Persbericht

Beste waarneming tot nu toe van stoffige wolk die zwart gat in galactisch centrum passeert

VLT-waarnemingen bevestigen dat ‘G2’ dichte nadering heeft overleefd en een compact object is

26 maart 2015

De beste waarnemingen tot nu toe van de stofrijke gaswolk G2 bevestigen dat hij zijn kleinste afstand tot het superzware zwarte gat in het centrum van de Melkweg in mei 2014 is gepasseerd, en die gebeurtenis heeft overleefd. Het nieuwe resultaat van ESO’s Very Large Telescope laat zien dat het object niet erg is uitgerekt en nog steeds heel compact is. Waarschijnlijk is het een jonge ster met een zware kern, die bezig is om materie uit zijn omgeving aan te trekken. Het zwarte gat zelf heeft nog geen verhoogde activiteit vertoond.

In het hart van ons Melkwegstelsel bevindt zich een superzwaar zwart gat dat vier miljoen keer zoveel massa heeft als onze zon. Er draait een groepje heldere sterren omheen, en daarnaast was de afgelopen jaren te zien hoe een mysterieuze stofrijke wolk, G2 genoemd, naar het zwarte gat toe viel. Voorspeld was dat die wolk in mei 2014 zijn kleinste afstand tot het zwarte gat zou bereiken.

Naar verwachting zou de wolk door de sterke getijdenkrachten in dit gebied uit elkaar worden getrokken. Een deel van de materie zou door het zwarte gat worden opgeslokt en een uitbarsting van straling veroorzaken. Om deze unieke gebeurtenis te onderzoeken, hielden tal van onderzoeksteams het galactisch centrum de afgelopen jaren nauwkeurig in de gaten met grote telescopen.

Een team onder leiding van Andreas Eckart (Universität zu Köln, Duitsland) heeft het gebied jarenlang waargenomen met ESO’s Very Large Telescope (VLT) [1], ook in de cruciale periode van februari tot september 2014, kort voor en na de dichtste nadering in mei 2014. Deze waarnemingen zijn in overeenstemming met eerdere waarnemingen met de Keck-telescoop op Hawaï [2].

De opnamen van het infraroodlicht dat door het gloeiende waterstofgas wordt uitgezonden, laten zien dat de wolk zowel voor als na zijn scheervlucht langs het zwarte gat compact was.

Het SINFONI-instrument van de VLT maakt niet alleen zeer scherpe opnamen, maar splitst het licht ook in zijn afzonderlijke infraroodkleuren. Aan de hand daarvan kan een schatting worden gemaakt van de snelheid van de wolk [3]. Vóór de dichtste nadering verwijderde de wolk zich met een snelheid van ongeveer tien miljoen kilometer per uur van de aarde, na zijn scheervlucht langs het zwarte gat kwam hij met ongeveer twaalf miljoen kilometer per uur op ons af.

Florian Peissker, promovendus aan de Universität zu Köln, die veel van de waarnemingen geeft gedaan, zegt: ‘Aanwezig zijn bij de telescoop en de gegevens live zien binnenkomen, was een fascinerende ervaring,’ en Monica Valencia-S., postdoc aan dezelfde universiteit, die vervolgens de ingewikkelde dataverwerking voor haar rekening nam, voegt daaraan toe: ‘Het was verbazingwekkend om te zien dat de gloed van de stofrijke wolk voor en na de dichte nadering van het zwarte gat compact bleef.

Hoewel eerdere waarnemingen erop hadden gewezen dat het G2-object uitgerekt werd, vertoonden de nieuwe waarnemingen geen aanwijzingen dat de wolk significant uitgesmeerd is. Hij is niet waarneembaar langer geworden en vertoont ook geen grotere snelheidsspreiding.

Het team heeft niet alleen waarnemingen gedaan met het SINFONI-instrument, maar met behulp van het NACO-instrument van de VLT ook uitgebreid gekeken naar de polarisatie van het licht dat afkomstig is uit het gebied van het zwarte gat. Uit deze waarnemingen, tot nu toe de beste in hun soort, blijkt dat de aanvoer van de materie die door het zwarte gat wordt aangetrokken heel stabiel is. Tot dusver is die aanvoer niet verstoord door de aankomst van materie van de G2-wolk.

