Het is zelfs voor de meest doorgewinterde astronoom moeilijk te weerstaan om het drukke observatieschema te laten voor wat het is en gewoon omhoog naar de glorieuze zuidelijke hemel te staren. Op deze afbeelding ziet u een zelfportret van de astronoom Alan Fitzsimmons, die deze foto tussen observatiesessies op ESO’s La Silla Observatorium nam.

Deze opmerkelijke foto toont het contrast tussen een eenvoudig, stilstaand en verduisterd figuur op aarde en de schitterende en heldere sterrenhemel. De hemel wordt gedomineerd door de enorme uitbarsting van sterren en stof die deel uitmaken van het centrum van de Melkweg, ons sterrenstelsel.

ESO's observatoria zijn gelegen in de Atacama-woestijn in het noorden van Chili: een regio met weinig inwoners en die zeer donkere nachten combineert met een extreem gunstige atmosferische omstandigheden. Deze twee factoren zijn bevorderlijk voor het maken van kwalitatief hoogwaardige waarnemingen.

Ingehuldigd in 1969, is La Silla het eerste observatorium van ESO. Hier huizen verschillende telescopen met spiegeldiameters tot 3,6 meter. Met meer dan 300 heldere nachten per jaar, is La Silla de ideale locatie om geavanceerde observatie-instrumenten te herbergen, en is het een fantastische plek om gewoon te stoppen en omhoog te staren.

Alan heeft deze foto ingediend bij de Your ESO Pictures Flickr-groep. De Flickr-groep wordt regelmatig beoordeeld en de beste foto's worden geselecteerd en opgenomen in onze Foto van de Week-serie of in onze fotogalerij.

Vertaling: Teun van Vijfeijken

Aan de rand van de Atacama-woestijn, ver van de Noord-Chileense steden met hun lichtvervuiling, is de lucht na zonsondergang pikzwart. Zo'n donkere achtergrond geeft de mogelijkheid om de allerbeste astronomische observaties te doen. Daar komt nog bij dat ESO's La Silla-observatorium op 2400 meter hoogte een ongelooflijk helder zicht op de nachtelijke hemel heeft. Maar zelfs zo'n afgelegen, hoge en droge locatie kan niet altijd ontsnappen aan het weer. In de wintermaanden is het mogelijk dat een deken van sneeuw de bergtop en de telescoopkoepels bedekt.

Deze foto toont een winters La Silla onder de sterren van onze Melkweg die schuin door het beeld loopt. Verder zie je (van rechts naar links) de ESO 3,6-meter telescoop, de 3,58-meter New Technology Telescope (NTT), de ESO 1-meter Schmidt telescoop, en de MPG/ESO 2,2-meter telescoop, met sneeuw op zijn koepel. De kleine koepel van de ontmantelde Coudé Auxiliary Telescope is te zien naast die van de ESO 3,6-meter telescoop, en tussen die telescoop en de NTT zijn de watertanks van het observatorium zichtbaar.

Hoewel sneeuw op La Silla bijzonder lijkt, kan het op de hoge ESO-locaties gedurende het jaar zowel zeer warm als zeer koud zijn, en heersen er af en toe barre weersomstandigheden.

Deze foto werd genomen door Jose Francisco Salgado, een ESO Photo Ambassador. 

Vertaling: Peter Middelkoop

Op deze foto draagt een van de twee ALMA transporters, Lore, een van de 7-meter antennes van ALMA, de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array. Lore en haar tweeling-voertuig, Otto, zijn twee knalgele 28-wielvoertuigen, speciaal gemaakt om ALMA-antennes te verplaatsen op de 5000 meter hoge Chajnantor-hoogvlakte. Door dit te doen, kunnen ze de telescoop-array herschikken om de beste waarnemingen van een bepaald doelwit te krijgen. Ze verplaatsen ook antennes tussen Chajnantor en het lager gelegen Operations Support Facility voor onderhoud.

ALMA heeft een belangrijke array van vijftig 12-meter diameter antennes, en een extra array van twaalf 7-meter antennes en vier 12-meter antennes, die bekend staat als de Atacama Compact Array (ACA). Lore draagt hier een van de kleinere, 7-meter antennes van het ACA. De 12-meter antennes van de belangrijkste array kunnen niet dichter dan 15 meter van elkaar worden geplaatst, omdat ze anders zouden botsen. Deze minimale afstand tussen de antennes beperkt het aantal waarneemmogelijkheden. Dit betekent dat de belangrijkste array uitgebreide objecten zoals gigantische wolken van moleculair gas in de Melkweg of nabije sterrenstelsels niet kan waarnemen. De ACA is speciaal ontworpen om ALMA te helpen met de waarnemingen van deze uitgebreide objecten. De kleinere 7-meter antennes kunnen dichter bij elkaar worden geplaatst, waardoor ze de bredere structuren - die de grootste configuratie mist - kunnen meten.

De dramatische ijzige pieken op de voorgrond staan ​​bekend als Penitentes (Spaans voor boetelingen). Dit is een merkwaardig natuurverschijnsel in hooggelegen gebieden, meestal meer dan 4000 meter boven de zeespiegel. Het zijn dunne bladen van gehard sneeuw of ijs, die in de richting van de zon wijzen en enkele centimeters tot meters hoog worden.

ALMA, een internationale astronomische faciliteit, is een samenwerkingsverband van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, met steun van de republiek Chili. De bouw en het beheer van ALMA worden namens Europa geleid door ESO, namens Noord-Amerika door het National Radio Astronomy Observatory (NRAO), bestuurd door de Associated Universities, Inc. (AUI), en namens Oost-Azië door het National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). De overkoepelende leiding en het toezicht op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA is in handen van het Joint ALMA Observatory (JAO).

Links

• Meer over ALMA bij ESO
• Joint ALMA Observatory

Vertaling: Teun van Vijfeijken

Deze mooie foto uit december 2012 toont de vele antennes van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) [1], het grootste astronomie-project ter wereld, gelegen op de Chajnantor-hoogvlakte in de Chileense Andes. De grote antennes hebben een diameter van 12 meter. De kleinere antennes, in het midden van het beeld, vormen de ALMA Compact Array (ACA), die uit 12 antennes met een diameter van 7 meter bestaat. De totale installatie omvat na voltooiing 66 antennes.

ESO initieerde een samenwerking met het ORA Wings for Science project, een non-profit organisatie die vliegend ondersteuning biedt aan onderzoek tijdens hun één jaar durende reis rond de wereld. De twee bemanningsleden van het Wings for Science Project, Clementine Bacri en Adrien Normier, vliegen met een speciale milieuvriendelijke ultralight [2] en helpen wetenschappers bij verschillende soorten onderzoek naar bijvoorbeeld luchtkwaliteit, archeologie, biodiversiteit en 3D terreinmodellering.

De korte films en prachtige foto's die worden geproduceerd tijdens de vluchten worden gebruikt voor educatieve doeleinden en voor het bevorderen van lokaal onderzoek. Hun rondreis begon in juni 2012 en eindigt in juni 2013 met een landing op de Paris Air Show.

Noten[1] De Atacama Large Millimeter / submillimeter Array (ALMA), een internationale sterrenkunde faciliteit, Het ALMA-project is een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, met medewerking van de Republiek Chili. In Europa wordt ALMA gefinancierd door ESO, in Noord-Amerika door de National Science Foundation van de VS (NSF) in samenwerking met de National Research Council van Canada (NRC) en de National Science Council van Taiwan (NSC) en in Oost-Azië door de Nationale Instituten voor Natuurwetenschappen van Japan (NINS) in samenwerking met de Academia Sinica in Taiwan (AS). De bouw en het beheer van ALMA staan namens Europa onder leiding van ESO, namens Noord-Amerika van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO), dat geleid wordt door Associated Universities, Inc. (AUI) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA.

[2] Het ultralight vliegtuig is een door NASA-bekroonde Pipistrel Virus SW 80 en gebruikt slechts 7 liter brandstof per 100 kilometer - minder dan de meeste auto's.

Links

• Wings for Science

Vertaling: Peter middelkoop

Wat op elke andere plek op de wereld zou gelden als een prachtige heldere dag is op ESO's Paranal Observatorium in de Atacama-woestijn een ongewoon bewolkte dag. Op deze plaats, die één van de droogste op aarde is, is het zeer bijzonder om wolken te zien. Veel astronomen en ingenieurs die langere tijd doorbrengen op deze locatie, vinden de bijna altijd wolkenloze hemel één van de meest opvallende dingen bij het werken in de Atacama-woestijn. Dit prachtige 360-graden-panorama, gemaakt in 15 afzonderlijke opnamen door ESO-medewerker Dirk Essl, toont één van die zeldzame bewolkte dagen op Paranal. Een paar dunne, onregelmatige cirruswolken hangen boven de behuizingen van de Very Large Telescope. Dit type wolk ontstaat op grote hoogten en is opgebouwd uit kleine ijskristallen.

Op Paranal valt minder dan 10 millimeter neerslag per jaar en dat is slechts één van de redenen waarom deze 2600 meter hoge berg werd gekozen als de locatie voor ESO's Very Large Telescope (VLT). Dit panorama toont de vier grote Unit Telescopes van de VLT, samen met de vier kleinere hulptelescopen in hun afgeronde behuizingen, één op de voorgrond en de andere drie wat verder naar achteren. De sporen op de grond zijn er om de hulptelescopen naar verschillende posities te kunnen verplaatsen.

Dirk stuurde deze foto naar de "Your ESO Pictures" Flickr-groep. De Flickr-groep wordt regelmatig beoordeeld en de beste foto's worden geselecteerd en opgenomen in onze populaire Foto van de Week-serie, of in onze fotogalerij.

Links

• Deze foto op de Flickr photostream van Dirk Essl 
• Dirk Essl Flickr photostream
• De "Your ESO Pictures" Flickr-groep
• De "Your ESO Pictures" aankondiging

Vertaling Peter Middelkoop

Deze fraaie foto met daarop de Atacama Large Millimeter / submillimeter Array (ALMA) toont de telescoopantennes onder een adembenemende nachtelijke sterrenhemel en is gemaakt door Christoph Malin, een ESO foto ambassadeur. Het is een beeld uit een van zijn zorgvuldig gemaakt timelapse video's van ALMA, die hier (ann12099) te zien zijn.

Gelegen op de Chajnantor-hoogvlakte op een hoogte van 5000 meter, is ALMA 's werelds krachtigste telescoop voor het bestuderen van het heelal op golflengten in het submillimeter en millimeter gebied. De bouw van ALMA wordt afgerond in 2013, waarna in totaal 66 van deze high-precision antennes op de hoogvlakte zullen staan.

