eso2117tr — Bilim Bülteni

ESO teleskobu en yakın kara delik çiftini ortaya çıkardı

30 Kasım 2021

Avrupa Güney Gözlemevi’nin Çok Büyük Teleskobu’nu (ESO VLT) kullanan gökbilimciler şimdiye kadar gözlenmiş olan en yakın süper kütleli kara delik çiftini ortaya çıkardı. İki nesne ayrıca daha önce bulunan süper kütleli diğer tüm kara delik çiftlerinden daha küçük bir ayrıklığa sahip.

Kova takım yıldızı doğrultusundaki NGC 7727 gökadasında bulunan süper kütleli kara delik çifti Dünya’dan yaklaşık 89 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Bu her ne kadar uzak gibi görünse de önceki kayıt olan 470 milyon ışık yılını epey bir farkla geçmektedir; bu sayede yeni bulunan süper kütleli kara delik çifti bize en yakın konumda bulunmaktadır.  

Süper kütleli kara delikler büyük gökadaların merkezlerinde gizlenmekte olup, böyle gökadaların birleşmeleri sonucunda kara delikler de çarpışma rotasına girmektedir. NGC 7727’deki çift 1600 ışık yılı ile iki süper kütleli kara delik arasındaki en küçük mesafe rekorunu elde etmiştir. “İlk kez birbirlerine bu kadar yakın konumda iki süper kütleli kara delik çifti buluyoruz,” diyor sonuçları bugün Astronomy & Astrophysics’te çevrimiçi olarak yayımlanan çalışmayı yürüten, Fransa Strasbourg Gözlemevi’nden gökbilimci Karina Voggel.  

Kara delikler arasındaki bu kısa mesafe ve hareket hızları bunların önümüzdeki 250 milyon yıl içinde birleşerek dev bir kara deliğe dönüşeceklerine işaret ediyor,” diye ekliyor, Avustralya, Queensland Üniversitesi’nden eş-yazar Holger Baumgardt. Bu türden kara deliklerin birleşmesi Evren’deki en büyük kütleli kara deliklerin nasıl oluştuklarını açıklayabilir.   

Voggel ve ekibi kara deliklerin çevresindeki yıldızların hareketlerine olan çekimsel etkilerini inceleyerek iki nesnenin kütlelerini belirleyebildi. NGC 7727’nin merkezinde bulunan büyük kara deliğin kütlesi Güneş’in neredeyse 154 milyon katıyken, küçük olanın 6,3 milyon güneş kütlesinde olduğu bulundu.

Bir süper kütleli kara delik çifti için kütle ölçüm işlemi ilk kez bu şekilde yapılıyor. Bu başarı sistemin Dünya’ya olan yakınlığı ve ekibin Şili’deki Paranal Gözlemevi’nde bulunan ESO’nun VLT’si üzerindeki MUSE aygıtı ile yaptığı ayrıntılı gözlemler sayesinde mümkün olabilmiştir. NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu ile sağlanan ilave veriler ve MUSE ile kütle ölçümü NGC 7727’deki nesnelerin gerçekten süper kütleli kara delikler olduğunu göstermiştir.

Gökbilimciler daha önce gökadanın iki kara deliğe ev sahipliği yaptığından şüphelenmiş ancak yakın çevrelerinden yayılan yüksek enerjili bir ışıma göremediğimiz için, şimdiye kadar varlıklarını onaylama şansları olmamıştı. “Bulgularımız orada bir yerlerde çok daha fazla gökada birleşmeleri kalıntısı olduğuna işaret ediyor ve bunlar halen keşfedilmeyi bekleyen çok sayıda gizli kara delikleri içeriyor olabilir,” diyor Voggel. “Yakın Evren’deki bilinen toplam süper kütleli kara delik sayısı % 30 kadar artabilir.

Bu on yılın sonunda Şili’deki Atacama Çölü’nde gözlemlerine başlayacak olan ESO’nun Aşırı Büyük Teleskobu (ELT) ile gizli kalmış süper kütleli benzer kara delik çiftlerinin araştırılması ile sayılarında büyük bir artış bekleniyor. “Bir süper kütleli kara delik çiftinin bu tespiti sadece bir başlangıç,” diyor eş-yazar ESO Şili’de gökbilimci ve ESO Paranal Bilimsel Operasyonlar Sorumlusu Steffen Mieske. “ELT üzerindeki HARMONI aygıtı ile bunun gibi tespitleri şu an mümkün olanın çok ötesinde gerçekleştirebileceğiz. ESO’nun ELT’si bu nesnelerin anlaşılmasında tamamlayıcı olacak.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma "First Direct Dynamical Detection of a Dual Super-Massive Black Hole System at sub-kpc Separation" başlıklı bir makale olarak Astronomy & Astrophysics (doi: 10.1051/0004-6361/202140827) dergisinde yayımlanmak üzere sunulmuştur.