Het feit dat de stofrijke wolk bestand is tegen de extreme gravitationele getijdenkrachten in de directe omgeving van het zwarte gat, wijst er sterk op dat deze een compact object met een zware kern omhult, en geen los rondzwervende gaswolk is. Dit wordt ook bevestigd door het uitblijven (tot nu toe) van aanwijzingen dat het centrale monster met extra materie wordt gevoed: dat zou een verhoogde activiteit veroorzaken.

Andreas Eckart vat de nieuwe resultaten samen: ‘We hebben alle recente gegevens bekeken, met name die van de periode in 2014 waarin de dichtste nadering tot het zwarte gat plaatsvond. We kunnen niet bevestigen dat het object significant uitgerekt is. Het gedraagt zich bepaald niet als een kernloze stofwolk. We denken dat het een in stof gehulde jonge ster moet zijn.

Noten

[1] Dit zijn heel moeilijke waarnemingen, omdat het gebied schuilgaat achter dikke stofwolken, wat betekent dat de waarnemingen in het infrarood moeten worden gedaan. Bovendien speelt alles zich heel dicht in de buurt van het zwarte gat af, waardoor adaptieve optiek nodig is om opnamen te kunnen maken die scherp genoeg zijn. Het team gebruikte het SINFONI-instrument van ESO’s Very Large Telescope en hield met het NACO-instrument het gepolariseerde licht uit de directe omgeving van het zwarte gat in de gaten.

[2] De VLT-waarnemingen zijn niet alleen scherper (omdat ze bij kortere golflengten zijn gedaan), maar omvatten ook snelheidsmetingen (met SINFONI) en polarisatiemetingen (met NACO).

[3] Omdat de stofrijke wolk beweegt ten opzichte van de aarde – weg van de aarde vóór de dichtste nadering van het zwarte gat, nadien naar de aarde toe – zorgt het dopplereffect ervoor dat de waargenomen golflengte van het licht verandert. Zulke veranderingen van golflengte kunnen worden gemeten met behulp van een gevoelige spectrograaf, zoals het SINFONI-instrument van de VLT. Het kan ook worden gebruikt om de spreiding van de snelheden van het materiaal te meten, zoals die te verwachten zijn als de wolk tijdens zijn tocht langs het zwarte significant zou zijn uitgerekt, zoals eerder was gemeld.

Meer informatie

Deze resultaten zijn te vinden in het artikel ‘Monitoring the Dusty S-Cluster Object (DSO/G2) on its Orbit towards the Galactic Center Black Hole’ van M. Valencia-S. et al. in het tijdschrift Astrophysical Journal Letters.

Het onderzoeksteam bestaat uit M. Valencia-S. (Physikalisches Institut der Universität zu Köln, Duitsland), A. Eckart (Universität zu Köln; Max-Planck-Institut für Radioastronomie, Bonn, Duitsland [MPIfR]), M. Zajacek (Universität zu Köln; MPIfR; Astronomisch Instituut van de Academie van Wetenschappen van de Tsjechische Republiek te Praag), F. Peissker (Universität zu Köln), M. Parsa (Universität zu Köln), N. Grosso (Observatoire Astronomique de Strasbourg, Frankrijk), E. Mossoux (Observatoire Astronomique de Strasbourg), D. Porquet (Observatoire Astronomique de Strasbourg), B. Jalali (Universität zu Köln), V. Karas (Astronomisch Instituut van de Academie van Wetenschappen van de Tsjechische Republiek), S. Yazici (Universität zu Köln), B. Shahzamanian (Universität zu Köln), N. Sabha (Universität zu Köln), R. Saalfeld (Universität zu Köln), S. Smajic (Universität zu Köln), R. Grellmann (Universität zu Köln), L. Moser (Universität zu Köln), M. Horrobin (Universität zu Köln), A. Borkar (Universität zu Köln), M. García-Marín (Universität zu Köln), M. Dovciak (Astronomisch Instituut van de Academie van Wetenschappen van de Tsjechische Republiek), D. Kunneriath (Astronomisch Instituut van de Academie van Wetenschappen van de Tsjechische Republiek), G.D. Karssen (Universität zu Köln), M. Bursa (Astronomisch Instituut van de Academie van Wetenschappen van de Tsjechische Republiek), C. Straubmeier (Universität zu Köln) en H. Bushouse (Space Telescope Science Institute, Baltimore, Maryland, VS).

