eso2004tr — Kurumsal Bülten

Yeni ESO Araştırması Gözüyle Uydu Takımlarının Astronomik Gözlemlere Etkisi

05 Mart 2020

Gökbilimciler son zamanlarda yapay mega-takım uydularının bilimsel araştırmalara etkisi hakkında artan endişlerini paylaşıyorlar. Bu takımların astronomik gözlemlere etkilerini daha iyi anlamak için ESO bunların etkilerini araştıran, ESO teleskopları ve diğer gözlemevlerinin görünür ve kırmızı-ötesi bölgedeki gözlemlerine odaklanan, bilimsel bir çalışma hazırladı. ESO tarafından yürütülen ve Astronomy & Astrophysics dergisinde yayına kabul edilen bilimsel araştırma araştırma ile SpaceX, Amazon, OneWeb ve diğerleri tarafından geliştirilen, toplamda 26 binden fazla uydu içeren [1] 18 uydu takımı dikkate alındı.

Araştırmaya göre ESO’nun Çok Büyük Teleskopu (VLT) ve yapım aşamasındaki Aşırı Büyük Teleskop’un (ELT) bu uydulardan “kısmen etkileneceği” bulundu. Etkinin daha çok uzun poz süreli gözlemlerde (yaklaşık 1000 saniye), güneş doğmadan önceki ya da battıktan hemen sonraki alacakaranlık zamanlarında % 3’e kadar çıkacağı hesaplanıyor. Benzer türden daha kısa süreli gözlemler ise % 0.5’ten daha az oranda etkilenecek. Gece boyunca diğer zamanlarda yürütülen gözlemler uydulardan daha az etkilenecek çünkü, bunlar çoğunlukla Dünya’nın gölgesinde olacağından parlak olmayacaklar. Bilimsel araştırma türüne bağlı olarak, bu etkilerin ESO teleskoplarının kullanım zamanında yapılacak değişikliklerle daha da azaltılabileceği, ancak bunun da bir maliyeti olacağı hesaplanıyor [2]. Endüstri ve üretim tarafı içinse, etkiyi azaltmak üzere uyduları karartma adımları atılabileceği öneriliyor.   

Çalışmaya göre en büyük etki büyük teleskoplarla yapılan geniş alan taramaları üzerinde olacak. Örneğin, BD Ulusal Bilim Vakfı Vera C. Rubin Gözlemevi’nin (ESO tesisi değil) gözlem süresinin % 30 ila % 50’ye kadar, yılın zamanı, gecenin zamanı ve çalışmanın varsayımlarına bağlı olarak “ciddi bir şekilde etkilenebileceği” düşünülüyor. ESO teleskopları için uygulanacak kaçınma teknikleri bu gözlemevi için uygulanamayacağı için alternatif yollar araştırılıyor. Gözlemsel veri üzerindeki bu kaybın ve analizlerdeki karmaşıklığın bilimsel etkilerini daha iyi anlamak için daha fazla araştırma yapılması gerekiyor. Rubin Gözlemevi gibi geniş-alan tarama teleskopları göyüzünü hızlı bir şekilde tarayabildikleri için, süpernovalar ya da potansiyel olarak tehlikeli asteroidler gibi kısa süreli olayları tespit edebilmek üzere oldukça önemlidirler. Büyük ölçekli veri setleri oluşturmak ve diğer gözlemevleri için gözlem kaynağı bulmak gibi eşsiz yetenekleri sayesinde, Avrupa ve dışındaki astronomlar ve fonlama kurumları, gökbilimde yaşanacak gelişmeler için geniş alan tarama teleskoplarını öncelikli araçlar olarak görüyor.      

Profesyonel ve amatör gökbilimciler de benzer şekilde mega uydu yapılarının geceleyin bozulmumamış gökyüzünü nasıl etkileyeceği konusundaki endişelerini dile getiriyor. Araştırmaya göre takımın içinden yaklaşık 1600 uydu orta-enlemdeki bir gözlemevi için ufkun üzerinde olacak, çoğu ise gökyüzünde daha alçaktan geçecek — ufuktan 30 derece yüksekliğe kadar. Bunun üzerinde — çoğu gökbilimsel gözlemin gerçekleştiği gökyüzü kısmında — herhangi bir zamanda yaklaşık 250 takım uydu yer alacak. Bunların tümü Güneş tarafından günbatımında ve gündoğumunda aydınlatıldığından, gece yarısına doğru giderek daha da fazlası Dünya’nın gölgesine girmektedir. ESO çalışması bu uyduların tümü için bir parlaklık değeri dikkate almaktadır. Bu varsayımla, günün kararmasıyla bu uydulardan 100 kadarı çıplak gözle görülebilecek kadar parlak olacaktır, yaklaşık 10 kadarı ise 30 dereceden daha yüksekte yer alacaktır. Gece daha da kararmaya başladıkça tüm bu sayılar hızla düşecek ve uydular Dünya’nın gölgesinde kalacaktır. Sonuç olarak, bu yeni uydu takımları geceleyin gökyüzünde 30 derece üzerinde çıplak gözle görülebilen uyduların sayısını iki katına çıkaracaktır [3].

