Komunikat prasowy
ALMA ogląda dramat narodzin gwiazd
20 sierpnia 2013
Astronomowie korzystający z Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) uzyskali zbliżenie na strumień materii poruszający się od nowo narodzonej gwiazdy. Analizując promieniowanie od molekuł tlenku węgla w obiekcie Herbig-Haro 46/47, odkryli, że jego dżety są jeszcze bardziej energetyczne niż sądzono do tej pory. Nowe, bardzo szczegółowe obrazy ujawniły także wcześniej nieznany dżet poruszający się w zupełnie innym kierunku.
Młode gwiazdy to gwałtowne obiekty, które wyrzucają materię z dużymi prędkościami, osiągającymi milion kilometrów na godzinę. Gdy materia zderza się otaczającym gazem, zaczyna świecić, tworząc obiekt Herbiga-Haro [1]. Spektakularnym przykładem jest Herbig-Haro 46/47, usytuowany około 1400 lat świetlnych od Ziemi, w kierunku południowej konstelacji Żagla. Obiekt stał się celem badań za pomocą ALMA podczas wczesnej fazy naukowej, gdy teleskop znajdował się jeszcze w trakcie budowy, sporo czasu prze tym, zanim sieć została w pełni ukończona.
Nowe obrazy ukazują drobne szczegóły w dwóch dżetach, jednym kierującym się w stronę Ziemi, i drugim poruszającym się przeciwnie. Dżet cofnięty był praktycznie niewidoczny na wcześniejszych zdjęciach wykonanych w zakresie widzialnym, z powodu przesłaniania przez obłoki pyłu otaczające nowo narodzoną gwiazdę. ALMA nie tylko dostarczyła znacznie ostrzejsze obrazy niż inne teleskopy, ale także pozwoliła astronomom na zmierzenie jak szybko świecąca materia porusza się przez przestrzeń kosmiczną.
Nowe obserwacje obiektu Herbig-Haro 46/47 pokazały, że część wyrzuconej materii ma prędkości znacznie większe niż mierzono wcześniej. Oznacza to, że wypływający gaz unosi znacznie więcej energii i pędu niż do tej pory sądzono.
Kierownik zespołu i pierwszy autor nowej publikacji, Héctor Arce (Yale University, USA), wyjaśnia, że „Znakomita czułość ALMA pozwala na detekcję wcześniej niewidocznych struktur w tym źródle, takich jak bardzo szybki wypływ. Struktura wydaje się być książkowym przykładem prostego modelu, w którym wypływ molekularny jest generowany przez wiatr o szerokim kącie mający źródło w młodej gwieździe.”
Obserwacje zostały uzyskane w zaledwie pięć godzin czasu obserwacyjnego ALMA – nawet mimo tego, że sieć teleskopów była wtedy jeszcze w trakcie budowy – podobnej jakości obserwacje za pomocą innych teleskopów wymagałyby dziesięciokrotnie dłuższego czasu.
„Detale na zdjęciach Herbig-Haro 46/47 są oszałamiające. A być może jeszcze bardziej niesamowity jest fakt, że w przypadku tego typu obserwacji ciągle jeszcze jesteśmy na początku drogi. W przyszłości ALMA dostarczy jeszcze lepszych obrazów przy mniejszym użyciu czasu” dodaje Stuartt Corder (Joint ALMA Observatory, Chile), współautor nowej publikacji.
Diego Mardones (Universidad de Chile), inny współautor pracy, podkreśla, że „system ten jest podobny do większości izolowanych gwiazd małomasywnych w trakcie ich procesu powstawania i narodzin. Ale jest także nietypowy, ponieważ wypływ bezpośrednio oddziaływuje na obłok po jednej stronie młodej gwiazdy, a ucieka z obłoku po drugiej. Dzięki temu mamy świetny system do badania wpływu wiatrów gwiazdowych na macierzysty obłok, z którego młoda gwiazd się uformowała.”
Ostrość i czułość uzyskana przez obserwacje ALMA pozwoliła naukowcom także na odkrycie niespodziewanego komponentu wypływu, który wydaje się pochodzić od małomasywnego towarzysza młodej gwiazdy. Ten dodatkowy wypływ jest obserwowany prawie pod kątem prostym w stosunku do obiektu głównego i najwyraźniej rzeźbi swoją własną dziurę w otaczającym obłoku.
Arce podsumowuje: „ALMA uczyniła możliwym znacznie lepsze wykrycie struktur w obserwowanym wypływie niż w przypadku wcześniejszych badań. Pokazuje to, że czeka nas z pewnością wiele niespodzianek i fascynujących odkryć, które zostaną dokonane za pomocą pełnej sieci. ALMA na pewno zrewolucjonizuje pole badań nad powstawaniem gwiazd!”