ESO is de belangrijkste intergouvernementele astronomische organisatie in Europa en de meest productieve sterrenwacht ter wereld. Zij wordt ondersteund door zestien lidstaten: België, Brazilië, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Spanje, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland, en door gastland Chili. ESO voert een ambitieus programma uit, gericht op het ontwerpen, bouwen en beheren van grote sterrenwachten die astronomen in staat stellen om belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen te doen. Ook speelt ESO een leidende rol bij het bevorderen en organiseren van samenwerking op astronomisch gebied. ESO beheert drie waarnemingslocaties van wereldklasse in Chili: La Silla, Paranal en Chajnantor. Op Paranal staan ESO’s Very Large Telescope (VLT), de meest geavanceerde optische sterrenwacht ter wereld, en twee surveytelescopen: VISTA werkt in het infrarood en is de grootste surveytelescoop ter wereld en de VLT Survey Telescope is de grootste telescoop die specifiek is ontworpen om de hemel in zichtbaar licht in kaart te brengen. ESO is ook de Europese partner van de revolutionaire telescoop ALMA, het grootste astronomische project van dit moment. En op Cerro Armazones, dicht bij Paranal, bouwt ESO de 39-meter Europese Extremely Large optical/near-infrared Telescope (E-ELT), die ‘het grootste oog op de hemel’ ter wereld zal worden.

Links

•       Onderzoeksartikel

•       Foto's van de VLT

Contact

Andreas Eckart
University of Cologne
Cologne, Germany
E-mail: eckart@ph1.uni-koeln.de

Monica Valencia-S.
University of Cologne
Cologne, Germany
E-mail: mvalencias@ph1.uni-koeln.de

Richard Hook
ESO, Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Mobiel: +49 151 1537 3591
E-mail: rhook@eso.org

Marieke Baan (Perscontact Nederland)
ESO Science Outreach Network en NOVA Informatie Centrum
Tel: +31(0)20-5257480
E-mail: eson-netherlands@eso.org

Connect with ESO on social media

Dit is een vertaling van ESO-persbericht eso1512.

Over dit bericht

Persberichten nr.:eso1512nl
Naam:Sgr A*
Type:Milky Way : Galaxy : Component : Central Black Hole
Facility:Very Large Telescope
Instruments:SINFONI
Science data:2015ApJ...800..125V

Afbeeldingen

De stofrijke wolk G2 passeert het superzware zwarte gat in het centrum van de Melkweg
De stofrijke wolk G2 passeert het superzware zwarte gat in het centrum van de Melkweg
De stofrijke wolk G2 passeert het superzware zwarte gat in het centrum van de Melkweg (met tekst)
De stofrijke wolk G2 passeert het superzware zwarte gat in het centrum van de Melkweg (met tekst)

Video's

De stofrijke wolk G2 passeert het superzware zwarte gat in het centrum van de Melkweg
De stofrijke wolk G2 passeert het superzware zwarte gat in het centrum van de Melkweg

Our use of Cookies

We use cookies that are essential for accessing our websites and using our services. We also use cookies to analyse, measure and improve our websites’ performance, to enable content sharing via social media and to display media content hosted on third-party platforms.

You can manage your cookie preferences and find out more by visiting 'Cookie Settings and Policy'.

ESO Cookies Policy


The European Organisation for Astronomical Research in the Southern Hemisphere (ESO) is the pre-eminent intergovernmental science and technology organisation in astronomy. It carries out an ambitious programme focused on the design, construction and operation of powerful ground-based observing facilities for astronomy.

This Cookies Policy is intended to provide clarity by outlining the cookies used on the ESO public websites, their functions, the options you have for controlling them, and the ways you can contact us for additional details.

What are cookies?

Cookies are small pieces of data stored on your device by websites you visit. They serve various purposes, such as remembering login credentials and preferences and enhance your browsing experience.

Categories of cookies we use

Essential cookies (always active): These cookies are strictly necessary for the proper functioning of our website. Without these cookies, the website cannot operate correctly, and certain services, such as logging in or accessing secure areas, may not be available; because they are essential for the website’s operation, they cannot be disabled.

