Komunikat prasowy

Układ Słoneczny w trakcie tworzenia? Dostrzeżono dwie formujące się planety w dysku wokół młodej gwiazdy

24 marca 2026

VLT images of two planets forming around the young star WISPIT 2 (Źródło:  ESO/C. Lawlor, R. F. van Capelleveen et al.)

Astronomowie zaobserwowali dwie planety powstające w dysku wokół młodej gwiazdy WISPIT 2. Zespół badawczy, który wcześniej wykrył jedną planetę, użył teraz teleskopów Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) do potwierdzenie istnienia drugiej planety. Te obserwacje oraz unikalna struktura dysku wokół gwiazdy, wskazują, że system WISPIT może przypominać młody Układ Słoneczny.

WISPIT 2 to najlepszy, jak dotąd przykład naszej własnej przeszłości, który możemy zobaczyć, mówi Chloe Lawlor, doktorant na University of Galway (Irlandia), pierwszy autor badań opublikowanych dzisiaj w The Astrophysical Journal Letters.  

To dopiero drugi znany system, po PDS 70, w którym dwie planety zostały bezpośrednio zaobserwowane w procesie formowania się wokół swojej gwiazdy. Jeden w przeciwieństwie do PDS 70, WISPIT 2 ma bardzo rozległy dysk, w którym tworzą się planety, z wyraźnymi przerwami i pierścieniami. Te struktury sugerują, że tworzy się obecnie więcej planet, które z czasem uda się wykryć, mówi Lawlor.

WISPIT 2 udostępnia nam kluczowe laboratorium, nie tylko do obserwacji powstawania pojedynczej planety, ale całego systemu planetarnego, wskazuje Christian Ginski, współautor badań, naukowiec University of Galway. Dzięki takim obserwacjom, astronomowie pragną lepiej zrozumieć, w jaki sposób niemowlęce układy planetarne rozwijają się do bardziej dojrzałych, takich jak nasz własny.

Pierwsza nowonarodzona planeta odnaleziona w tym, systemie – nazwana WISPIT 2b – została wykryta w ubiegłym roku, ma masę prawie pięć razy większą iż Jowisz i krąży wokół gwiazdy centralnej w odległości około 60 razy dalszej niż Ziemia od Słońca. Ta detekcja nowego świata w trakcie tworzenia się naprawdę pokazała nam niesamowity potencjał obecnych instrumentów, powiedziała Richelle van Capelleveen, doktorantka w Leiden Observatory w Holandii, kierująca poprzednimi badaniami. Po zidentyfikowaniu dodatkowego obiektu obok gwiazdy [1], jego planetarną naturę potwierdziły pomiary przy pomocy należących do ESO: Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) oraz Interferometry Bardzo Dużego Teleskopu (VLTI). Nowa planeta – WISPIT 2c – jest cztery razy bliżej gwiazdy centralnej oraz ma dwa razy większą masę niż WISPIT 2b. Obie planety to gazowe olbrzymy, podobne do zewnętrznych planet w Układzie Słonecznym.

Aby potwierdzić istnienie WISPIT 2c, zespół badawczy użył instrumentu SPHERE na teleskopie VLT, który uzyskał zdjęcie obiektu. Następnie badacze wykorzystali instrument GRAVITY+ na VLTI, aby potwierdzić, że obiekt faktycznie jest planetą. Co istotne, nasze badanie wykorzystało niedawną modernizację GRAVITY+, bez której nie bylibyśmy w stanie uzyskać tak wyraźnej detekcji planet położonej tak blisko swojej gwiazdy, tłumaczy Guillaume Bourdarot, współautor badań, naukowiec z Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics, Garching w Niemczech. 

Obie planety w WISPIT 2 znajdują się w wyraźnych przerwach w dysku pyłu i gazu wirującym wokół młodej gwiazdy. Przerwy te są efektem rozwoju każdej z planet: cząstki w dysku akumulują, ich grawitacja przyciąga więcej materiału, ąż tworzy się planetarny embrion. Pozostały materiał wokół każdej z przerw, tworzy wyraźne pyłowe pierścienie w dysku. 

Oprócz przerw, w których znaleziono planety, jest jeszcze co najmniej jedna mniejsza przerwa w dalszej odległości w dysku WISPIT 2. Podejrzewamy, że może ją rzeźbić trzecia planeta – mówi Lawlor – potencjalnie od masie Saturna, przez co przerwa jest węższa i płytsza. Zespół pragnie wykonać dalsze obserwacje. Ginski wskazuje, że dzięki nadchodzącemu Ekstremalnie Wielkiemu Teleskopowi (ELT), budowanemu przez ESO, można będzie bezpośrednio sfotografować taką planetę.

Uwagi

[1] Pierwsze wskazówki na temat istnienia drugiej planety pochodzą z obserwacji wykonanych 6,5-metroeym Teleskopem Magellana w Chile (instrument MagAO-X należący do Uniwersytetu Arizony) oraz Large Binocular Telescope Interferometer w USA (instrument LMIRcam należący do Uniwersytetu Vriginii).

Więcej informacji

Wyniki badań opisano w artykule, który ukaże się w The Astrophysical Journal Letters (https://doi.org/10.3847/2041-8213/ae4b3b).

