Komunikat prasowy

Dziwne wiatry mocno sugerują aktywność magnetyczną na egzoplanetach

2 czerwca 2026

Artist’s impression of an exoplanet with a magnetic field (Źródło: ESO/M. Kornmesser, L. Calçada)

Zespół astronomów odkrył najmocniejszy dowód na to, że niektóre planety poza Układem Słonecznym mogą być magnetyczne. Korzystając z Bardzo Dużego Teleskopu (VLT), należącego do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO), a także z teleskopu Gemini North, badacze zmierzyli prędkości wiatrów na siedmiu bardzo gorących egzoplanetach podobnych do Jowisza. Obserwacje pokazały, że wiatry na tych planetach są najprawdopodobniej zarządzane przez pola magnetyczne. Są to pierwsze wiarygodne pomiary magnetyzmy na planetach poza Układem Słonecznym.

Ten przełom otwiera zupełnie nowe okno na badania egzoplanet. Po raz pierwszy możemy porównać magnetyczne środowisko innych światów – kluczowy krok w stronę ostatecznego zrozumienia, które planety mogą pozostawać życie, utrzymywać wodę, a może nawet pewnego dnia być domem dla życia takiego, jakie znamy, mówi Julia Seidel, astronomka w Laboratoire Lagrange, Observatoire de la Côte d’Azur (Francja), pierwsza autorka badań opublikowanych dzisiaj w Nature Astronomy.

Ziemskie pole magnetyczne wpływa na naszą atmosferę w złożony sposób i jest kluczowym czynnikiem w zrozumieniu, co utrzymuje planety zdatnymi do zamieszkania dla życia. Pola magnetyczna występują także na innych planetach Układu Słonecznego, takich jak Jowisz czy Saturn. Jednak przez ostatnie 15 lat nikomu nie udało się bezpośrednio zmierzyć natężenia pól magnetycznych innych egzoplanet – do dzisiaj.

Jednak tak naprawdę zespół nie mierzył pól magnetycznych, a wiatry. Zmierzono prędkości wiatrów na siedmiu egzoplanetach okrążających różne gwiazdy: gazowych olbrzymach, takich jak Jowisz, ale zablokowane pływowo przez swoje gwiazdy i znajdujące się bardzo blisko nich. Podobnie, jak widzimy ciągle tę samą stronę Księżyca, planet te zawsze są skierowane tylko jedną stroną w kierunku gwiazdy, przez co po jednej stronie jest piekielnie gorący dzień, a po drugiej mroźna noc. Różnica temperatur tworzy klimat zupełnie różny od znanego na naszej planecie, z ekstremalnie silnymi wiatrami. Prędkości wiatrów w zbadanej próbce obejmowały przedział od 7200 km/h do ponad 25 000 km/h. Dla porównania, najszybsze wiatry zmierzone na Jowiszu osiągają około 1500 km/h.

Na początku chcieliśmy sprawdzić czy wiatry atmosferyczne zachowują się w ten sam sposób na wszystkich gorących planetach – wyjaśnia Seidel, która była wcześniej astronomką ESO w Chile. W swoich pomiarach zespół wykorzystał dane z instrumentu ESPRESSO na należącym do ESO teleskopie VLT, na chilijskiej pustyni Atakama, a także z podobnego instrumenty na teleskopie Gemini North na Hawajach (USA). (Teleskop Gemini North stanowi połowę International Gemini Observatory, jets częściowo finansowany przez amerykańską National Science Foundation (NSF) i zarządzany przez NSF NOIRLab.)

Gdy jednak spojrzano na to, jak prędkości wiatrów różnią się z temperaturami planet, dostrzeżono intrygujący wzorzec: im gorętsza planeta, tym wolniejszy wiatr. To jest zupełnie nieintuicyjne, gorące planet mają więcej energii do przyspieszania wiatrów! Musi się dziać coś spowalniającego wiatry na gorętszych obiektach, tłumaczy współautor Vivien Parmentier, profesor w Laboratoire Lagrange.

