Persbericht

Vreemde winden leveren de sterkste aanwijzingen tot nu toe op voor magnetische activiteit in exoplaneten

2 juni 2026

Artist’s impression van een exoplaneet met een magnetisch veld (Credit: ESO/M. Kornmesser, L. Calçada)

Een team van astronomen heeft het sterkste bewijs tot nu toe gevonden dat sommige planeten buiten ons zonnestelsel magnetisch zijn. Met behulp van de Very Large Telescope (VLT) van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) en de Gemini North-telescoop hebben de onderzoekers de windsnelheden gemeten op zeven zeer hete, Jupiter-achtige exoplaneten. Uit de waarnemingen blijkt dat de winden op deze planeten hoogstwaarschijnlijk worden beïnvloed door magnetische velden, wat de eerste betrouwbare meting van magnetisme op planeten buiten het zonnestelsel heeft opgeleverd.

‘Deze doorbraak biedt een compleet nieuwe kijk op het het onderzoek van exoplaneten. Het is voor het eerst dat we de magnetische omgevingen van andere werelden met elkaar kunnen vergelijken — een belangrijke stap om uiteindelijk te begrijpen welke planeten hun water kunnen behouden en op een dag zelfs leven kunnen herbergen zoals wij dat kennen’, zegt Julia Seidel, astronoom bij het Laboratoire Lagrange van de sterrenwacht van de Côte d’Azur, Frankrijk, en hoofdauteur van de studie die vandaag in Nature Astronomy is gepubliceerd.

Het magnetisch veld van de aarde beinvloedt onze atmosfeer op complexe manieren en is daardoor een belangrijke factor in het begrijpen wat onze planeet leefbaar houdt. Ook andere planeten in ons zonnestelsel, zoals Jupiter en Saturnus, hebben een magnetisch veld. Maar tot nu toe was het nog nooit gelukt om rechtstreekse metingen te doen van de sterkte van de magnetische velden van exoplaneten – planeten buiten het zonnestelsel.

Het onderzoeksteam was niet van plan om magnetische velden van exoplaneten te meten, maar was vooral geïnteresseerd in de daar aanwezige winden. Ze maten de windsnelheden op zeven exoplaneten die om verschillende sterren draaien: gasreuzen zoals Jupiter, die in dezelfde tijd om hun as draaien als om hun moederster – een toestand die synchrone rotatie wordt genoemd. Net zoals wij altijd maar één kant van de maan zien, is bij deze planeten altijd dezelfde kant naar hun ster gericht. Hierdoor is hun dagzijde verzengend heet en hun nachtzijde ijskoud. Dit temperatuurverschil zorgt voor een klimaat dat totaal anders is dan dat op onze planeet, met extreem harde winden. De windsnelheden op de zeven onderzochte exoplaneten lopen uiteen van ongeveer 7200 km/uur tot meer dan 25.000 km/uur. Ter vergelijking: de sterkste winden die op Jupiter zijn gemeten, halen snelheden van ongeveer 1500 km/uur.

‘Aanvankelijk wilden we nagaan of de atmosferische winden zich bij al deze hete planeten op dezelfde manier gedroegen,’ legt Seidel uit, die voorheen als astronoom bij ESO in Chili werkzaam was. Voor hun metingen maakte het team gebruik van gegevens van het ESPRESSO-instrument op de Very Large Telescope van ESO in de Chileense Atacama-woestijn, en van een soortgelijk instrument op de Gemini North-telescoop op Hawaï, VS. (De VLT is een telescoop van ESO, terwijl Gemini North de helft vormt van het International Gemini Observatory, dat gedeeltelijk wordt gefinancierd door de Amerikaanse National Science Foundation (NSF) en wordt beheerd door NSF NOIRLab.)

Maar toen ze keken naar hoe de windsnelheden varieerden met de temperatuur van de planeet, zagen ze een heel intrigerend patroon ontstaan: hoe warmer de planeet, des te trager de wind. ‘Dit is volkomen onlogisch, want onder vergelijkbare omstandigheden hebben hete planeten juist meer energie om de wind te versnellen! Er moet dus iets gebeuren waardoor de windsnelheden op hetere objecten afnemen’, zegt medeauteur van de studie Vivien Parmentier, professor aan het Laboratoire Lagrange.