Skład zespołu badawczego: C. Lawlor (School of Natural Sciences, Centre for Astronomy and Ryan Institute, University of Galway, Irlandia [Galway]), R. F. van Capelleveen (Leiden Observatory, Leiden University, Holandia [Leiden]), G. Bourdarot (Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics, Garching, Niemcy [MPE]), C. Ginski (Galway and Center for Astronomical Adaptive Optics, Department of Astronomy, University of Arizona, Tucson, USA [CAAO]), M. A. Kenworthy (Leiden), T. Stolker (Leiden), L. Close (CAAO), A. J. Bohn (Leiden), F. Eisenhauer (MPE oraz Department of Physics, Technical University of Munich, Garching, Niemcy), P. Garcia (Faculdade de Engenharia, Universidade do Porto, Portugal oraz CENTRA – Centro de Astrofísica e Gravitação, IST, Universidade de Lisboa, Portugal), S. F. Honig (School of Physics and Astronomy, University of Southampton, Wielka Brytania), J. Kammerer (European Southern Observatory, Garching, Niemcy), L. Kreidberg (Max Planck Institute for Astronomy, Heidelberg, Germany), S. Lacour (LIRA, Observatoire de Paris, Université PSL, CNRS, Sorbonne Université, Université de Paris, Meudon, Francja), J.-B. Le Bouquin (Univ. Grenoble Alpes, CNRS, IPAG, Grenoble, Francja), E. Mamajek (Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology, Pasadena, California, USA), M. Nowak (LIRA), T. Paumard (LIRA), C. Straubmeier (1st Institute of Physics, University of Cologne, Germany), N. van der Marel (Leiden) and the exoGRAVITY Collaboration. 

Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) umożliwia naukowcom z całego świata na odkrywanie tajemnic Wszechświata z korzyścią dla nas wszystkich. Projektujemy, budujemy i zarządzamy światowej klasy obserwatoriami naziemnymi – których astronomowie używają do odpowiadania na ciekawe pytania i szerzenia fascynacji astronomią – a także promujemy międzynarodową współpracę w astronomii. Ustanowione w 1962 roku jako organizacja międzynarodowa, ESO jest wspierane przez 16 krajów członkowskich (Austria, Belgia, Czechy, Dania, Finlandia, Francja, Hiszpania, Irlandia, Holandia, Niemcy, Polska, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania oraz Włochy), a także Chile jako kraj gospodarz, oraz Australię jako strategicznego partnera. Siedziba ESO, a także jego centrum popularyzacji nauki i planetarium (ESO Supernova) znajdują się w pobliżu Monachium w Niemczech, natomiast chilijska pustynia Atakama – niesamowite miejsce z wyjątkowymi warunkami do obserwacji nieba – jest domem dla naszych teleskopów. ESO zarządza trzema lokalizacjami obserwacyjnymi w Chile: La Silla, Paranal i Chajnantor. W Paranal ESO posiada teleskop VLT (Very Large Telescope – Bardzo Duży Teleskop) oraz dwa teleskopy do przeglądów nieba. VISTA pracuje w podczerwieni, VLT Survey Telescope w zakresie widzialnym. W Paranal ESO zarządza także południowym obserwatorium CTA (Cherenkov Telescope Array South) – największym na świecie i najbardziej czułym obserwatorium promieniowania gamma. Wspólnie z międzynarodowymi partnerami ESO zarządza także radioteleskopami APEX i ALMA, które są instrumentami do obserwacji nieba w zakresach milimetrowym i submilimetrowym. Na Cerro Armazones, niedaleko Paranal, budujemy „największe oko świata na niebo”, czyli Ekstremalnie Wielki Teleskop (Extremely Large Telescope, ELT). Nasza działalność w Chile jest zarządzana z biur ESO w Santiago, gdzie współpracujemy też z chilijskimi partnerami.

Linki

• Publikacja naukowa
• Zdjęcia VLT/I
• Dowiedz się więce jo Ekstremalnie Wielkim Teleskopie (ELT) na naszej dedykowanej witrynie i w paczce prasowej
• Dzla dziennikarzy: zasubskrybuj, aby otrzymywać w swoim języku komunikaty prasowe z embargo medialnym
• Dla naukowców: jesli masz ciekawy temat, zgłoś swoje badania

Kontakt

Chloe Lawlor
University of Galway
Galway, Ireland
E-mail: c.lawlor13@universityofgalway.ie

Christian Ginski
University of Galway
Galway, Ireland
E-mail: christian.ginski@universityofgalway.ie

Richelle van Capelleveen
Leiden Observatory, Leiden University
Leiden, the Netherlands
E-mail: capelleveen@strw.leidenuniv.nl

Guillaume Bourdarot
Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics
Garching, Germany
Tel.: +498930000-3295
E-mail: bourdarot@mpe.mpg.de

Bárbara Ferreira
ESO Media Manager
Garching bei München, Germany
Tel.: +49 89 3200 6670
Tel. kom.: +49 151 241 664 00
E-mail: press@eso.org

Krzysztof Czart (Kontakt dla mediów Polska)
Sieć Popularyzacji Nauki ESO oraz Urania - Postępy Astronomii
Toruń, Polska
Tel.: +48 513 733 282
E-mail: eson-poland@eso.org

Śledź ESO w mediach społecznościowych