Helder zichtbaar boven de antennes staan de Grote en Kleine Magelhaense Wolken. Deze nabij gelegen onregelmatig gevormde dwergstelsels zijn opvallende objecten aan de zuidelijke hemel en zijn zelfs met het blote oog zichtbaar. Deze sterrenstelsels volgen beide een baan om onze Melkweg en er zijn aanwijzingen dat de interactie met onze nabije Melkweg ze sterk verstoort.

ALMA is een internationale sterrenkunde faciliteit en is een samenwerkingsverband van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili. De bouw en het beheer van ALMA staan namens Europa onder leiding van ESO, namens Noord-Amerika van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO), en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA.

Links

• ALMA time-lapse compilatievideo 2012 
• Meer over ALMA bij ESO 
• ALMA-observatorium website 
• ESO Foto Ambassadeurs

vertaling: Peter Middelkoop

Deze panoramische foto, genomen door Alexandre Santerne, gunt ons een kijkje in het binnenste van de schijf van onze eigen Melkweg en een koude winternacht met een toefje sneeuw op ESO's La Silla observatorium in Chili. Vanuit ons standpunt wordt de schijf van de Melkweg weergegeven als een fonkelend lint van sterren die zich uitstrekt over de hemel. In dit panorama is de Melkweg vervormd tot een boog door de groothoeklens waarmee deze foto is geschoten.

Uit de heuvel aan de linkerkant van deze foto piekt ESO’s 3,6-meter telescoop, de thuisbasis van 's werelds belangrijkste exoplanetenjager, HARPS (High Accuracy Radial velocity Planet Searcher). Aan de rechterkant staat de Zwitserse 1,2-meter Leonhard Euler-telescoop, gebouwd en geëxploiteerd door het Geneva Observatory.

Er zijn een aantal redenen waarom La Silla zo'n ideale locatie is voor het observeren van de nachtelijke hemel in het algemeen, en de Melkweg in het bijzonder. Ten eerste ligt het op het zuidelijk halfrond, waardoor we een beter zicht op de rijkere centrale regio van de Melkweg krijgen, en ten tweede is het verwijderd van licht en stedelijke vervuiling: met 2400 meter boven de zeespiegel zijn de nachten donker en is de atmosfeer helder.

Alexandre heeft deze foto ingestuurd naar Your ESO Pictures Flickr Group. Deze Flickr Group wordt regelmatig beoordeeld: de beste foto's worden geselecteerd en opgenomen in onze populaire Foto van de Week-serie of in onze galerij. Na het insturen van deze foto is Alexandre ook uitgegroeid tot een ESO Photo Ambassador.

Links:

• Deze foto, met bijschrift, op Alexandre Santerne's Flickr photostream
• Alexandre Santerne's Flickr photostream
• Your ESO Pictures Flickr Group
• De Your ESO Pictures aankondiging
• ESO Photo Ambassadors

Vertaling: Teun van Vijfeijken

Deze foto van de nachtelijke hemel boven de "Residencia" -het medewerkersverblijf op ESO's Paranal-observatorium in Chili- is van ESO Photo Ambassador Farid Char en geeft een prachtig dynamisch beeld van een hemel gevuld met sterren.

Om de wervelende sterrensporen vast te leggen gebruikte Farid een belichtingstijd van 30 minuten. Hierdoor wordt de beweging zichtbaar die sterren langs de hemel maken door de rotatie van de aarde. In het centrum ligt het schijnbaar stilstaande punt van de zuidelijke hemelpool. Aan de linkerkant, en bovenkant van het beeld, vervaagt zowel de Grote als de Kleine Magelhaense Wolk, twee naburige sterrenstelsels van onze Melkweg.

De donkere glazen koepel onder de cirkelende sterren maakt deel uit van het dak van het Residencia. Dit unieke, deels ondergronds gelegen gebouw is sinds 2002 in gebruik en biedt onderdak aan de wetenschappers en ingenieurs die bij het observatorium werken. De 35 meter brede koepel zorgt ervoor dat er, gedurende de dag, natuurlijk daglicht in het gebouw is.

Bij het observatorium, dat ligt op een 2600 meter hoge bergtop in de droge Atacama-woestijn, eisen de uitstekende astronomische omstandigheden hun tol. De medewerkers daar worden overdag geconfronteerd met intensief zonlicht, een zeer lage luchtvochtigheid en kortademigheid door de ijle lucht op deze hoogte. Om hen te helpen ontspannen en te hydrateren na een lange dienst op de bergtop is er een kunstmatige oase in de Residencia met een kleine tuin, een zwembad dat tevens zorgt voor de juiste luchtvochtigheid, een lounge, een restaurant en andere recreatieve voorzieningen. Het gebouw kan meer dan 100 mensen huisvesten.

Links

• ESO Photo Ambassadors
• Farid Char’s homepage

Vertaling: Peter Middelkoop

Op deze foto zie je sterrenstelsel NGC 4535, in het sterrenbeeld Virgo (Maagd), met een prachtige achtergrond vol vaag zichtbare verafgelegen sterrenstelsels. Door de cirkelvorm is te zien dat we er vrijwel recht bovenop kijken. In het centrum van het sterrenstelsel is een duidelijke balkstructuur zichtbaar met stofbanden die een scherpe bocht maken vlak voordat ze aan het uiteinde van de balk afbuigen. De blauwe kleur van de spiraalarmen wijst op de aanwezigheid van een groot aantal hete jonge sterren. De oudere en koelere sterren geven het gebolde centrum een meer gele kleur.

Deze foto in zichtbaar licht werd gemaakt met het FORS1-instrument op ESO's 8,2-meter Very Large Telescope. Dit sterrenstelsel is ook te zien door kleinere amateurtelescopen, en werd voor het eerst in 1785 waargenomen door William Herschel. Gezien door een kleinere telescoop is NGC 4535 een wazige, spookachtige verschijning. Dit inspireerde de prominente amateur-astronoom Leland S. Copeland in de jaren '50 tot de bijnaam "Het verloren Sterrenstelsel".

NGC 4535 is een van de grootste sterrenstelsels in het Virgo Cluster, een enorm cluster van maar liefst 2000 sterrenstelsels op ongeveer 50 miljoen lichtjaar bij ons vandaan. Hoewel de diameter van het Virgo Cluster niet veel groter is dan dat van de Lokale Groep - het cluster waartoe onze Melkweg behoort - bevat het bijna vijftig keer zoveel sterrenstelsels.

Vertaling: Peter Middelkoop

Onderzoekstelescopen zijn uitgerust met state-of-the-art camera’s en grote spiegels die nodig zijn voor een groot beeldveld. Hierdoor wordt het voor astronomen mogelijk om het zwakke licht van deep sky-objecten op te vangen. Maar je kunt ook zonder grote telescopen en met behulp van meer bescheiden camera’s prachtige foto’s creëren.

Astrofotografen gebruiken vaak conventionele camera’s om astronomische objecten op de gevoelige plaat vast te leggen. Dit gebeurt vaak op een grotere schaal dan observaties met grote telescopen. Soms tonen de beelden ook het landschap in hun compositie, wat prachtige ansichtkaarten van het heelal vanaf de aarde oplevert.

Deze foto van de week toont de 3,58-meter New Technology Telescope (NTT)- gelegen bij ESO's La Silla Observatorium - afgezet tegen een achtergrond van sterren aan de zuidelijke hemel. Permanent in het beeld als een wazige streep langs de hemel, is onze eigen Melkweg. De donkere gedeelten van de Melkweg zijn gebieden waar het licht van achtergrondsterren wordt geblokkeerd door interstellair stof. Ook is de Grote Magelhaense Wolk zichtbaar als een mistige vlek, aan de rechterkant van de telescoop. Dit onregelmatige sterrenstelsel is een opvallend object aan de zuidelijke hemel. Het stelsel draait in een baan rond de Melkweg, en er is bewijs dat het sterk is verstoord door de interactie met ons eigen melkwegstelsel.

Deze foto werd genomen door Håkon Dahle, die ook een ervaren professioneel sterrenkundige is. Hij heeft de foto ingezonden voor de Your ESO Pictures Flickr-groep. De foto's in de Flickr-groep worden regelmatig beoordeeld en de beste foto’s worden opgenomen in onze populaire Foto van de Week-serie of in onze galerij.

Links

• Bekijk deze foto op Håkon Dahle’s Flickr fotostream
• Håkon Dahle’s Flickr fotostream
• Your ESO Pictures Flickr-groep

Vertaling: Teun van Vijfeijken

Deze indrukwekkende foto met uitzicht op het Paranal observatorium is tijdens zonsondergang gemaakt door Gabriel Brammer, één van de ESO Foto ambassadeurs. Er zijn twee kometen op te zien die momenteel langs de zuidelijke hemel trekken. Dicht bij de horizon, aan de rechterkant van de foto zie je komeet C/2011 L4 (Pan-STARRS), de helderste van de twee. De heldere staart ontstaat voornamelijk door stof dat zonlicht reflecteert. In het midden van de foto, net boven de rechter hellingen van Cerro Paranal zie je een groenachtige nevel -coma- rond de kern van komeet C/2012 F6 (Lemmon) gevolgd door een zwak oplichtende staart. De groene kleur wordt veroorzaakt doordat het zonlicht de gassen in de coma ioniseert. En voor iedereen die een derde komeet meent te zien: het heldere object tussen de kometen Lemmon en Pan-STARRS lijkt een komeet maar is in werkelijkheid een vallende ster die, toevallig op het juiste moment en op de juiste plaats, verbrand in de atmosfeer.

Vertaling: Peter Middelkoop

De Atacama-woestijn is één van de droogste plekken ter wereld. Verschillende factoren dragen bij aan de droge omstandigheden. Het prachtige Andesgebergte en de Chileense kust blokkeren de wolken vanuit het oosten en het westen. Daarbij creëert de koude Humboldtstroom in de Stille Oceaan een laag van koele lucht en belemmert zo de vorming van regenwolken. Bovendien zorgt een hogedrukgebied in het zuidoosten van de Stille Oceaan voor circulerende wind - waaruit een anticycloon ontstaat - die ook het droge klimaat van de Atacama-woestijn in stand houdt. Deze droge omstandigheden waren een belangrijke factor voor ESO om de Very Large Telescope (VLT) op Paranal, in de Atacama-woestijn, te plaatsen. Het Paranal Observatorium, gelegen op de top van Cerro Paranal, krijgt minder dan tien millimeter neerslag per jaar, terwijl de luchtvochtigheid regelmatig onder de 10% zakt. De observationele omstandigheden zijn uitstekend, met meer dan driehonderd heldere nachten per jaar.