Bu sayılar fırlatmadan hemen sonra görülen uydu kafilesini içermemektedir. Dikkat çekici ve parlak olmalarına rağmen, kısa süreli ve güneşin doğuşu ya da batışından sadece kısa bir süre sonra  — herhangi bir zamanda — ve Dünya üzerinde sadece sınırlı bir alandan görülürler.

ESO çalışması etkilerin ılımlı tahmini için basitleştirmeler ve varsayımlar kullanmıştır, bu nedenle gerçek değerler makalede kullanılandan daha küçük olabilir. Gerçek değerlerin daha hassas bir şekilde belirlenebilmesi için çok yönlü modellerin uygulanması gerekmektedir. Odak noktası ESO teleskopları olsa da, sonuçlar görünür ve kırmızı-ötesinde, benzer yöntemler ve bilimsel alanlarda çalışan diğer teleskoplara da uygulanabilir.   

Uydu takımları aynı zamanda Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizgesi (ALMA) ve Atacama Öncü Deneyi (APEX)’nin de aralarında bulunduğu radyo, milimetre ve milimetre-altı gözlemevlerini de etkileyecektir. Bu etki daha sonraki çalışmalarda göz önüne alınacaktır.

ESO, diğer gözlemevleri ile birlikte, Uluslararası Astronomi Birliği (IAU), Amerikan Gökbilim Derneği (AAS), BK Kraliyet Gökbilim Derneği (RAS) ile diğer dernekler bu konuyu Birleşmiş Milletler Dış Uzayın Barışçıl Amaçlarla Kullanımı Komitesi (COPUOS) ve Radyo Gökbilim Frekansları Avrupa Komitesi gibi küresel forumlarda gündeme getirmek için önlemler almaktadır. Bu yapılırken, uzay şirketlerinin pratik çözümlerinin, son teknoloji ürünü yer konuşlu gökbilim tesislerine yapılmış olan büyük ölçekli yatırımı da koruması araştırılmaktadır. ESO insanlığın Evreni gözleme ve anlama çabasının devam etmesi, alçak Dünya yörüngesindeki ümit verici teknolojik gelişmelerle birlikte var olması ve ortak çalışabilmesi şartıyla, gerekli düzenlemelerin geliştirilmesini desteklemektedir.

Notlar

[1] Toplam uydu sayısının da yer aldığı uydu takımlarını karakterize eden çoğu parametre sıklıkla değişmektedir. Bu araştırma Dünya yörüngesinde 26.000 uydu takımı olduğunu varsaymaktadır, ancak bu sayı daha yüksek olabilir.

[2] Azaltma ölçütlerine örnek olarak: uyduların konumlarını hesaplayarak geçiş yapacağı yeri gözlememek; görüş alanından uydu geçişi sırasında teleskop kapağını kapatmak; uyduların güneş tarafından aydınlatılmadığı, gözlemleri Dünya’nın gölgesinde kalan gökyüzü alanlarıyla sınırlamak. Ancak bu yöntemler tüm gözlem planlarına uygun değildir.

[3] 10 cm’den büyük yaklaşık 34 000 nesnenin şu anda Dünya yörüngesinde dolandığı tahmin edilmektedir. Bunların 5500’ü uydular olup, 2300 tanesi çalışır durumdadır. Geriye kalanlar uzay enkazı olup, roket üst kısımları ve uydu fırlatma parçalarıdır. Bunlardan 2000 tanesi herhangi bir zamanda ve yerde ufkun üstünde yer almaktadır. Alacakaranlık saatleri sırasında, yaklaşık 5-10 tanesi Güneş tarafından aydınlatılmakta ve çıplak gözle görülebilecek parlaklığa ulaşmaktadırlar.  

Daha fazla bilgi

O. Hainaut and A. Williams tarafından hazırlanan “On the impact of Satellite Constellations on Astronomical Observations with ESO Telescopes in the Visible and Infrared Domains” başlıklı bu çalışma Astronomy and Astrophysics adlı dergide yayımlanacak olup, buradan ve arXiv sitesinden erişilebilir.

Bağlantılar

İletişim

Arif Solmaz
Çağ Üniversitesi - Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi
Mersin, Türkiye
Tel: +90 324 651 48 00
E-posta: arifscag@gmail.com

Olivier R. Hainaut
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6752
Cep: +49 151 2262 0554
E-posta: ohainaut@eso.org

Andrew Williams
ESO External Relations Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 320 062 78
E-posta: awilliam@eso.org

Bárbara Ferreira
ESO Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6670
Cep: +49 151 241 664 00
E-posta: pio@eso.org

Connect with ESO on social media

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso2004.

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso2004tr
Tür:Solar System : Sky Phenomenon : Night Sky : Trail : Satellite

Görüntüler

Areas of the sky most affected by satellite constellations
Areas of the sky most affected by satellite constellations
sadece İngilizce
Schematic showing the satellites that would be visible at a given time and place
Schematic showing the satellites that would be visible at a given time and place
sadece İngilizce
The sky above the ELT site
The sky above the ELT site
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...