Uwagi
[1] Astronomowie George Herbig i Guillermo Haro nie byli pierwszymi, którzy zobaczyli jeden z obiektów noszących teraz ich imię, ale jako pierwsi dokładnie zbadali widma tych dziwnych obiektów. Zrozumieli, że nie są to tylko kłaczki gazu i pyłu, które odbijają światło, albo świecą pod wpływem promieniowanie ultrafioletowego od młodych gwiazd, ale że to nowa klasa obiektów związanych z szokami tworzonymi przez materię wyrzuconą z dużymi prędkościami w obszarach powstawania gwiazd.
Więcej informacji
Międzynarodowy kompleks astronomiczny ALMA działa w ramach partnerstwa pomiędzy Europą, Ameryką Północną i Azją Wschodnią, we współpracy z Chile. ALMA jest finansowana w Europie przez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO), w Ameryce Północnej przez U.S. National Science Foundation (NSF), we współpracy z National Research Council of Canada (NRC) oraz National Science Council of Tajwan (NSC), a w Azji Wschodniej przez National Institutes of Natural Sciences (NINS) of Japan, we współpracy z Academia Sinica (AS) in Taiwan. Konstrukcja i użytkowanie ALMA w imieniu Europy jest kierowane przez ESO, w imieniu Ameryki Północnej przez National Radio Astronomy Observatory (NRAO), zarządzane przez Associated Universities, Inc. (AUI), a w imieniu Azji Wschodniej przez National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). Joint ALMA Observatory (JAO) umożliwia wspólne kierowanie i zarządzanie konstrukcją, testowaniem i użytkowaniem ALMA.
Wyniki badań zaprezentowano w artykule pt. "ALMA Observations of the HH 46/47 Molecular Outflow", Héctor Arce et al, który ukaże się w “Astrophysical Journal”.
Skład zespołu badawczego: Héctor G. Arce (Yale University, New Haven, USA), Diego Mardones (Universidad de Chile, Santiago, Chile), Stuartt A. Corder (Joint ALMA Observatory, Santiago, Chile), Guido Garay (Universidad de Chile), Alberto Noriega-Crespo (Infrared Processing and Analysis Center, California Institute of Technology, Pasadena, USA) oraz Alejandro C. Raga (Instituto de Ciencias Nucleares,Meksyk).
ESO jest wiodącą międzyrządową organizacją astronomiczną w Europie i najbardziej produktywnym obserwatorium astronomicznym na świecie. Jest wspierane przez 15 krajów: Austria, Belgia, Brazylia, Czechy, Dania, Finlandia, Francja, Hiszpania, Holandia, Niemcy, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania oraz Włochy. ESO prowadzi ambitne programy dotyczące projektowania, konstrukcji i użytkowania silnych naziemnych instrumentów obserwacyjnych, pozwalając astronomom na dokonywanie znaczących odkryć naukowych. ESO odgrywa wiodącą rolę w promowaniu i organizowaniu współpracy w badaniach astronomicznych. ESO zarządza trzema unikalnymi, światowej klasy obserwatoriami w Chile: La Silla, Paranal i Chajnantor. W Paranal ESO posiada Bardzo Duży Teleskop (Very Large Telescope), najbardziej zaawansowane na świecie astronomiczne obserwatorium w świetle widzialnym oraz dwa teleskopy do przeglądów. VISTA pracuje w podczerwieni i jest największym na świecie instrumentem do przeglądów nieba, natomiast VLT Survey Telescope to największy teleskop dedykowany przeglądom nieba wyłącznie w zakresie widzialnym. ESO jest europejskim partnerem dla rewolucyjnego teleskopu ALMA, największego istniejącego projektu astronomicznego. ESO planuje obecnie 39-metrowy Ogromnie Wielki Teleskop Europejski (European Extremely Large optical/near-infrared Telescope - E-ELT), który stanie się “największym okiem świata na niebo”.