Deze uiterst gunstige omstandigheden voor astronomische waarnemingen worden in de Atacama-woestijn zelden verstoord door het weer. Slechts een paar dagen per jaar brengt sneeuw een bezoek aan de Atacama-woestijn. Deze foto toont een prachtig panoramisch uitzicht op Cerro Paranal. De VLT staat op de piek aan de linkerkant en de VISTA-surveytelescoop is rechts op een iets lagere piek zichtbaar. De blauwe lucht toont een heldere zonnige dag als altijd, hoewel nu ook iets anders te zien is: een dun laagje sneeuw heeft het woestijnlandschap getransformeerd, en onthult een ongebruikelijk natuurschoon.

Deze foto werd genomen door ESO Photo Ambassador Stephane Guisard op 1 augustus 2011.

Links:

• Meer over de VLT op Paranal
• ESO Photo Ambassadors

Vertaling: Teun van Vijfeijken

Gerhard Hudepohl, een van de ESO Foto Ambassadeurs, maakte op 14 februari 2013 deze spectaculaire foto van het testen van een nieuwe laser voor ESO's Very Large Telescope (VLT). Deze laser zal worden gebruikt als een essentieel onderdeel van de Laser Guide Star Facility (LGSF), die het voor astronomen mogelijk maakt om het grootste deel van de storingen, veroorzaakt door de constante beweging van de atmosfeer, te corrigeren en zo veel scherpere beelden te maken. Hoewel het ook wat weg heeft van een futuristisch laserkanon, gericht op één of andere indringer uit het verre heelal.

Behalve het prachtige zicht op de Melkweg boven de telescoop, is er nog iets wat deze foto heel bijzonder maakt. Rechts van het midden, net onder de Kleine Magelhaense Wolk en vrijwel verborgen tussen de vele sterren die aan de donkere Chileense hemel staan, is een groene stip zichtbaar met een zwakke staart die zich naar links uitstrekt. Dit is de recent ontdekte komeet Lemmon die helderder is dan verwacht en momenteel langzaam langs de zuidelijke hemel trekt.

Vertaling: Peter Middelkoop

De bijzonder vervormbare 'thin-shell'-spiegel hier op de foto, wordt getest bij ESO in Garching, Duitsland. Met een doorsnede van 1120 millimeter en een dikte van slechts 2 millimeter is hij veel dunner dan vensterglas. De spiegel is daardoor flexibel genoeg om met behulp van magneten het reflecterende oppervlak te vervormen. Als hij straks in gebruik is, wordt het spiegeloppervlak constant een klein beetje veranderd om voor de vervagende effecten van de atmosfeer te corrigeren, waardoor er scherpere beelden mee kunnen worden gemaakt.

De nieuwe 'deformable secondary mirror' (DSM) vervangt straks de huidige 'secondary mirror' in een van de vier VLT Unit-telescopen. De gehele secundaire structuur bevat een set van 1170 actuatoren die een kracht uitoefenen op 1170 magneten die aan de achterzijde van de dunne spiegelschaal geplakt zitten. Geavanceerde speciale elektronica stuurt de actuatoren aan zodat het spiegeloppervlak tot 1000 maal per seconde kan worden aangepast.

Het volledige DSM-systeem werd in december 2012 aan ESO geleverd door de Italiaanse bedrijven Microgate en ADS na een acht jaar durende ontwikkel- en productieperiode. Dit is de grootste vervormbare spiegel die is geproduceerd voor astronomische doeleinden, en de laatste in een lange serie van dergelijke spiegels. De ruime ervaring van deze contractanten leidt tot een betrouwbaar product met hoge prestaties. Het installeren op de VLT staat gepland in 2015.

De thin-shell mirror zelf (ann12015) werd vervaardigd door het Franse bedrijf REOSC. Het is een blad van keramisch materiaal dat zeer nauwkeurig in vorm is gepolijst. Het productieproces begint met een blok Zerodur keramiek van meer dan 70 milimeter dik dat is vervaardigd door Schott Glass (Duitsland). Het meeste materiaal wordt weggeslepen om de uiteindelijke dunne schil te vormen die vanwege de bijzondere kwetsbaarheid te allen tijden moet worden ondersteund.

Links

• The Adaptive Optics Department at ESO
• informatie over the Adaptive Optics Facility (AOF) bij ESO (PDF file) 
• Microgate 
• ADS 
• REOSC 
• Schott Glass

Vertaling: Peter Middelkoop

Tijdens een heldere nacht in Beieren is ESO-personeel aanwezig bij de opnamen van een ESOcast-aflevering over de nieuwe compact laser guide star unit, hier in actie op de Allgäu Volkssterrenwacht in Ottobeuren, Duitsland. Staand voor het observatorium schrijven ze met de schermpjes van hun mobiele telefoons de letters "ESO" in de lucht. Ze profiteren hierbij van de lange belichtingstijd van de foto. Links van de verticale laserstraal is de Melkweg te zien. Net boven de horizon boven het observatorium, zijn in de verte de vage lichtsporen van vliegtuigen zichtbaar. De laser heeft een krachtige straal van 20 watt, en om piloten en passagiers te beschermen is er tijdens de nachtelijke observaties een no-flyzone rondom het observatorium ingesteld door de Deutsche Flugsicherung (verantwoordelijk voor de luchtverkeersleiding in Duitsland).

Laser-hulpsterren zijn kunstmatige sterren die met behulp van een laserstraal in de atmosfeer van de aarde worden geprojecteerd. De laser laat natriumatomen in een atmosferische laag op 90 kilometer hoogte opgloeien en creëert zo een kunstmatige ster die door een telescoop kan worden waargenomen. Met behulp van metingen aan die kunstmatige ster corrigeren adaptieve optische instrumenten het vervagende effect van de atmosfeer op waarnemingen.

Dit innovatieve ESO-concept bestaat uit een krachtige laser en een kleine telescoop die worden gecombineerd tot een module. De module kan rechtstreeks op een grote telescoop worden gemonteerd. Het concept, dat is gepatenteerd door ESO en waarvan ESO licentiehouder is, zal worden gebruikt om de Very Large Telescope (VLT) te voorzien van vier soortgelijke laser units. Het zal ook worden toegepast in de modules waarmee de toekomstige European Extremely Large Telescope (E-ELT) wordt uitgerust.

Tijdens deze opname werd de unit getest alvorens te worden verscheept naar ESO's Paranal-observatorium in Chili, de thuisbasis van de VLT.

Links

• ESOcast episode over Laser-hulpsterren
• Meer over de ESO Wendelstein Laser Guide Star unit
• Meer over de Allgäu Volkssterrenwacht

Babak Tafreshi, een ESO Photo Ambassadeur, heeft een prachtig beeld vastgelegd van ESO's Paranal-observatorium, verlicht door de ondergaande zon. De prachtig heldere hemel wijst op de uitzonderlijke atmosferische omstandigheden hier, een belangrijke reden om Paranal uit te kiezen als vestigingsplaats voor de Very Large Telescope (VLT), het vlaggenschip van ESO.

De VLT op Cerro Paranal, met 2600 meter de hoogste top op de foto, is 's werelds meest geavanceerde optische observatorium. Het bestaat uit vier telescopen, elk met een primaire spiegel van 8,2 meter doorsnee, en vier aanvullende telescopen van 1,8 meter. De VLT werkt op zichtbare- en infraroodgolflengten. Het observatorium heeft baanbrekende observaties uitgevoerd, zoals de eerste rechtstreekse opname van een exoplaneet (zie eso0515 ) en het volgen van sterren in een baan rond het zwarte gat in het centrum van de Melkweg (zie eso0846 en eso1151 ).

Op Cerro Paranal staat ook de VLT Survey Telescope (VST). De kleinere behuizing is net zichtbaar voor één van de grotere VLT gebouwen op de bergtop. De VST is het meest recent toegevoegd aan het Paranal-observatorium en de eerste beelden zijn in 2011 gepubliceerd. (zie eso1119 ) De VST heeft een hoofdspiegel van 2,6 meter doorsnee, waardoor het de grootste telescoop ter wereld is die is ontworpen voor waarnemingen in zichtbaar licht vanaf aarde.

Een andere onderzoekstelescoop op het Paranal Observatorium is VISTA -Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy - te zien op de piek voor Cerro Paranal. VISTA is met een 4,1-meter spiegel 's werelds grootste survey-telescoop, en werkt op nabij-infraroodgolflengten. Deze telescoop is in gebruik sinds 2009. (zie eso0949 )

Links

• meer over de Very Large Telescope (VLT)
• meer over de Survey Telescopes op Paranal
• ESO Photo Ambassadeurs

Vertaling: Peter Middelkoop

Deze deep-field-afbeelding toont wat bekend staat als een supercluster van sterrenstelsels: een gigantische groep van sterrenstelselclusters die zelf ook geclusterd zijn. Dit cluster, Abell 901/902, omvat drie afzonderlijke, grote clusters en een aantal filamenten van sterrenstelsels, wat vaker voorkomt bij zulke superstructuren. Een cluster, Abell 901a, is bovenaan en net aan de rechterkant van de prominente, rode ster in het midden te zien. Een andere, Abell 901b, staat verder naar rechts en iets lager dan Abell 901a. Het cluster Abell 902 tenslotte, staat direct onder de rode ster, richting de onderkant van het beeld.

De Abell 901/902 supercluster ligt op iets meer dan twee miljard lichtjaar van de aarde, en bevat honderden melkwegstelsels in een gebied met een doorsnede van ongeveer zestien miljoen lichtjaar. Ter vergelijking: de Lokale Groep - een cluster van sterrenstelsels die naast onze Melkweg vijftig andere stelsels omvat - meet ongeveer tien miljoen lichtjaar in doorsnede.

Deze foto werd genomen door de Wide Field Imager (WFI) camera op de MPG / ESO 2,2-meter telescoop, die op het La Silla Observatorium in Chili staat. Met behulp van gegevens van de WFI en van de NASA / ESA Hubble Ruimtetelescoop, werd het in 2008 mogelijk voor astronomen om de verdeling van donkere materie in de supercluster nauwkeurig in kaart te brengen. Hieruit blijkt dat de clusters en individuele sterrenstelsels zich in grote klompen van donkere materie bevinden. Om deze ontdekking te doen, hebben astronomen gekeken naar de manier waarop het licht van 60.000 verre sterrenstelsels achter de supercluster werd verstoord door de zwaartekracht van de donkere materie in de cluster, om zo de verdeling ervan te onthullen. De massa van de vier belangrijkste donkerematerieklonten van Abell 901/902 wordt geschat op zo'n tien biljoen keer die van de zon is.

