelijk een klassiek balkspiraalstelsel is geweest, dat door de getijdenwerking van de Melkweg en de eveneens nabije Kleine Magelhaense Wolk zijn huidige, meer chaotische vorm heeft gekregen.
Deze foto is een mozaïek van vier opnamen, gemaakt met de Wide Field Imager van de 2,2-meter MPG/ESO-telescoop van de La Silla-sterrenwacht in Chili. De foto bestrijkt een hemelgebied dat meer dan vier keer zo groot is als de volle maan. Door het grote beeldveld van de camera is in één oogopslag een zeer groot scala van objecten in de GMW te zien, hoewel het slechts een klein gedeelte van het complete sterrenstelsel betreft. Te zien zijn onder meer duizenden jonge sterrenhopen en flarden van gloeiende gaswolken. Verder is de foto van rand tot rand bezaaid met zwakke sterren, en zijn op de achtergrond nog andere sterrenstelsels te zien, die veel verder weg staan dan de GMW.
Bolhopen zijn verzamelingen van honderdduizenden of zelfs miljoenen sterren die door de zwaartekracht bijeen worden gehouden tot een ruwweg bolvormig geheel met een middellijn van slechts enkele lichtjaren. Om onze Melkweg draaien veel van die bolhopen, waarvan de meeste oeroud (tien miljard jaar) zijn en overwegend uit bejaarde rode sterren bestaan. Ook de GMW heeft bolhopen en één daarvan is bovenaan de foto te zien als de donzige, witte ovaal van sterren. Dat is NGC 1978, een bijzonder omvangrijke bolhoop. Anders dan de meeste andere bolhopen is NGC 1978 naar schatting slechts 3,5 miljard jaar oud. Het bestaan van een object als dit doet sterrenkundigen vermoeden dat de GMW een recentere geschiedenis van actieve stervorming heeft dan ons eigen sterrenstelsel.
De GMW is niet alleen een actief stervormingsgebied, er hebben zich hier ook vele spectaculaire stellaire catastrofes voorgedaan in de vorm van heldere supernova-explosies. Geheel rechtsboven is het restant van zo’n supernova te zien: de vreemd gevormde, sliertige gaswolk DEM L 190, die ook bekendstaat als N 49. Deze reusachtige wolk van gloeiend gas is, met een middellijn van ongeveer 30 lichtjaar, de helderste supernovarest in de GMW. In het centrum, waar ooit een ster straalde, staat nu een magnetar – een neutronenster met een extreem sterk magnetisch veld. Pas in 1979 detecteerden om de aarde draaiende satellieten een krachtige gamma-uitbarsting van dit object. Dat vestigde de aandacht op de extreme eigenschappen van deze tot dan toe onbekende klasse van exotische objecten die na supernova-explosies achterblijven.
In dit gedeelte van de Grote Magelhaense Wolk zijn de sterrenhopen en andere objecten zo dicht opeengepakt, dat het leven van een sterrenkundige te kort is om alles te kunnen onderzoeken. Bij zoveel activiteit kost het niet veel moeite om in te zien waarom sterrenkundigen deze kosmische ‘dierentuin’ zo graag bestuderen.Noten
[1] http://nl.wikipedia.org/wiki/Lokale_Groep
[2] http://en.wikipedia.org/wiki/Galaxy_morphological_classification
Meer informatie
ESO, de Europese Zuidelijke Sterrenwacht, is de belangrijkste intergouvernementele sterrenkundeorganisatie in Europa, en het meest productieve astronomische observatorium ter wereld. ESO wordt ondersteund door 14 landen: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland. ESO voert een ambitieus programma uit, gericht op het ontwerp, de bouw en het beheer van krachtige grondobservatoria die astronomen in staat stellen om belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen te doen. ESO speelt ook een leidende rol bij het bevorderen en organiseren van samenwerking op sterrenkundig gebied. ESO beheert drie waarnemingslocaties van wereldklasse in Chili: La Silla, Paranal en Chajnantor. Op Paranal staat ESO’s Very Large Telescope (VLT), de meest geavanceerde optische sterrenwacht ter wereld. Ook is ESO de Europese partner van de revolutionaire telescoop ALMA. Daarnaast is ESO momenteel bezig met ontwerpstudies voor de 42-meter Europese Extremely Large optische/nabij-infrarood Telescoop (E-ELT), die ‘het grootste oog op de hemel’ ter wereld zal worden.