Het team is nu tot de conclusie gekomen dat de meest logische verklaring voor dit raadsel de aanwezigheid van planetaire magnetische velden is, omdat deze velden als een rem kunnen werken en de bewegingen van geladen deeltjes in de atmosfeer vertragen. De gegevens stelden de onderzoekers daardoor in staat om de sterkte van het magnetische veld op elk van de onderzochte planeten af te leiden. Daarbij ontdekten ze dat deze velden qua sterkte vergelijkbaar zijn met die in ons zonnestelsel: ongeveer vier keer zo sterk als die van Saturnus en ongeveer de helft van die van Jupiter.

De sterke magnetische velden zouden niet alleen de wind op deze planeten  kunnen beïnvloeden. ‘Hier op aarde kennen we het prachtige noorder- en zuiderlicht: deeltjes van de zon die in botsing komen met gassen in de atmosfeer en kleurrijke vertoningen van groen, roze en paars licht veroorzaken’, zegt medeauteur van de studie Bibiana Prinoth, voormalig promovendus aan de Universiteit van Lund, Zweden, en nu astronoom bij ESO in Garching, Duitsland. 

Op de onderzochte exoplaneten zouden de door magnetisme aangedreven poollichten nóg spectaculairder kunnen zijn. Het team kijkt dan ook reikhalzend uit naar de komst van de Extremely Large Telescope van ESO, die niet alleen grote, Jupiter-achtige exoplaneten zal kunnen opsporen, maar ook kleinere, aarde-achtige, en mogelijk zelfs gassen kan detecteren die op deze verre werelden poollichten zouden kunnen veroorzaken. ‘Ik stel me zo voor dat sommige van deze werelden een hemel hebben die niet alleen is gevuld met sterren, maar ook met enorme gordijnen van kleurrijk licht die dansen boven een planeet die voor de helft in eeuwig daglicht en voor de helft in eindeloos nachtelijke duisternis is gehuld’, aldus Prinoth.

Meer informatie

De resultaten van dit onderzoek zijn te vinden in een artikel dat in Nature Astronomy zal verschijnen(doi:10.1038/s41550-026-02870-1)

Het onderzoeksteam bestaat uit Julia V. Seidel (Europese Zuidelijke Sterrenwacht, Santiago, Chili [ESO Chili]; Université Côte d’Azur, Observatoire de la Côte d’Azur, CNRS, Laboratoire Lagrange, Frankrijk [Lagrange]), Vivien Parmentier (Lagrange), Bibiana Prinoth (Lund Observatory, Afdeling Astrofysica, Faculteit Natuurkunde, Universiteit van Lund, Lund, Zweden [LU]), Thea Hood (Lagrange), Nishil Mehta (Lagrange), Brian Thorsbro (Lagrange, LU), Konstantin Batygin (Afdeling Geologische en Planetaire Wetenschappen, California Institute of Technology, VS), Tristan Guillot (Lagrange), Ragnar van den Broeck (Lagrange), Florian Debras (IRAP, Université de Toulouse, Toulouse, Frankrijk), Daniel D.B. Koll (School of Physics, Universiteit van Peking), Thaddeus Komacek (Afdeling Natuurkunde (Atmosferische, Oceanische en Planetaire Natuurkunde), Universiteit van Oxford, Oxford, VK [Oxford]), Hayley Beltz (Afdeling Astronomie, Universiteit van Maryland, College Park, VS), Emily Rauscher (Afdeling Astronomie en Astrofysica, Universiteit van Michigan, MI, VS), Lorenzo Pino (INAF - Osservatorio Astrofisico di Arcetri, Florence, Italië), Matteo Brogi (Dipartimento di Fisica, Università di Ferrara, Ferrara, Italië; INAF – Osservatorio Astrofisico di Torino, Turijn, Italië), Joost P. Wardenier (Département de Physique, Institut Trottier de Recherche sur les Exoplanètes, Université de Montréal, Canada [iREx]), Jacob L. Bean (Afdeling Astronomie & Astrofysica, Universiteit van Chicago, Chicago, VS [Chicago]), Björn Benneke (iREx en de afdeling Aard-, Planeet- en Ruimtewetenschappen, Universiteit van Californië, Los Angeles, CA 90095, VS), Jean-Michel L.B. Desert (Anton Pannekoek Instituut voor Astronomie, Universiteit van Amsterdam), Pablo Drake (Lagrange), Siddharth Gandhi (Faculteit Natuurkunde, Universiteit van Warwick, Coventry, VK en Centrum voor Exoplaneten en Leefbaarheid, Universiteit van Warwick, Coventry, VK), Mark Hammond (Oxford), David Kasper (Chicago), Michael R. Line (School of Earth and Space Exploration, Arizona State University, Tempe, VS [SESE]), Elspeth Lee (Centrum voor Ruimte en Leefbaarheid, Universiteit van Bern, Zwitserland), Stefan Pelletier (Observatoire Astronomique de l’Université de Genève, Versoix, Zwitserland), Andreas Seifahrt (International Gemini Observatory/NSF NOIRLab, Tucson, VS), Adrien Simonnin (Lagrange), Peter Smith (SESE) en Kevin B. Stevenson (JHU Applied Physics Laboratory, Laurel, VS).

De Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) stelt wetenschappers van over de hele wereld in staat om de geheimen van het heelal te ontdekken, ten bate van iedereen. Wij ontwerpen, bouwen en exploiteren observatoria van wereldklasse die door astronomen worden gebruikt om spannende vragen te beantwoorden en de fascinatie voor astronomie te verspreiden, en bevorderen internationale samenwerking op het gebied van de astronomie. ESO, in 1962 opgericht als intergouvernementele organisatie, wordt inmiddels gedragen door 16 lidstaten (België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Ierland, Italië, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Spanje, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland) en door het gastland Chili, met Australië als strategische partner. Het hoofdkwartier van de ESO en haar bezoekerscentrum en planetarium, de ESO Supernova, zijn gevestigd nabij München in Duitsland, maar onze telescopen staan opgesteld in de Chileense Atacama-woestijn – een prachtige plek met unieke omstandigheden voor het doen van hemelwaarnemingen. ESO exploiteert drie waarnemingslocaties: La Silla, Paranal en Chajnantor. Op Paranal staan ESO’s Very Large Telescope en Very Large Telescope Interferometer, evenals surveytelescopen zoals VISTA. Ook zal ESO op Paranal de Cherenkov Telescope Array South huisvesten en exploiteren – ’s werelds grootste en gevoeligste observatorium van gammastraling. Samen met internationale partners beheert ESO APEX en ALMA op Chajnantor, twee faciliteiten die de hemel waarnemen in het millimeter- en submillimetergebied. Op Cerro Armazones, nabij Paranal, bouwen wij ‘het grootste oog ter wereld’ – ESO’s Extremely Large Telescope. Vanuit onze kantoren in Santiago, Chili, ondersteunen wij onze activiteiten in het gastland en werken wij samen met Chileense partners en de Chileense samenleving.

Links

• Onderzoeksartikel
• Foto’s van de VLT
• Lees meer over ESO’s Extremely Large Telescope op onze speciale website en in de persmap
• Voor journalisten: abonner je op onze persberichten onder embargo in je eigen taal
• Voor wetenschappers: heb je een verhaal? Promoot je onderzoek

Contact

Julia Victoria Seidel
Lagrange Laboratory, Observatoire de la Côte d'Azur
Nice, France
Tel: +33 743 32 79 73
E-mail: jseidel@oca.eu

Vivien Parmentier
Lagrange Laboratory, Observatoire de la Côte d'Azur
Nice, France
E-mail: Vivien.PARMENTIER@univ-cotedazur.fr

Bibiana Prinoth
European Southern Observatory (ESO)
Garching bei München, Germany
E-mail: bibiana.prinoth@eso.org

Bárbara Ferreira
ESO Media Manager
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
Mobiel: +49 151 241 664 00
E-mail: press@eso.org

Marieke Baan (Perscontact Nederland)
ESO Science Outreach Network en NOVA Informatie Centrum
Tel: +31(0)20-5257480
E-mail: eson-netherlands@eso.org

Connect with ESO on social media