De waarnemingen die hier worden getoond, zijn onderdeel van de COMBO-17-survey. Dit is een survey van de hemel dat in 17 verschillende optische filters met behulp van de WFI-camera wordt uitgevoerd. Het COMBO-17-project heeft tot nu toe meer dan 25.000 sterrenstelsels gevonden.

Links:

• Het COMBO-17-onderzoek van het Max Planck-instituut voor Astronomie, te Heidelberg
• Een overzichtsopname van het gebied rondom het Abell 901/902-supercluster

Vertaling: Teun van Vijfeijken

En weer een heldere nacht op de Chajnantor-hoogvlakte in de Chileense Andes. Op deze opname overstraalt de maan in zijn eerste kwartier de omringende hemellichamen. Maar voor radiotelescopen zoals APEX (Atacama Pathfinder EXperiment), vormt de helderheid van de maan geen enkele belemmering voor observaties. En omdat de zon niet zo helder is op radiogolflengten, en radiostraling de hemel niet op dezelfde manier verlicht, kan deze telescoop zelfs overdag worden gebruikt, zolang hij maar niet op de zon gericht staat.

APEX is een 12-meter telescoop die signalen uit het millimeter- en submillimetergebied opvangt. Astronomen observeren met APEX verschijnselen die onzichtbaar zijn op kortere golflengtes zoals infrarood of zichtbaar licht. Zo tuurt APEX bijvoorbeeld dwars door dichte interstellaire wolken van gas en kosmisch stof, en worden gebieden zichtbaar waar continu nieuwe sterren ontstaan die op deze golflengten helder opgloeien, maar die in zichtbaar en infrarood licht worden afgeschermd of donker zijn. Enkele van de vroegste en meest verafgelegen sterrenstelsels zijn ook uitstekende doelen voor APEX. Als gevolg van de uitdijing van het heelal gedurende vele miljarden jaren, is hun licht verschoven naar het millimeter- en submillimeterbereik.

APEX is een samenwerking tussen het Max Planck Instituut voor Radio Astronomie (MPIfR), het Onsala Space Observatory (OSO) en ESO. Het beheer van APEX op Chajnantor is toevertrouwd aan ESO.

Deze prachtige foto is gemaakt door ESO Photo Ambassador Babak Tafreshi. Het is onderdeel van een groter panorama, dat ook in andere uitsnedes beschikbaar is.

Links

• Meer over APEX bij ESO
• ESO Foto Ambassadeurs

Vertaling: Peter Middelkoop

Op het eerste gezicht lijkt dit een paranomafoto te zijn van het berglandschap van de Chileense Chajnantor-hoogvlakte, met sneew en ijs verspreid over het dorre terrein. De belangrijkste bergtoppen van rechts naar links gezien zijn Cerro Chajnantor, Cerro Toco, Juriques en de opvallende kegelvormige vulkaan Licancabur (zie potw1240) – op zichzelf al indrukwekkend! De echte sterren op deze foto zijn de minutieuze, bijna onzichtbare structuren in het midden van de afbeelding – waarneembaar als je lang genoeg tuurt.

Deze structuren, die overschaduwd worden door de nabije bergen, zijn de antennes die de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) vormen. ALMA is een grote radiotelescoop. Hoewel het in dit panorama minutieus lijkt bestaat de array uit een groep van grote 12- en 7-meter diameter antennes. Wanneer de array compleet is bestaat de groep uit 66 antennes die op de hoogvlakte verspreid staan over afstanden tot 16 kilometer. Het constructiewerk van ALMA wordt waarschijnlijk afgerond in 2013, maar de telescoop is al begonnen aan de eerste fase van 'Early Science'-observaties, met indrukwekkende resultaten (zie bijvoorbeeld eso1239). Sinds deze foto is genomen zijn veel meer antennes toegevoegd aan de groep op de hoogvlakte.

ALMA, een internationale sterrenkunde faciliteit, is een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili. De bouw en het beheer van ALMA staan namens Europa onder leiding van ESO, namens Noord-Amerika van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA. Links Meer over ALMA bij ESO Gezamenlijke ALMA Observatoria

Links

• Meer over ALMA bij ESO
• Gezamenlijke ALMA observatoria

Deze opname toont één van de Unit Telescopen van ESO's Very Large Telescope (VLT) onder een helder spoor van sterren die om de zuidelijke hemelpool cirkelen. De hemelpool is een punt aan de hemel dat ligt in het zuidelijke sterrenbeeld Octans (De Octant). Deze sporen zijn lichtbogen die de waargenomen beweging van een ster langs de hemel aangeven. De beweging ontstaat omdat de Aarde om haar as draait. Om deze stersporen vast te leggen, zijn meerdere opnamen gecombineerd tot één beeld waarin de cirkelvormige sporen zichtbaar worden.

De door maanlicht verlichtte telescoop op de voorgrond is één van de vier Unit Telescopen (UTs) die samen de VLT vormen op Paranal, Chili. Bij de ingebruikname van de Paranal site in 1999, kreeg elke UT een naam in de taal van de inheemse Mapuche-stam. De namen van de UTS - Antu, Kueyen, Melipal, en Yepun - staan voor vier prachtig prominente kenmerken van de hemel: respectievelijk de zon, de maan, de constellatie van het Zuiderkruis en Venus. De UT op deze foto is Yepun, ook wel bekend als UT4.

Deze foto werd genomen door ESO Foto Ambassadeur Farid Char. Char werkt bij het ESO observatorium La Silla-Paranal en is lid van het site-testteam voor de European Extremely Large Telescope (E-ELT), een nieuwe grondtelescoop die, als hij kort na 2020 is voltooid, de grootste optische/nabij-infrarood telescoop in de wereld zal zijn.

Links

• Meer over de Very Large Telescope
• ESO Foto Ambassadeur

Vertaling: Peter Middelkoop

Babak Tafreshi, één van ESO's Foto Ambassadeurs, heeft de antennes van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) vastgelegd met de zuidelijke hemel als adembenemend decor.

De spectaculaire sterrenkransen aan de hemel doen denken aan van Gogh's Sterrennacht, of - voor science fiction fans - het uitzicht vanuit een ruimteschip klaar om met de lichtsnelheid de hyperruimte in te vliegen. In werkelijkheid echter tonen ze de rotatie van de aarde die bij een tijdopname op deze manier zichtbaar wordt. Op het zuidelijk halfrond lijken de sterren in cirkels te bewegen rondom de zuidelijke hemelpool, die ligt in het schemerige sterrenbeeld Octans (De Octant), tussen het meer bekende Zuiderkruis en de Magelhaense Wolken. Als de belichting maar lang genoeg is vormen de sterren cirkelvormige paden terwijl de aarde beweegt.

De foto werd genomen op de Chajnantor-hoogvlakte, op een hoogte van 5000 meter in de Chileense Andes. Hier staat de ALMA-telescoop waarvan de antennes op de voorgrond te zien zijn. ALMA is de krachtigste telescoop voor het observeren van het koele heelal - moleculair gas en stof, evenals de achtergrondstraling die overbleef van de oerknal. Als ALMA is voltooid in 2013, zal de telescoop uit 54 van deze 12-meter diameter antennes, en twaalf 7-meter antennes bestaan. Maar de eerste wetenschappelijke waarnemingen met een deel van de array begon al in 2011. Ook al is hij nog niet compleet, de telescoop produceert al uitstekende resultaten die beter zijn dan die van alle andere telescopen van zijn soort. Omdat de telescoop in bedrijf was tijdens de opname, vervagen sommige van de antennes op de foto door hun beweging.

ALMA, een internationale sterrenkunde faciliteit, is een samenwerkingsverband tussen Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili. De bouw en het beheer van ALMA staan namens Europa onder leiding van ESO, namens Noord-Amerika van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory van Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) ziet toe op de bouw, de ingebruikname en het beheer van ALMA.

Links

• Meer over ALMA bij ESO
• Gezamenlijke ALMA Observatoria
• ESO Foto Ambassadeurs

Vertaling: Peter Middelkoop

Op dit panoramabeeld van de Chajnantor-hoogvlakte dat is genomen vanaf nabij de top van Cerro Chico is de omgeving van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array te zien. Babak Tafreshi, een ESO Foto Ambassadeur, heeft het gevoel van afzondering weten vast te leggen dat te ervaren is bij ALMA op 5000 meter boven het zeeniveau in de Chileense Andes.  Licht en schaduw kleuren het landschap, waardoor het buitenaardse voorkomen wordt versterkt. Op de voorgrond staan de gegroepeerde Alma antennes als een schare van vreemde, robotachtige bezoekers van de hoogvlakte.

ALMA revolutioneert de manier waarop astronomen het heelal op millimeter en submillimeter golflengten bestuderen. Zelfs met een opstelling die bestaat uit een gedeelte van de schotels is ALMA krachtiger dan alle voorgaande telescopen op deze golflengten. Hierdoor beschikken astronomen over ongekende mogelijkheden om het koude heelal te bestuderen – moleculair gas en stof alsmede de overgebleven straling van de oerknal.  ALMA bestudeert de bouwstenen van sterren, planetenstelsels, sterrenstelsels en het leven zelf. ALMA voorziet wetenschappers van gedetailleerde opnamen van sterren en planeten die ontstaan in gas- en stofwolken nabij het zonnestelsel. Ook detecteert ALMA ver weg gelegen sterrenstelsels die vormen aan de rand van het waarneembare heelal en we zien zoals ze er ongeveer tien miljard jaar geleden uitzagen. Hierdoor kunnen astronomen mogelijk de meest diepgaande vragen over onze kosmische oorsprong beantwoorden.

ALMA is een internationale astronomische faciliteit. Het is een project van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met Chili. De constructie en het gebruik van ALMA worden namens Europa geleid door ESO, namens Noord-Amerika door de National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) leidt de samenwerking in goede banen en overziet de constructie, de commissioning en het gebruik van ALMA.

Links

• Meer over ALMA bij de ESO
• Het Joint ALMA Observatory
• ESO Foto Ambassadeurs

ESO Photo Ambassador, Babak Tafreshi heeft opnieuw een opvallend panorama van ESO's Paranal-observatorium vastgelegd.

Op de voorgrond zie je het indrukwekkende berglandschap van de Atacama-woestijn. Aan de linkerkant, op de hoogste top, is ESO's Very Large Telescope (VLT) zichtbaar, en daarvoor, op een iets lagere top de VISTA-telescoop (Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy).