Cookie ID/Name
Description/Purpose
Provider (1st party or 3rd party)
Browser session cookie or Stored cookie?
Duration
csrftoken
XSRF protection token. We use this cookie to protect against cross-site request forgery attacks.
1st party
Stored
1 year
user_privacy
Your privacy choices. We use this cookie to save your privacy preferences.
1st party
Stored
6 months
_grecaptcha
We use reCAPTCHA to protect our forms against spam and abuse. reCAPTCHA sets a necessary cookie when executed for the purpose of providing its risk analysis. We use www.recaptcha.net instead of www.google.com in order to avoid unnecessary cookies from Google.
3rd party
Stored
6 months

Functional Cookies: These cookies enhance your browsing experience by enabling additional features and personalization, such as remembering your preferences and settings. While not strictly necessary for the website to function, they improve usability and convenience; these cookies are only placed if you provide your consent.

Cookie ID/Name
Description/Purpose
Provider (1st party or 3rd party)
Browser session cookie or Stored cookie?
Duration
Settings
preferred_language
Language settings. We use this cookie to remember your preferred language settings.
1st party
Stored
1 year
ON | OFF
sessionid
ESO Shop. We use this cookie to store your session information on the ESO Shop. This is just an identifier which is used on the server in order to allow you to purchase items in our shop.
1st party
Stored
2 weeks
ON | OFF

Analytics cookies: These cookies collect information about how visitors interact with our website, such as which pages are visited most often and how users navigate the site. This data helps us improve website performance, optimize content, and enhance the user experience; these cookies are only placed if you provide your consent. We use the following analytics cookies.

Matomo Cookies:

This website uses Matomo (formerly Piwik), an open source software which enables the statistical analysis of website visits. Matomo uses cookies (text files) which are saved on your computer and which allow us to analyze how you use our website. The website user information generated by the cookies will only be saved on the servers of our IT Department. We use this information to analyze www.eso.org visits and to prepare reports on website activities. These data will not be disclosed to third parties.

On behalf of ESO, Matomo will use this information for the purpose of evaluating your use of the website, compiling reports on website activity and providing other services relating to website activity and internet usage.

ON | OFF

Matomo cookies settings:

Cookie ID/Name
Description/Purpose
Provider (1st party or 3rd party)
Browser session cookie or Stored cookie?
Duration
Settings
_pk_id
Stores a unique visitor ID.
1st party
Stored
13 months
_pk_ses
Session cookie temporarily stores data for the visit.
1st party
Stored
30 minutes
_pk_ref
Stores attribution information (the referrer that brought the visitor to the website).
1st party
Stored
6 months
_pk_testcookie
Temporary cookie to check if a visitor’s browser supports cookies (set in Internet Explorer only).
1st party
Stored
Temporary cookie that expires almost immediately after being set.

Additional Third-party cookies on ESO websites: some of our pages display content from external providers, e.g. YouTube.

Such third-party services are outside of ESO control and may, at any time, change their terms of service, use of cookies, etc.

YouTube: Some videos on the ESO website are embedded from ESO’s official YouTube channel. We have enabled YouTube’s privacy-enhanced mode, meaning that no cookies are set unless the user actively clicks on the video to play it. Additionally, in this mode, YouTube does not store any personally identifiable cookie data for embedded video playbacks. For more details, please refer to YouTube’s embedding videos information page.

Cookies can also be classified based on the following elements.

Regarding the domain, there are:

  • First-party cookies, set by the website you are currently visiting. They are stored by the same domain that you are browsing and are used to enhance your experience on that site;
  • Third-party cookies, set by a domain other than the one you are currently visiting.

As for their duration, cookies can be:

  • Browser-session cookies, which are deleted when the user closes the browser;
  • Stored cookies, which stay on the user's device for a predetermined period of time.

How to manage cookies

Cookie settings: You can modify your cookie choices for the ESO webpages at any time by clicking on the link Cookie settings at the bottom of any page.

In your browser: If you wish to delete cookies or instruct your browser to delete or block cookies by default, please visit the help pages of your browser:

Please be aware that if you delete or decline cookies, certain functionalities of our website may be not be available and your browsing experience may be affected.

You can set most browsers to prevent any cookies being placed on your device, but you may then have to manually adjust some preferences every time you visit a site/page. And some services and functionalities may not work properly at all (e.g. profile logging-in, shop check out).

Updates to the ESO Cookies Policy

The ESO Cookies Policy may be subject to future updates, which will be made available on this page.

Additional information

For any queries related to cookies, please contact: pdprATesoDOTorg.

As ESO public webpages are managed by our Department of Communication, your questions will be dealt with the support of the said Department.