Araştırma ekibinde Karina T. Voggel (Université de Strasbourg, CNRS, Observatoire astronomique de Strasbourg, France), Anil C. Seth (University of Utah, Salt Lake City, USA [UofU]), Holger Baumgardt (School of Mathematics and Physics, University of Queensland, St. Lucia, Australia), Bernd Husemann (Max-Planck-Institut für Astronomie, Heidelberg, Germany [MPIA]), Nadine Neumayer (MPIA), Michael Hilker (European Southern Observatory, Garching bei München, Germany), Renuka Pechetti (Astrophysics Research Institute, Liverpool John Moores University, Liverpool, UK), Steffen Mieske (European Southern Observatory, Santiago de Chile, Chile), Antoine Dumont (UofU), ve Iskren Georgiev (MPIA) yer almaktadır.

Avrupa Güney Gözlemevi (ESO) dünya genelindeki bilim insanlarına, tümünün faydasına olacak şekilde, Evren’in gizemlerini keşfetme fırsatı sunmaktadır.  Araştırmacıların heyecan verici sorulara yanıt aradıkları ve gökbilimine olan merakı yaygınlaştırdığı, yer konuşlu birinci sınıf gözlemevlerini tasarlayıp, inşasını ve işletilmesini gerçekleştirerek gökbilimde küresel iş birliğini destekliyoruz. 1962 yılında hükümetler-arası bir kurum olarak kurulan ESO, bugün 16 Üye Ülke (Avusturya, Belçika, Çekya, Danimarka, Fransa, Finlandiya, Almanya, İrlanda, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve Birleşik Krallık), ev sahibi olarak Şili ve Stratejik Ortak olarak Avustralya tarafından desteklenmektedir. ESO’nun genel merkezi ile ziyaretçi merkezi ve ESO Süpernova planetaryumu Almanya’daki Münih yakınlarında yer alırken, gökyüzünü gözlemek için eşsiz koşullara sahip olan Şili’deki Atacama Çölü teleskoplara ev sahipliği yapmaktadır. ESO üç farklı gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal’da Çok Büyük Teleskop ve onun Girişimölçerini, ek olarak iki tarama teleskobu olan, kırmızı-ötesinde çalışan VISTA ile görünür ışıktaki VLT Tarama Teleskobu’nu işletmektedir. Yine Paranal’da ESO dünyanın en büyük ve en duyarlı gama-ışın gözlemevi olan Cherenkov Teleskop Dizgesi Güney’e ev sahipliği yapacak ve işletecektir. Uluslararası ortakları ile ESO Chajnantor’da gökyüzünü milimetre ve milimetre-altı aralığında gözleyen iki tesis olan APEX ve ALMA’yı işletmektedir. Paranal yakınlarındaki Cerro Armazones’te “dünyanın gökyüzünü izleyen en büyük gözü” olacak ESO’nun Aşırı Büyük Teleskobu’nu inşa ediyoruz. Şili Santiago’daki ofislerimizden ülkedeki operasyonlarımızı destekleyerek Şili toplumunu ve ortaklarımızı ilgili süreçlere dahil ediyoruz.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00
E-posta: arifscag@gmail.com

Karina Voggel
Strasbourg Observatory, University of Strasbourg
Strasbourg, France
E-posta: karina.voggel@astro.unistra.fr

Holger Baumgardt
School of Mathematics and Physics, University of Queensland
St. Lucia, Queensland, Australia
Tel: +61 (0)7 3365 3430
E-posta: h.baumgardt@uq.edu.au

Steffen Mieske
European Southern Observatory
Vitacura, Santiago, Chile
Tel: +56 22 463 3060
E-posta: smieske@eso.org

Bárbara Ferreira
ESO Media Manager
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
Cep: +49 151 241 664 00
E-posta: press@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso2117.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso2117tr
Adı:NGC 7727
Tür:Local Universe : Star : Evolutionary Stage : Black Hole
Facility:Very Large Telescope
Instruments:MUSE
Science data:2022A&A...658A.152V

Görüntüler

Close-up and wide views of the nearest pair of supermassive black holes
Close-up and wide views of the nearest pair of supermassive black holes
sadece İngilizce
Close-up view of the nearest pair of supermassive black holes
Close-up view of the nearest pair of supermassive black holes
sadece İngilizce
Bumps in the heavens
Bumps in the heavens
sadece İngilizce
Wide-field view of the region of the sky hosting NGC 7727
Wide-field view of the region of the sky hosting NGC 7727
sadece İngilizce

Videolar

Supermassive Black Holes on a Collision Course (ESOcast 246 Light)
Supermassive Black Holes on a Collision Course (ESOcast 246 Light)
sadece İngilizce
Journey to the closest pair of supermassive black holes
Journey to the closest pair of supermassive black holes
sadece İngilizce
How MUSE uncovered the closest pair of supermassive black holes
How MUSE uncovered the closest pair of supermassive black holes
sadece İngilizce