Op de achtergrond kleurt de zonsopgang de hemel van Paranal in een prachtig pastelpalet terwijl tot voorbij de horizon een zee van wolken zich uitstrekt boven de Stille Oceaan, die op slechts 12 kilometer van Paranal ligt.

Boven de horizon, waar de zee van wolken de hemel ontmoet, is een donkere band te zien. Deze band is de schaduw die de aarde werpt op zijn eigen atmosfeer. Dit fenomeen is soms zichtbaar rond zonsondergang en zonsopgang, bij heldere hemel en vrij zicht op de horizon. Voorwaarden waaraan op het Paranal-observatorium vrijwel altijd wordt voldaan. Boven de schaduw van de aarde zie je een roze gloed die bekend staat als de Gordel van Venus. Die wordt veroorzaakt door licht van de -in dit geval- opkomende of ondergaande zon dat wordt gebroken door de aardse dampkring.

Link

• ESO Photo Ambassadors

Vertaling: Peter Middelkoop

Dit lijkt op het eerste gezicht een modern, abstract kunstwerk, maar is eigenlijk het resultaat van een tijdopname van de nachtelijke hemel boven de Chajnantor-hoogvlakte in de Chileense Andes. De aarde draait zich richting een nieuwe dag, waardoor de sterren van de Melkweg zich in veelkleurige vegen uitstrekken boven de woestijn, met daarin op de voorgrond een dromerig beeld van een high-tech telescoop.

Deze betoverende foto is genomen op de Chajnantor-hoogvlakte, 5000 meter boven de zeespiegel. Dit is de thuisbasis van de Atacama Pathfinder Experiment (APEX)-telescoop. APEX is een 12-meter-diameter-telescoop die observeert op golflengten in het millimeter- en submillimeterbereik. Astronomen bestuderen met behulp van APEX verscheidene objecten, variërend van koude wolken van gas en kosmisch stof waarin nieuwe sterren ontstaan, tot enkele van de vroegste en verste gelegen sterrenstelsels in het heelal.

APEX is een voorloper van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), een revolutionaire telescoop die ESO samen met haar internationale partners op het Chajnantor-plateau bouwt en exploiteert. Als ALMA in 2013 is voltooid, bestaat het uit een reeks van 54 antennes van 12-meter doorsnee en nog eens 12 antennes met een diameter van 7 meter. De twee telescopen vullen elkaar aan: dankzij zijn groter gezichtsveld bekijkt APEX objecten in een groot hemelgebied, waarna ALMA die met zijn veel hogere hoekresolutie vervolgens in detail kan bestuderen. APEX en ALMA zijn beide belangrijke instrumenten, die astronomen helpen om meer te weten te komen over de werking van ons heelal, zoals het ontstaan van de sterren die op deze foto boven ons hoofd cirkelen.

ESO foto ambassadeur Babak Tafreshi is de maker van deze foto. Hij is ook oprichter van "The World At Night". Een verzameling van prachtige foto's en time-lapse video's van de mooiste en meest historische plaatsen ter wereld tegen een nachtelijke achtergrond van sterren, planeten en hemelse gebeurtenissen.

APEX is een samenwerking tussen het Max Planck-Instituut voor Radiosterrenkunde (MPIfR), het Onsala Ruimteobservatorium (OSO) en ESO. De telescoop wordt beheerd door ESO. ALMA is een internationale astronomische faciliteit, en een partnerschap van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili. ESO is de Europese partner in ALMA.

Links

• Meer over APEX 
• ESO Foto Ambassadeurs

Vertaling: Peter Middelkoop

ESO wordt dit jaar 50. En om deze belangrijke verjaardag te vieren, geven we u een inkijkje in onze geschiedenis. In 2012 tonen we eens per maand een speciale 'Toen en Nu'-vergelijking als foto van de week. We laten zien wat er de afgelopen decennia is veranderd op de sterrenwachten La Silla en Paranal, de ESO-kantoren in Santiago de Chile en het hoofdkwartier in Garching bij München, in Duitsland.

De Very Large Telescope (VLT), ESO's vlaggenschip op Cerro Paranal in Chili, is opgebouwd uit vier reusachtige Unit Telescopes (UT's), elk uitgerust met een spiegel van 8,2 meter in diameter en vier beweegbare 1,8-meter hulptelescopen. Ons tweetal foto's van deze maand toont een deel van de telescoop in aanbouw, en een van vandaag de dag.

Vroege werkzaamheden aan de behuizing van de eerste Unit Telescope (UT1) zijn te zien op de historische afbeelding, die eind oktober 1995 is genomen. De betonnen funderingen waren gereed en het onderste, stationaire deel van de metalen behuizing van de structuur is hieraan bevestigd. De eerste delen van het draaiende gedeelte van de telescoopbehuizing zijn ook geplaatst - het begin van de brede spleet, waardoor de telescoop kan observeren en de zware, horizontale structuur die de schuifdeuren dragen kunnen worden gezien in de richting van de camera. Deze Unit Telescope zag zijn first light op 25 mei 1998 (zie eso9820).

Bij de opening van de Paranal in 1999 (zie eso9921), werd elke UT een naam gegeven in de taal van de inheemse Mapuche-stam. De namen - Antu, Kueyen, Melipal en Yepun voor UT’s één tot vier in die volgorde - vertegenwoordigen vier prominente en prachtige kenmerken van de hemel: de zon, de maan, de constellatie van het Zuiderkruis en Venus [1].

De hedendaagse foto is van UT4, Yepun, die zijn eerste licht zag in september 2000 (zie eso0028). Deze laat net zo goed als zijn broer UT1 zien hoe de voltooide constructie van de VLT is geworden, omdat alle vier de UT’s een identiek ontwerp hebben. Ze verschillen alleen in de instrumenten, waardoor de astronomen een breder scala aan hulpmiddelen hebben om het heelal te bestuderen. De gele, frame-achtige structuur in de voorkant van Yepun is het M1-hefplateau, dat kan worden verplaatst tussen de UT’s en wordt gebruikt wanneer de gigantische 8,2-meter hoofdspiegels periodiek worden verwijderd om ze van een nieuwe coating te voorzien.

In de jaren nadat de historische foto is genomen, heeft de eerste van de UT’s een naam - Antu - en een gezin gekregen, doordat de andere telescopen zijn toegevoegd op de bergtop. Vandaag de dag is de VLT 's werelds meest geavanceerde optische telescoop en Antu, Yepun en de andere telescopen op Paranal hebben een belangrijke rol gespeeld om van ESO het meest productieve grondobservatorium ter wereld te maken.

Opmerkingen

[1] Yepun was op het moment van de Paranal-inauguratie (zie eso9921) vertaald als "Sirius", maar uit nader onderzoek bleek dat de juiste vertaling "Venus" is.

Links

• De foto-opname van toen
• De foto-opname van nu
• De foto's van toen en nu naast elkaar
• Meer over ESO's Very Large Telescope

Vertaling:
Teun van Vijfeijken

Eeuwenlang hebben filosofen en wetenschappers nagedacht over of er mogelijk bewoonbare planeten buiten ons zonnestelsel kunnen bestaan. Vandaag de dag is dit geen speculatieve gedachte meer. De afgelopen decennia zijn er door astronomen over de hele wereld, vele honderden exoplaneten ontdekt. In deze zoektocht naar nieuwe werelden worden verschillende technieken gebruikt en op deze bijzondere foto staan telescopen die twee van deze technieken toepassen. De foto werd genomen door Alexandre Santerne -een astronoom die zelf onderzoek doet naar exoplaneten- en toont de 3,6-meter ESO-telescoop met de HARPS-spectrograaf, en de ruimtetelescoop CoRoT.

De High Accuracy Radial velocity Planetary Search (HARPS) spectrograaf is 's werelds meest vooraanstaande exoplanetenjager. Het is een instrument op de 3,6-meter ESO-telescoop waarvan de geopende koepel links in beeld te zien is, achter de hoekige behuizing van de New Technology Telescope. HARPS vindt exoplaneten door het detecteren van kleine veranderingen in beweging van een ster die licht schommelt onder de aantrekkingskracht van de planeet die er omheen cirkelt. Deze techniek staat bekend als de radiale-snelheidtechniek voor het zoeken naar exoplaneten. 

Het zwakke lichtspoor hoog in de lucht in deze 20-seconden belichting is geen meteoor maar is afkomstig van CoRoT, de 'Convection, Rotation and planetary Transits'-ruimtetelescoop. CoRoT zoekt naar planeten met de transitmethode: het licht van een ster wordt tijdelijk zwakker als er een planeet voorlangs trekt. Gezien door de aardse dampkring twinkelen sterren. Doordat CoRoT als ruimtetelescoop boven de aardatmosfeer hangt, zijn de waarnememingen nauwkeuriger. Potentiële planeten die gevonden worden met de transitmethode worden bevestigd met complementaire technieken zoals de radiale-snelheidtechniek. Sterker nog: in de nacht dat deze foto is genomen, werd HARPS gebruikt om exoplaneet-kandidaten die gedetecteerd zijn door CoRoT nader te onderzoeken.

In november 2012, is CoRoT helaas getroffen door een computerprobleem, waardoor het systeem, dat op zich nog functioneert, geen gegevens meer kan ophalen uit de telescoop (zie nieuws op de CoRoT website, of bijvoorbeeld dit Nature Nieuwsbericht). Het CoRoT-team heeft het nog niet opgegeven en werkt aan een oplossing om de systemen weer nieuw leven in te blazen. Of dat lukt of niet, de missie al is een groot succes! Het ruimtevaartuig functioneerde twee keer zo lang als oorspronkelijk was gepland en is de eerste die een exoplaneet met behulp van de transitmethode ontdekte. CoRoT heeft veel bijgedragen aan de zoektocht naar exoplaneten maar ook aan het onderzoeksgebied astroseismologie, waarin men het binnenste van de sterren bestudeerd.

De zoektocht naar exoplaneten helpt ons om ons eigen planetenstelsel te begrijpen en is misschien de eerste stap op weg naar het vinden van buitenaards leven. HARPS en CoRoT zijn slechts twee van de vele spannende instrumenten die ontwikkeld zijn om astronomen in deze zoektocht te ondersteunen.

Alexandre plaatste deze foto in de 'ESO Pictures Flickr'-groep. De best beoordeelde foto’s in deze groep worden opgenomen in onze populaire 'Foto van de Week'-serie, of fotogallery. In 2012, als onderdeel van het 50-jarig bestaan van ESO verwelkomen we ook uw historische ESO-gerelateerde beelden. Alexandre is met het insturen van deze foto uitgegroeid tot ESO Photo Ambassador.