Linki
Kontakt
Héctor Arce
Yale University
New Haven, USA
Tel.: +1 203 432 3018
E-mail: hector.arce@yale.edu
Diego Mardones
Universidad de Chile
Santiago, Chile
Tel.: + 56 2 977 1143
E-mail: dmardone@das.uchile.cl
Stuartt Corder
Joint ALMA Observatory
Santiago, Chile
E-mail: scorder@alma.cl
Lars Lindberg Christensen
Head, ESO education and Public Outreach Department
Garching bei München, Germany
Tel. kom.: +49 173 38 72 621
E-mail: lars@eso.org
Krzysztof Czart (Kontakt dla mediów Polska)
Sieć Popularyzacji Nauki ESO
oraz Urania - Postępy Astronomii
Toruń, Polska
Tel.: +48 513 733 282
E-mail: eson-poland@eso.org
O komunikacie
Komunikat nr: | eso1336pl |
Nazwa: | HH 46, HH 47 |
Typ: | Milky Way : Star : Circumstellar Material : Outflow |
Facility: | Atacama Large Millimeter/submillimeter Array |
Science data: | 2013ApJ...774...39A |
Our use of Cookies
We use cookies that are essential for accessing our websites and using our services. We also use cookies to analyse, measure and improve our websites’ performance, to enable content sharing via social media and to display media content hosted on third-party platforms.
ESO Cookies Policy
The European Organisation for Astronomical Research in the Southern Hemisphere (ESO) is the pre-eminent intergovernmental science and technology organisation in astronomy. It carries out an ambitious programme focused on the design, construction and operation of powerful ground-based observing facilities for astronomy.
This Cookies Policy is intended to provide clarity by outlining the cookies used on the ESO public websites, their functions, the options you have for controlling them, and the ways you can contact us for additional details.
What are cookies?
Cookies are small pieces of data stored on your device by websites you visit. They serve various purposes, such as remembering login credentials and preferences and enhance your browsing experience.
Categories of cookies we use
Essential cookies (always active): These cookies are strictly necessary for the proper functioning of our website. Without these cookies, the website cannot operate correctly, and certain services, such as logging in or accessing secure areas, may not be available; because they are essential for the website’s operation, they cannot be disabled.
Functional Cookies: These cookies enhance your browsing experience by enabling additional features and personalization, such as remembering your preferences and settings. While not strictly necessary for the website to function, they improve usability and convenience; these cookies are only placed if you provide your consent.
Analytics cookies: These cookies collect information about how visitors interact with our website, such as which pages are visited most often and how users navigate the site. This data helps us improve website performance, optimize content, and enhance the user experience; these cookies are only placed if you provide your consent. We use the following analytics cookies.
Matomo Cookies:
This website uses Matomo (formerly Piwik), an open source software which enables the statistical analysis of website visits. Matomo uses cookies (text files) which are saved on your computer and which allow us to analyze how you use our website. The website user information generated by the cookies will only be saved on the servers of our IT Department. We use this information to analyze www.eso.org visits and to prepare reports on website activities. These data will not be disclosed to third parties.
On behalf of ESO, Matomo will use this information for the purpose of evaluating your use of the website, compiling reports on website activity and providing other services relating to website activity and internet usage.
Matomo cookies settings:
Additional Third-party cookies on ESO websites: some of our pages display content from external providers, e.g. YouTube.
Such third-party services are outside of ESO control and may, at any time, change their terms of service, use of cookies, etc.
YouTube: Some videos on the ESO website are embedded from ESO’s official YouTube channel. We have enabled YouTube’s privacy-enhanced mode, meaning that no cookies are set unless the user actively clicks on the video to play it. Additionally, in this mode, YouTube does not store any personally identifiable cookie data for embedded video playbacks. For more details, please refer to YouTube’s embedding videos information page.
Cookies can also be classified based on the following elements.
Regarding the domain, there are:
- First-party cookies, set by the website you are currently visiting. They are stored by the same domain that you are browsing and are used to enhance your experience on that site;
- Third-party cookies, set by a domain other than the one you are currently visiting.
As for their duration, cookies can be:
- Browser-session cookies, which are deleted when the user closes the browser;
- Stored cookies, which stay on the user's device for a predetermined period of time.
How to manage cookies
Cookie settings: You can modify your cookie choices for the ESO webpages at any time by clicking on the link Cookie settings at the bottom of any page.
In your browser: If you wish to delete cookies or instruct your browser to delete or block cookies by default, please visit the help pages of your browser:
Please be aware that if you delete or decline cookies, certain functionalities of our website may be not be available and your browsing experience may be affected.
You can set most browsers to prevent any cookies being placed on your device, but you may then have to manually adjust some preferences every time you visit a site/page. And some services and functionalities may not work properly at all (e.g. profile logging-in, shop check out).
Updates to the ESO Cookies Policy
The ESO Cookies Policy may be subject to future updates, which will be made available on this page.
Additional information
For any queries related to cookies, please contact: pdprATesoDOTorg.
As ESO public webpages are managed by our Department of Communication, your questions will be dealt with the support of the said Department.