Gama-Işın Patlamaları

Evrendeki En Enerjik Olgulardan Biri

Gama-Işın Patlamaları (GRBler), yüksek enerjili gama ışınlarının bir saniyeden kısa zamanlarla birkaç dakikaya kadar -kozmolojik zaman ölçeklerinde bir göz kırpma süresi kadar- süren patlamasıdır. Dünya’dan oldukça uzak mesafelerde, gözlenebilir evrenin sınırlarına doğru oluştukları bilinmektedir.

VLT, şimdiye kadar bilinen en uzak Gama-Işın Patlaması’nın ardıl ışımasını gözledi. 8,2 olarak ölçülen kırmızıya kaymaya göre bu çok uzak astronomik kaynaktan gelen ışığın bize ulaşması 13.000 milyon yıldan fazla sürmüştür. Buna göre, Gama-Işını Patlaması evrenin 600 milyon yıldan daha genç olduğu veya şimdiki yaşının yüzde beşinden az olduğu bir zamanda görülmüştür. Güneş’imizin tüm ömrü olan 10.000 milyon yılda saldığı enerjinin 300 kat fazlasını birkaç saniyede salmış olmalıdır. Bu nedenle GRB’ler Büyük Patlama’dan sonra Evren'deki en güçlü patlamalardır. Bakınız ESO Basın Açıklaması eso0917.

Araştırmacılar uzun bir süre bu patlamaların doğasını çözmeye çalıştılar. Gözlemler GRB’lerin iki türde oluştuğunu gösterdi - kısa-süreli (birkaç saniyeden kısa) ve uzun-süreli - ve bunlara iki farklı kozmik olayın neden olduğundan şüphelenildi.

2003’te, ESO teleskoplarını kullanan gökbilimciler uzun-süreli GRB’ler ile büyük kütleli yıldızların “hipernova” olarak bilinen patlamalarını birbirine bağlamada başrolü oynadılar. Bir patlamanın tüm bir ay boyunca sonucunu takip ederek, ışığın, büyük kütleli bir yıldızın yaşamının sonunda patlamasıyla neden olduğu bir süpernova ile benzer özelliklere sahip olduğunu gösterdiler. Bakınız ESO Basın Açıklaması eso0318.

2005’te, ESO teleskopları ilk defa kısa-süreli patlamayı takip eden görünür ışığı algıladı. Bu ışığın üç hafta boyunca izlenmesi ile gökbilimciler kısa-süreli patlamalara uzun-süreli patlamalar gibi bir hipernovanın neden olmadığını gösterdiler. Bunun yerine, patlamalara nötron yıldızları veya karadeliklerin şiddetli birleşmelerinin neden olduğu düşünülüyor. Bakınız ESO Basın Açıklaması eso0541.

ESO Observations

Bir gama-ışın patlamasının bilgisayar çizimi