Links

• Deze foto, met commentaar in Alexandre Santerne’s Flickr photostream
• Alexandre SANTERNE's Flickr photostream
• De "Uw ESO Pictures" Flickr groep
• De "Uw ESO Pictures" aankondiging
• ESO Foto Ambassadeurs

De 'Atacama Pathfinder Experiment'-telescoop (APEX) - door ESO Photo Ambassador Babak Tafreshi vastgelegd in deze dramatische opname - is een van de middelen die ESO gebruikt om verder dan het zichtbare licht te kijken. Het is gelegen op de Chajnantor Hoogvlakte op een hoogte van 5.000 meter.

Op de voorgrond zijn clusters van witte Penitentes zichtbaar. Penitentes (Spaans voor boetelingen) is een merkwaardig natuurverschijnsel dat is te vinden op hooggelegen gebieden, vaak op meer dan 4.000 meter boven de zeespiegel. Het zijn dunne punten van verharde sneeuw of ijs, waarbij de sprieten richting de zon wijzen en enkele centimeters tot meters hoog worden.

APEX is een 12-meter-diameter telescoop die waarneemt in het millimeter en submillimeter golflengtegebied. Astronomen observeren met APEX verschijnselen die onzichtbaar zijn op kortere golflengten. De telescoop stelt hen in staat om moleculaire wolken te bestuderen. Dat zijn gebieden van dicht gas en kosmisch stof waarin nieuwe sterren worden geboren. Die jonge sterren zijn niet waarneembaar in het zichtbare en infrarood licht, maar gloeien fel in relatief langere golflengten. Astronomen gebruiken dit licht om de chemische en fysische omstandigheden in de moleculaire wolken te bestuderen. Ook zijn deze golflengten ideaal voor het bestuderen van een aantal van de vroegste en verste sterrenstelsels in het heelal.

Linksboven APEX, net zichtbaar aan de nachtelijke hemel, zien we vage vlekken van de Kleine en Grote Magelhaense Wolken, de naburige sterrenstelsels van ons eigen Melkwegstelsel. Het vlak van de Melkweg zelf kan worden gezien als een wazige band over de hemel, en valt het meeste op boven het APEX-controlegebouw aan de rechterkant. Donkere vlekken in de band zijn regio’s waar het licht van verre sterren wordt geblokkeerd door interstellair stof. Verscholen achter deze donkere wolkenpartijen ligt het centrum van de Melkweg op een afstand van ongeveer 27.000 lichtjaar. Telescopen zoals APEX zijn een cruciaal hulpmiddel voor astronomen om door het stof te dringen en zo het centrum van ons melkwegstelsel tot in detail te bestuderen.

APEX is een samenwerkingsproject van het Max-Planck-Institut für Radioastronomie (MPIfR), het Onsala Space Observatory (OSO) en ESO. Het beheer van APEX is in handen van ESO.

Links

• Meer over APEX bij ESO
• Meer over ESO Photo Ambassadors

Vertaling: Teun van Vijfeijken

ESO Photo Ambassadeur, Babak Tafreshi verzamelde een schat aan ver weg gelegen objecten in deze opname van de hemel boven ESO's Paranal observatorium.

In het midden van het beeld is de Carinanevel met zijn intens rode gloed wel het meest opvallend. Deze nevel ligt in het sterrenbeeld Carina (Kiel), op ongeveer 7500 lichtjaar van de aarde. De wolk van gloeiend gas en stof is de helderste nevel aan de hemel en bevat een aantal van de helderste en meest zware sterren die er in de Melkweg aanwezig zijn, zoals Eta Carinae. De Carinanevel is voor astronomen een perfect gebied om de geheimen van de gewelddadige geboorte en dood van massieve sterren te bestuderen. Kijk voor een aantal mooie recente ESO-beelden van de Carinanevel eens naar eso1208, eso1145 en eso1031.

Onder de Carinanevel, zien we wat ook wel het "Wensput Cluster" wordt genoemd. (Whising well cluster NGC 3532). Dit open cluster van jonge sterren heet zo omdat het, gezien door het oculair van een telescoop lijkt op een handvol twinkelende zilveren munten op de bodem van een wensput. Verder naar rechts vinden we de Lambda Centauri Nevel (IC 2944), een wolk van gloeiend waterstofgas en pasgeboren sterren die soms ook wel de "Rennende-Kipnevel" genoemd wordt, omdat sommigen in het helderste deel van de nevel een vogelvorm herkennen. (zie eso1135). Boven deze nevel en iets naar links tot slot, de Zuidelijke Pleiaden (IC 2632), een open cluster van sterren dat vergelijkbaar is met zijn bekende noordelijke naamgenoot.

Op de voorgrond zien we drie van de vier hulptelescopen (ATs) van de Very Large Telescope Interferometer (VLTI). Met behulp van de VLTI, kunnen de de ATs - de VLT's 8,2-meter telescopen - samen worden gebruikt als één enkele gigantische telescoop, die fijnere details ziet dan mogelijk zou zijn met de individuele telescopen. De VLTI is gebruikt voor een breed scala aan onderzoeken. Waaronder de studie van protoplanetaire schijven rond jonge stellaire objecten en van actieve sterrenstelsels, een van de meest energierijke en mysterieuze fenomenen in het heelal.

Links

• ESO Foto Ambassadeurs

Vertaling: Peter Middelkoop

ESO wordt dit jaar 50. En om deze belangrijke verjaardag te vieren, geven we u een inkijkje in onze geschiedenis. In 2012 tonen we eens per maand een speciale 'Toen-en-Nu'-vergelijking als foto van de week. We laten zien wat er de afgelopen decennia is veranderd op de sterrenwachten La Silla en Paranal, de ESO-kantoren in Santiago en het hoofdkwartier in Garching bij München, in Duitsland.

Met het tweetal foto’s van deze maand, genomen bij ESO’s Paranal Observatory in Chili’s Atacama-woestijn, vergelijken we de drukke bouwlocatie van November 1999 met het eindresultaat van nu: het accommodatiegebouw Paranal Residencia. Vergelijk de afbeelding van toen met die van nu: het gekletter van hamers en boren, en de herrie van tractoren en kranen hebben plaatsgemaakt voor de vredige kalmte van een gebouw in de woestijn dat de omgeving aanvult. Het gebouw is gesitueerd in een bestaande kuil en voor de vervaardiging is enkel gebruik gemaakt van natuurlijk materialen en kleuren waardoor de opgeleverde constructie helemaal opgaat in het landschap.

De Residencia is gebouwd als een toevluchtsoord voor astronomen en ander personeel dat werkt op een van de meest onherbergzame streken denkbaar en waar extreme droogtes, intens ultraviolet zonlicht, sterke winden en fikse hoogte onderdeel uitmaken van het dagelijks leven. De aannemers die de Residencia onder diezelfde zware omstandigheden hebben neergezet, hebben een zeer gewaardeerde oase voor het observatorium-personeel gecreëerd, waarin zij kunnen schuilen voor de barre omgeving: het afgebouwde onderkomen is een testament voor het harde werken van alle betrokkenen. De gelauwerde Residencia herbergt meer dan honderd kamers en een aantal gemeenschappelijke ruimtes, zoals een kantine, zwembad, fitnesscentrum en een bibliotheek. Vanuit de westelijke gevel biedt het tijdens zonsovergangen ook spectaculaire vergezichten over de woestijn in de richting van de Stille Oceaan.

Er is nog een onderdeel dat op beide foto’s getoond wordt: achter de Residencia, 2.600 meter boven de zeespiegel op de top van de Cerro Paranal, staat de ESO Very Large Telescope (VLT). Het is de meest geavanceerde optische sterrenwacht ter wereld en de reden waarom de Residencia, en alle medewerkers die er verblijven, er in de eerste plaats zijn!

Links

• De foto-opname van toen
• De foto-opname van nu
• De foto's van toen en nu naast elkaar
• Meer over de bouw van de Residencia, een persbericht uit 1999
• Persbericht over de opening van de Residencia in 2002

Vertaling:
Teun van Vijfeijken

Deze prachtige panoramafoto is genomen door Babak Tafreshi, een ESO Photo Ambassador, en toont de Chajnantor-hoogvlakte in de Chileense Atacama-regio, badend in de laatse zonnestralen. Het plateau is de thuisbasis van de Atacama Pathfinder Experiment (APEX) telescoop, die te zien is aan de linkerkant van het panorama. APEX bestudeert vanaf deze afgelegen plek op 5000 meter boven de zeespiegel, het 'koude heelal'.

APEX is een 12-meter diameter telescoop die waarneemt in het millimeter en submillimeter gebied. Astronomen observeren met APEX verschijnselen die onzichtbaar zijn op kortere golflengten. De telescoop stelt hen in staat om moleculaire wolken te bestuderen. Dat zijn gebieden van dicht gas en kosmisch stof waarin nieuwe sterren worden geboren. Die jonge sterren zijn niet waarneembaar in het zichtbare en infrarood licht, maar gloeien fel in deze relatief langere golflengten. Astronomen gebruiken dit licht om de chemische en fysische omstandigheden in de moleculaire wolken te bestuderen. Ook is deze golflengte ideaal voor het bestuderen van een aantal van de vroegste en verste sterrenstelsels in het heelal.

APEX heeft vanaf de ingebruikname in 2005 veel belangrijke wetenschappelijke resultaten opgeleverd. Zo heeft APEX samen met ESO's Very Large Telescope materie gedetecteerd die werd verscheurd door het zwarte gat in het centrum van de Melkweg (eso0841). Een resultaat dat tot de top 10 van ESO's astronomische ontdekkingen wordt gerekend.

Op de grond rond APEX zijn clusters van witte 'Penitentes' te zien. De Penitentes (Spaans voor boetelingen) zijn een merkwaardig natuurverschijnsel dat voorkomt op hoogten van meer dan 4000 meter boven de zeespiegel. Het zijn dunne naalden van sneeuw of ijs. Met hun scherpe kant wijzen ze in de richting van de zon en bereiken een hoogte van enkele centimeters tot enkele meters.

APEX is een samenwerking tussen het Max Planck Instituut voor Radio Astronomie (MPIfR), het Onsala Space Observatory (OSO) en ESO. De operatie van APEX op Chajnantor is toevertrouwd aan ESO.

APEX's 12-meter schotel is gebaseerd op een prototype van een antenne voor een ander observatorium op Chajnantor, de Atacama Large Millimeter / submillimeter Array (ALMA). ALMA bestaat uit vierenvijftig 12-meter antennes en twaalf 7-meter antennes en wordt voltooid in 2013. ESO is de Europese partner in deze internationale sterrenkundige faciliteit, dat een samenwerkingsverband is van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met de Republiek Chili. 