Links
- Lees meer over de GMW: http://nl.wikipedia.org/wiki/Grote_Magelhaense_Wolk
- Robert Gendlers foto van de GMW: http://www.robgendlerastropics.com/LMCmosaic.html
Contact
Richard Hook
ESO, Survey Telescopes PIO
Garching, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
E-mail: rhook@eso.org
Rodrigo Alvarez (press contact België)
ESO Science Outreach Network
en Planetarium, Royal Observatory of Belgium
Tel: +32-2-474 70 50
E-mail: eson-belgië@eso.org
Over dit bericht
Persberichten nr.: | eso1021nl-be |
Naam: | NGC 1978 |
Type: | Local Universe : Star : Grouping : Cluster : Globular |
Facility: | MPG/ESO 2.2-metre telescope |
Instruments: | WFI |
Our use of Cookies
We use cookies that are essential for accessing our websites and using our services. We also use cookies to analyse, measure and improve our websites’ performance, to enable content sharing via social media and to display media content hosted on third-party platforms.
ESO Cookies Policy
The European Organisation for Astronomical Research in the Southern Hemisphere (ESO) is the pre-eminent intergovernmental science and technology organisation in astronomy. It carries out an ambitious programme focused on the design, construction and operation of powerful ground-based observing facilities for astronomy.
This Cookies Policy is intended to provide clarity by outlining the cookies used on the ESO public websites, their functions, the options you have for controlling them, and the ways you can contact us for additional details.
What are cookies?
Cookies are small pieces of data stored on your device by websites you visit. They serve various purposes, such as remembering login credentials and preferences and enhance your browsing experience.
Categories of cookies we use
Essential cookies (always active): These cookies are strictly necessary for the proper functioning of our website. Without these cookies, the website cannot operate correctly, and certain services, such as logging in or accessing secure areas, may not be available; because they are essential for the website’s operation, they cannot be disabled.
Functional Cookies: These cookies enhance your browsing experience by enabling additional features and personalization, such as remembering your preferences and settings. While not strictly necessary for the website to function, they improve usability and convenience; these cookies are only placed if you provide your consent.
Analytics cookies: These cookies collect information about how visitors interact with our website, such as which pages are visited most often and how users navigate the site. This data helps us improve website performance, optimize content, and enhance the user experience; these cookies are only placed if you provide your consent. We use the following analytics cookies.
Matomo Cookies:
This website uses Matomo (formerly Piwik), an open source software which enables the statistical analysis of website visits. Matomo uses cookies (text files) which are saved on your computer and which allow us to analyze how you use our website. The website user information generated by the cookies will only be saved on the servers of our IT Department. We use this information to analyze www.eso.org visits and to prepare reports on website activities. These data will not be disclosed to third parties.
On behalf of ESO, Matomo will use this information for the purpose of evaluating your use of the website, compiling reports on website activity and providing other services relating to website activity and internet usage.
Matomo cookies settings:
Additional Third-party cookies on ESO websites: some of our pages display content from external providers, e.g. YouTube.
Such third-party services are outside of ESO control and may, at any time, change their terms of service, use of cookies, etc.
YouTube: Some videos on the ESO website are embedded from ESO’s official YouTube channel. We have enabled YouTube’s privacy-enhanced mode, meaning that no cookies are set unless the user actively clicks on the video to play it. Additionally, in this mode, YouTube does not store any personally identifiable cookie data for embedded video playbacks. For more details, please refer to YouTube’s embedding videos information page.
Cookies can also be classified based on the following elements.
Regarding the domain, there are:
- First-party cookies, set by the website you are currently visiting. They are stored by the same domain that you are browsing and are used to enhance your experience on that site;
- Third-party cookies, set by a domain other than the one you are currently visiting.
As for their duration, cookies can be:
- Browser-session cookies, which are deleted when the user closes the browser;
- Stored cookies, which stay on the user's device for a predetermined period of time.
How to manage cookies
Cookie settings: You can modify your cookie choices for the ESO webpages at any time by clicking on the link Cookie settings at the bottom of any page.
In your browser: If you wish to delete cookies or instruct your browser to delete or block cookies by default, please visit the help pages of your browser:
Please be aware that if you delete or decline cookies, certain functionalities of our website may be not be available and your browsing experience may be affected.
You can set most browsers to prevent any cookies being placed on your device, but you may then have to manually adjust some preferences every time you visit a site/page. And some services and functionalities may not work properly at all (e.g. profile logging-in, shop check out).
Updates to the ESO Cookies Policy
The ESO Cookies Policy may be subject to future updates, which will be made available on this page.
Additional information
For any queries related to cookies, please contact: pdprATesoDOTorg.
As ESO public webpages are managed by our Department of Communication, your questions will be dealt with the support of the said Department.