Zespół doszedł do wniosku, że najbardziej spójnym wytłumaczeniem dla tej zagadki jest istnienie pól magnetycznych o skali całej planety. Takie pola mogą działać jako hamulec, spowalniając ruch naładowanych cząstek w atmosferze. Dane pozwoliły więc naukowcom na oszacowanie siły pola magnetycznego na każdej z analizowanych planet. Okazało się, że jest porównywalna z siłą pól magnetycznych znanych z Układu Słonecznego: około cztery razy silniejsza niż w przypadku Saturna, albo o połowę słabsza niż na Jowiszu.

Pola magnetyczne o takim natężenie mogą oddziaływać bardziej niż tylko na wiatr, Tutaj na Ziemi znamy piękno zorzy polarnych, gdy cząstki wiatry słonecznego uderzają w nasze pole magnetyczne i są prowadzone w kierunku biegunów, zderzając się z gazami w atmosferze i wytwarzając kolorowe widoki w kolorach zielonym, różowym i fioletowym – wyjaśnia współautorka Bibiana Prinoth, była doktoranta na Lund University (Szwecja), a obecnie astronomka w ESO w Garching (Niemcy). Na zbadanych egzoplanetach, magnetycznie wywoływane zorze polarne powinny być nawet jeszcze bardziej spektakularne. Zespół nie może się doczekać uruchomienia Ekstremalnie Wielkiego Teleskopu (ELT) przez ESO, który pomoże scharakteryzować nie tylko atmosfery wielkich planet typu Jowisza, ale także mniejszych, takich jak Ziemia. Być może nawet wykryje gazy, które wytwarzają zorze polarne na odległych światach. Prinoth mówi: Lubię wyobrażać sobie, że niektóre z tych światów mają niebo wypełnione nie tylko gwiazdami, ale także olbrzymimi kurtynami kolorowych świateł tańczących wzdłuż planety, która w połowie ma nieustający dzień i w połowie niekończącą się noc.

Więcej informacji

Wyniki badań ukażą się w Nature Astronomy (doi:10.1038/s41550-026-02870-1).

Skład zespołu badawczego: Julia V. Seidel (European Southern Observatory, Santiago, Chile [ESO Chile]; Université Côte d’Azur, Observatoire de la Côte d’Azur, CNRS, Laboratoire Lagrange, France [Lagrange]), Vivien Parmentier (Lagrange), Bibiana Prinoth (Lund Observatory, Division of Astrophysics, Department of Physics, Lund University, Lund, Sweden[LU]), Thea Hood (Lagrange), Nishil Mehta (Lagrange), Brian Thorsbro (Lagrange, LU), Konstantin Batygin (Division of Geological and Planetary Sciences, California Institute of Technology, USA), Tristan Guillot (Lagrange), Ragnar van den Broeck (Lagrange), Florian Debras (IRAP, Université de Toulouse, Toulouse, France), Daniel D. B. Koll (School of Physics, Peking University), Thaddeus Komacek (Department of Physics (Atmospheric, Oceanic and Planetary Physics), University of Oxford, Oxford, UK [Oxford]), Hayley Beltz (Department of Astronomy, University of Maryland, College Park, USA), Emily Rauscher (Department of Astronomy and Astrophysics, University of Michigan, MI, USA), Lorenzo Pino (INAF - Osservatorio Astrofisico di Arcetri, Florence, Italy), Matteo Brogi (Dipartimento di Fisica, Università di Ferrara, Ferrara, Italy; INAF – Osservatorio Astrofisico di Torino, Turin, Italy), Joost P. Wardenier (Département de Physique, Institut Trottier de Recherche sur les Exoplanètes, Université de Montréal, Canada [iREx]), Jacob L. Bean (Department of Astronomy & Astrophysics, University of Chicago, Chicago, USA [Chicago]), Björn Benneke (iREx and Department of Earth, Planetary, and Space Sciences, University of California, Los Angeles, CA 90095, USA), Jean-Michel L. B. Desert (Anton Pannekoek Institute for Astronomy, University of Amsterdam, Amsterdam, Netherlands), Pablo Drake (Lagrange), Siddharth Gandhi (Department of Physics, University of Warwick, Coventry, UK and Centre for Exoplanets and Habitability, University of Warwick, Coventry, UK), Mark Hammond (Oxford), David Kasper (Chicago), Michael R. Line (School of Earth and Space Exploration, Arizona State University, Tempe, USA [SESE]), Elspeth Lee (Center for Space and Habitability, University of Bern, Bern, Switzerland), Stefan Pelletier (Observatoire astronomique de l’Université de Genève, Versoix, Switzerland), Andreas Seifahrt (International Gemini Observatory/NSF NOIRLab, Tucson, USA), Adrien Simonnin (Lagrange), Peter Smith (SESE), and Kevin B. Stevenson (JHU Applied Physics Laboratory, Laurel, USA)

Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) umożliwia naukowcom z całego świata na odkrywanie tajemnic Wszechświata z korzyścią dla nas wszystkich. Projektujemy, budujemy i zarządzamy światowej klasy obserwatoriami naziemnymi – których astronomowie używają do odpowiadania na ciekawe pytania i szerzenia fascynacji astronomią – a także promujemy międzynarodową współpracę w astronomii. Ustanowione w 1962 roku jako organizacja międzynarodowa, ESO jest wspierane przez 16 krajów członkowskich (Austria, Belgia, Czechy, Dania, Finlandia, Francja, Hiszpania, Irlandia, Holandia, Niemcy, Polska, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania oraz Włochy), a także Chile jako kraj gospodarz, oraz Australię jako strategicznego partnera. Siedziba ESO, a także jego centrum popularyzacji nauki i planetarium (ESO Supernova) znajdują się w pobliżu Monachium w Niemczech, natomiast chilijska pustynia Atakama – niesamowite miejsce z wyjątkowymi warunkami do obserwacji nieba – jest domem dla naszych teleskopów. ESO zarządza trzema lokalizacjami obserwacyjnymi w Chile: La Silla, Paranal i Chajnantor. W Paranal ESO posiada teleskop VLT (Very Large Telescope – Bardzo Duży Teleskop) oraz dwa teleskopy do przeglądów nieba. VISTA pracuje w podczerwieni, VLT Survey Telescope w zakresie widzialnym. W Paranal ESO zarządza także południowym obserwatorium CTA (Cherenkov Telescope Array South) – największym na świecie i najbardziej czułym obserwatorium promieniowania gamma. Wspólnie z międzynarodowymi partnerami ESO zarządza także radioteleskopami APEX i ALMA, które są instrumentami do obserwacji nieba w zakresach milimetrowym i submilimetrowym. Na Cerro Armazones, niedaleko Paranal, budujemy „największe oko świata na niebo”, czyli Ekstremalnie Wielki Teleskop (Extremely Large Telescope, ELT). Nasza działalność w Chile jest zarządzana z biur ESO w Santiago, gdzie współpracujemy też z chilijskimi partnerami.

Linki

• Publikacja naukowa
• Zdjęcia VLT
• Komunikat ptrasowy NSF NOIRLab
• Dowiedz się więcej o Ekstremalnie Wielkim Teleskopie na naszej dedykowanej witrynie i w paczce prasowej
• Dla dziennikarzy: zasubskrybuj, aby otrzymywać w swoim języku nasze komunikaty prasowe z embargo medialnym
• Dla naukowców: jeśli masz ciekawe wyniki, zgłoś swoje badania

Kontakt

Julia Victoria Seidel
Lagrange Laboratory, Observatoire de la Côte d'Azur
Nice, France
Tel.: +33 743 32 79 73
E-mail: jseidel@oca.eu

Vivien Parmentier
Lagrange Laboratory, Observatoire de la Côte d'Azur
Nice, France
E-mail: Vivien.PARMENTIER@univ-cotedazur.fr

Bibiana Prinoth
European Southern Observatory (ESO)
Garching bei München, Germany
E-mail: bibiana.prinoth@eso.org

Bárbara Ferreira
ESO Media Manager
Garching bei München, Germany
Tel.: +49 89 3200 6670
Tel. kom.: +49 151 241 664 00
E-mail: press@eso.org

Krzysztof Czart (Kontakt dla mediów Polska)
Sieć Popularyzacji Nauki ESO oraz Urania - Postępy Astronomii
Toruń, Polska
Tel.: +48 513 733 282
E-mail: eson-poland@eso.org

Śledź ESO w mediach społecznościowych