Links

• Meer over APEX
• Eso Foto Ambassadeurs

Vertaling: Peter Middelkoop

ESO wordt dit jaar 50. En om deze belangrijke verjaardag te vieren, geven we u een inkijkje in onze geschiedenis. In 2012 tonen we eens per maand een speciale 'Toen en Nu'-vergelijking als foto van de week. We laten zien wat er de afgelopen decennia is veranderd op de sterrenwachten La Silla en Paranal, de ESO-kantoren in Santiago en het hoofdkwartier in Garching bij München, in Duitsland.

Sinds december 2009 is de Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy (VISTA) bezig met het in kaart brengen van de zuidelijke hemel vanuit ESO’s Paranal Observatory in Chili. Onze foto’s van deze maand tonen de VISTA-telescoop tijdens de bouw en in de huidige tijd.

Het historische beeld, genomen in de tweede helft van 2004, toont het telescoopgebouw in aanbouw. Het skelet van de telescoopbehuizing is zichtbaar op de ronde voet, omgeving door een tijdelijke kooi van steigerwerk. VISTA is gevestigd op een piek op ongeveer 1500 meter ten noordoosten van Cerro Paranal, de locatie van de Very Large Telescope. Deze piek is vijf meter verlaagd tot een hoogte van 2518 meter, waardoor een platform van 4000 vierkante meter voor de noodzakelijke bouwwerkzaamheden kon worden gerealiseerd.

De foto van vandaag de dag toont de voltooide VISTA-telescoop. De behuizing van de telescoop is een gebouw met een doorsnede van twintig meter en beschermt de telescoop tegen invloeden van buitenaf. Twee schuifdeuren vormen de opening waardoor er met de telescoop geobserveerd wordt, waarbij een windscherm uitgeklapt kan worden om een gedeelte van de opening af te sluiten als dat nodig is. Extra deuren in de behuizing zorgen voor ventilatie om de luchtstroom tijdens de nacht te beheersen. Een bijgebouw, naast de behuizing zichtbaar op de voorgrond, bevat onderhoudsmateriaal en coating-apparatuur die gebruik wordt om de dunne, reflecterende zilvercoating aan te brengen op de spiegels van de telescoop.

VISTA werkt in bijna-infrarode golflengten, met een drie ton zware, 67-megapixel camera. De grote spiegel, een breed gezichtsveld en de zeer gevoelige infrarood-detectoren maken het 's werelds grootste surveytelescoop.

VISTA is ontworpen door een consortium van 18 universiteiten in Groot-Brittannië, onder leiding van Queen Mary University in Londen en maakt deel uit van een bijdrage in natura aan ESO als onderdeel van de Britse toetredingsovereenkomst. De Britse Science and Technology Facilities Council's (SFTC) en Astronomy Technology Centre (STFC, UK ATC) deden het projectmanagement van het ontwerp en de bouw van de telescoop.

Links

• De foto-opname van toen
• De foto-opname van nu
• De foto's van toen en nu naast elkaar
• Meer over VISTA

Vertaling:
Teun van Vijfeijken

IC 5148 is een mooie planetaire nevel in het sterrenbeeld Grus (Kraanvogel) en staat op zo'n 3000 lichtjaar afstand van de aarde. De nevel heeft een diameter van een paar lichtjaar en groeit nog steeds met meer dan 50 kilometer per seconde. Daarmee is het één van de snelst groeiende bekende planetaire nevels. De term "planetaire nevel" ontstond in de 19e eeuw, tijdens de eerste waarnemingen van zulke objecten. Gezien door de toen beschikbare kleine telescopen, leken ze een beetje op reuzenplaneten. Echter, de ware aard van planetaire nevels is heel anders.

Wanneer een ster met een massa vergelijkbaar met - of enkele keren groter dan - die van de zon aan het einde van zijn leven, worden de buitenste lagen de ruimte ingestoten. Het expanderende gas licht op door de warm, achterblijvende kern van de ster, en vormt een vaak prachtig stralende planetaire nevel.

Waargenomen met een kleinere amateurtelescoop, is de planetaire nevel van IC 5148 zichtbaar als een ring, met middenin het centrale gat de ster, die afkoelt tot een witte dwerg. Astronomen gaven hem daarom de bijnaam de Reservebandnevel.

De ESO Faint Object Spectrograph en Camera (EFOSC2) van de New Technology Telescope op La Silla geeft een wat eleganter beeld van dit object. In plaats van een reserveband heeft de nevel meer weg van een geurende bloesem van gelaagde bloemblaadjes.

Vertaling: Peter Middelkoop

Het in de Chileense Atacama-regio gelegen Paranal is het bekendst vanwege ESO's vlaggenschip: de Very Large Telescope (VLT). Maar sinds enkele jaren huisvest deze plek ook twee state-of-the-art survey telescopen. Deze nieuwe leden van de Paranalfamilie zijn ontworpen om snel grote gebieden van de hemel diep in beeld te brengen.

Een van hen, de 4,1-meter 'Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy' (VISTA), bevindt zich op een naburige piek niet ver van de Paranal-top en is daarvandaan prachtig in beeld gebracht door ESO Photo Ambassador Babak Tafreshi. VISTA is 's werelds grootste survey-telescoop en is in gebruik sinds december 2009.

Rechtsonder op deze foto zie je de VISTA-behuizing voor een schijnbaar eindeloze bergketen die zich uitstrekt tot aan de horizon. Vlak voor zonsondergang werpen de bergen lange schaduwen die de prachtige bruintinten van het landschap rond Paranal langzaam bedekken. Nog even tot de zon onder de horizon daalt en alle telescopen op Paranal aan hun nachtelijke waarnemingen beginnen.

VISTA is een wide-field telescoop, ontworpen om de zuidelijke sterrenhemel in kaart te brengen met een hoge infrarood gevoeligheid. Hierdoor kunnen astronomen zeer zwakke objecten opsporen. Het doel hiervan is het creëren van grote catalogi met hemellichamen voor statistische studies en het identificeren van nieuwe doelen die later in meer detail door de VLT bestudeerd kunnen worden.

Links

• Meer over VISTA
• ESO foto ambassadeurs

Vertaling: Peter Middelkoop

Dit indrukwekkende panorama toont het Chajnantor Plateau - thuisbasis van de Atacama Large Millimeter / submillimeter Array (ALMA) - met de majestueuze vulkaan Licancabur op de achtergrond. Een ijzig bos van 'Penitentes' op de voorgrond, (Spaans voor 'boetelingen') wordt bewaakt door de Licancabur. De Penitentes zijn een merkwaardig natuurverschijnsel dat voorkomt in hooggelegen gebieden. Het zijn dunne naalden van harde sneeuw of ijs die een hoogte kunnen bereiken die varieert van enkele centimeters tot enkele meters en waarvan de scherpe randen in de richting van de zon wijzen. In een eerdere Foto van de Week leest u hier meer over (potw1221).

De vulkaan Licancabur, met een hoogte van 5920 meter, is de meest iconische vulkaan in het gebied van San Pedro de Atacama, Chili. Hij ligt op het meest zuidelijke deel van de grens tussen Chili en Bolivia en met zijn conische vorm is hij, zelfs van veraf, gemakkelijk herkenbaar. De vulkaan bevat in de bovenste krater een van 's werelds hoogste meren. Dit meer trekt de aandacht van biologen die geïnteresseerd zijn in hoe microscopische organismen kunnen overleven in de zeer zware omstandigheden van intense ultraviolette straling, een ijle atmosfeer en lage temperaturen. De overlevingsstrategieën van microscopische leven in het meer van Licancabur kan ons inzicht geven in de mogelijkheid van leven op Mars in vroeger tijden.

Deze foto is genomen door Babak Tafreshi, een van de ESO Foto ambassadeurs, dicht bij de ALMA site. ALMA is een internationale astronomische faciliteit. Het is een project van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met Chili. De constructie en het gebruik van ALMA worden namens Europa geleid door ESO, namens Noord-Amerika door de National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) leidt de samenwerking in goede banen en overziet de constructie, de commissioning en het gebruik van ALMA.

Links:

• Meer over ALMA bij de ESO
• Het Joint ALMA Observatory
  
• ESO Foto Ambassadeurs

Vertaling: Peter Middelkoop 

De zonsondergang is een typisch teken van het einde van een werkdag. De stadslichten gaan één voor één aan wanneer mensen op weg gaan naar huis om te genieten van de avond en een goede nachtrust. Dit is niet het geval voor astronomen die werken bij een observatorium zoals ESO’s Panaral Observatory in Chili. Het observeren start zodra de zon onder de horizon staat. Alles moet gereed zijn voor de schemering.

Op deze panoramafoto staat de ESO Very Large Telescope (VLT) tegen de prachtige avondschemering op Cerro Paranal. De koepels van de VLT vallen op in deze foto die is gemaakt toen de telescopen gereed werden gemaakt voor een nacht van onderzoek aan het universum. De VLT is de krachtigste en meest geavanceerde telescoop van de wereld. De VLT bestaat uit vier Unit Telescopes met een primaire spiegel van 8,2 meter, en vier verplaatsbare 1,8-meter Auxiliary Telescopes (ATs), die linksonder op de foto staan.

De telescopen kunnen samen worden gebruikt om één gigantische telescoop te vormen, de ESO Very Large Telescope Interferometer (VLTI). Hierdoor kunnen astronomen de kleinst mogelijke details observeren. Deze configuratie wordt maar een paar nachten per jaar toegepast. De 8,2-meter Unit Telescopes worden het grootste deel van de tijd individueel gebruikt.

De VLT heeft de laatste 13 jaar een grote invloed gehad op de astronomie. Met de komst van de VLT heeft de Europese astronomische gemeenschap een nieuw tijdperk betreden van ontdekkingen. Het in kaart brengen van de sterren die in een baan om het zwarte gat in het centrum van de Melkweg bewegen en de eerste afbeelding van een exoplaneet zijn twee noemenswaardige ontdekkingen die tot de top-drie van ESO’s Top 10 Astronomical Discoveries behoren.

De vier Unit Telescopes van de VLT zijn genoemd naar hemelobjecten in het Mapuche, Dit is een oude, inheemse taal die werd gesproken door de oorspronkelijke inwoners van Chili en Argentinië. Van links naar rechts: Antu (UT1, de zon),  Kueyen (UT2, de maan), Melipai (UT3, het Zuiderkruis) en Yepun (UT4, Venus).

Deze foto is gemaakt door ESO Photo Ambassador, Babak Tafreshi.

Een kristalheldere hemel is op elke avond een lust voor het oog. Maar maak je die een mee op het 5000 meter hoge Chajnantor-plateau, gelegen in de Chileense Andes - voor astronomische waarnemingen een van de beste plaatsen ter wereld - kan het een ervaring zijn die je de rest van je leven niet vergeet.

Dit panorama van Chajnantor toont de antennes van de Atacama Large Millimeter / submillimeter Array (ALMA) tegen een adembenemende sterrenhemel.

Op de voorgrond zien we een aantal ALMA-antennes samenwerken. De hoogvlakte lijkt gebogen, een effect veroorzaakt door de gebruikte groothoeklens. ALMA is 's werelds meest krachtige telescoop voor het bestuderen van het heelal op submillimeter- en millimetergolflengten. De bouwwerkzaamheden aan ALMA worden in 2013 afgerond, waarna er in totaal 66 van deze hoge-precisieantennes opereren op deze locatie. Op dit moment is de telescoop in zijn beginfase van Early Science Observations. Hoewel het nog niet volledig is afgebouwd, levert het observatorium nu al uitstekende resultaten, beter dan alle andere submillimeter-arrays.

In de hemel boven de antennes schitteren ontelbare sterren als verre juwelen. Twee andere bekende hemellichamen vallen daartussen ook op. Ten eerste wordt het beeld bekroond met de maan. Ten tweede kun je de Melkweg, overstraald door de gloed van de maan, onderscheiden als een wazige streep langs de hemel. Donkere gebieden binnen de band zijn gebieden waar het licht van achtergrondsterren wordt geblokkeerd door interstellair stof.

Deze foto is genomen door ESO Photo Ambassador, Babak Tafreshi. Babak is de oprichter van The World At Night, een programma voor het maken en exposeren van een prachtige fotocollectie en time-lapse video’s van `s werelds mooiste en meest historische plaatsen tegen een nachtelijke achtergrond van sterren, planeten en hemelse gebeurtenissen.

ALMA is een internationale astronomische faciliteit. Het is een project van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met Chili. De constructie en het gebruik van ALMA worden namens Europa geleid door ESO, namens Noord-Amerika door de National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) leidt de samenwerking in goede banen en overziet de constructie, de commissioning en het gebruik van ALMA.

Vertaling: Teun van Vijfeijken

ESO wordt dit jaar vijftig, en om dit jubileum te vieren, geven we u een glimp van onze geschiedenis. In 2012 laat een maandelijkse, ‘toen-en-nu’-Foto van de Week zien wat er de laatste decennia veranderd is bij de observatoria La Silla en Paranal, de ESO-faciliteiten in Santiago, Chili en het hoofdkantoor in Garching bij München, Duitsland.

Deze maand laten wij een deel van ESO zien dat tijdloos aanvoelt. Wat is er aangenamer dan een comfortabele tussenstop om bij te komen na een lange continentale vlucht naar Santiago of na waarneemnachten? Het ESO-gastenverblijf in Santiago maakt dit sinds het begin mogelijk voor de bezoekers van de observatoria in Chili. Op de ‘toen-en-nu’-foto van deze maand staat de zitkamer van het gastenverblijf in 1996 en nu. 

Het gastenverblijf is een grote villa in een rustig deel van de Chileense hoofdstad. Het staat bekend onder het ESO-personeel en bezoekende astronomen als een aangename rustplek op de lange reis van Europa naar de afgelegen observatoria. Vrijwel alle Europese astronomen die La Silla, Paranal of Chajnantor bezoeken doen ook het gastenverblijf aan. Hier kunnen ze bijkomen van de reis, bijpraten met andere astronomen, voorbereidingen treffen voor hun observaties en – voor nieuwelingen – een eerste glimp opvangen van de zuidelijke, nachtelijke hemel.  

De ESO besloot in 1964 een optrekje in de stad te zoeken vanwege de toenemende activiteiten van ESO in Santiago, zodat ze niet afhankelijk is van hotels. Vanaf 1965 werd het verblijf gebruikt als kantoor en voor gasten. In het begin van de jaren zeventig werden de kantoren verhuisd naar het nieuwe gebouw in Vitacura, een paar kilometer verderop in de stad. Sindsdien wordt het gastenverblijf alleen gebruikt door reizende astronomen en ander personeel.

Zoals te zien is op deze twee foto’s, is het gastenverblijf niet veel veranderd in de loop der jaren. Ondanks de aanwezigheid van draadloos internet en een moderner koffieautomaat is het gastenverblijf is nog steeds een rustig toevluchtsoord. De perfecte plek om te ontspannen en voorbereidingen te treffen voor een slopende maar opwindende nacht van observaties die misschien leidt tot de volgende grote ontdekking.

Links

• De historische foto
• De hedendaagse foto
• De foto’s van toen en nu naast elkaar

Dit is een kleurrijke, nieuwe weergave van het stervormingsgebied LHA 120-N44 [1] in de Grote Magelhaense Wolk, een klein, begeleidend sterrenstelsel van de Melkweg. In deze foto wordt een afbeelding in het zichtbare licht, gemaakt met de MPG/ESO 2.2-meter telescoop bij ESO’s La Silla Observatory in Chili, gecombineerd met afbeeldingen in infrarood- en röntgenstraling, gemaakt met satellieten in een baan om de aarde.

In het centrum van dit gebied dat rijk is aan gas, stof en  jonge sterren zit de sterrenhoop NGC 1929. De massieve sterren in deze sterrenhoop produceren intense straling, stoten materie uit met hoge snelheden als sterrenwind en sjezen door kun korte maar fantastische leven om te exploderen in een supernova. De schokgolven die veroorzaakt zijn door de wind en de supernova hebben een grote holte gevormd, een zogeheten superbubbel, in het omringende gas.

Opnamen met NASA’s Chandra X-ray Observatory (zichtbaar in het blauw) tonen hete regio’s die gecreëerd zijn door deze winden en schokgolven, terwijl de infrarood-data van NASA’s Spitzer Space Telescope (zichtbaar in het rood)  aanduidt waar koeler stof en gas gevonden kan worden. De afbeelding in het zichtbare licht (in het geel), gemaakt met MPG/ESO’s 2.2-meter telescoop, completeert de foto en laat de hete, jonge sterren en de omringende gloeiende wolken van gas en stof zien.

Door deze verschillende weergaven van dit gebied te combineren waren astronomen in staat een mysterie op te lossen: waarom stralen N44 en vergelijkbare superbubbels zo sterk in het röntgen? Het antwoord lijkt te zijn dat er twee extra emissiebronnen van heldere röntgenstraling aanwezig zijn: de supernovaschokgolven slaan tegen de wanden van de holten en heet materiaal verdampt aan de wanden van de holten. Deze röntgenemissie vanaf de wand van de superbubbel is duidelijk te zien op de foto.

Links

• NASA’s Chandra X-ray Observatory
• NASA’s Spitzer Space Telescope

Notes

[1] De benaming van dit object geeft aan dat het opgenomen was in de Catalogus van H-alpha emissiesterren en -nevels in de Magelhaense Wolken, die samengesteld en gepubliceerd is in 1956 door de Amerikaanse astronoom en astronaut Karl Henize (1926-1993). De letter ‘N’ geeft aan dat dit een nevel betreft. Het object wordt vaak simpelweg als N44 aangeduid.

Beeld u in dat u net een prachtige zonsondergang vanaf de top van Cerro Paranal heeft bekeken. Terwijl het beeld van de Atacama-woestijn langzaam vervaagt, opent ESO’s Very Large Telescope (VLT) zijn krachtige ogen. Met dit spectaculaire 360-graden panorama kunt u zich het uitzicht voorstellen vanaf de zuidelijke rand van VLT’s platform.

Op de voorgrond opent zich de vierde telescoop van VLT’s Auxiliary Telescopes (AT4). Aan de linkerkant is de zon al ondergegaan in de Grote Oceaan – bedekt met wolken die lager hangen dan Paranal, zoals gewoonlijk. Op de rest van het platform zijn voor de grote gebouwen van de vier 8,2-meter Unit Telescopes ook de andere drie Auxiliary Telescopes zichtbaar. De Residencia en andere faciliteiten zijn zichtbaar op enige afstand, nabij de rechter rand van de foto.

Beeld u in dat u ondergedompeld wordt in een immense stilte als de nacht begint. Een stilte die nauwelijks wordt onderbroken door de wind of door de vloeiende bewegingen van deze gigantische machines. Het is moeilijk te geloven dat er hard wordt gewerkt in het gebouw van waaruit waarnemingen worden gedaan met de VLT. Dit gebouw staat op de helling van de berg, net lager dan het platform, in de richting van de ondergaande zon. Hier starten astronomen en de operators van de telescoop de eerste waarnemingen van de nacht.

Links

• Dit panorama en andere zijn onderdeel van een verbluffende virtuele tour langs Paranal en Armazones die te zien is op: http://www.eso.org/public/outreach/products/virtualtours/armazones.html
• Meer virtuele tours van ESO zijn te zien op: http://www.eso.org/public/outreach/products/virtualtours/

Een krachtige laserstraal van ESO’s Very Large Telescope (VLT) kleurt de nachtelijke hemel boven de Chileense Atacama-woestijn op deze foto, die is genomen door Julien Girard. Door de rotatie van de aarde gedurende deze opname van 30 minuten – en de beweging van de laser om hiervoor te compenseren - lijkt het alsof de straal uitwaaiert. Hierdoor zijn ook de sterren uitgestrekt tot gebogen strepen, waardoor subtiele verschillen in hun kleur zichtbaar worden.

De laser wordt gebruikt om een punt aan de hemel te creëren – een kunstmatige ster - door natrium-atomen op 90 kilometer hoogte in de atmosfeer van de aarde op te laten lichten. Metingen aan deze hulpster worden gebruikt om te corrigeren voor het vertroebelende effect van de atmosfeer in astronomische observaties – een techniek die bekend staat als adaptieve optiek. Hoewel natuurlijke sterren die helder genoeg zijn ook worden gebruikt voor adaptieve optiek, kan een laser-hulpster overal gepositioneerd worden, wat betekent dat adaptieve optiek kan worden gebruikt voor objecten aan een groter deel van de hemel.

De vier grote koepels van de 8,2-meter Unit Telescopes van de VLT zijn zichtbaar op de foto, met de kleinere VLT Survey Telecope (VST) op de achtergrond. Julien is een ESO-astronoom in Chili, die werkt bij de VLT. In de nacht dat deze foto werd genomen werkte hij aan observaties met de meest rechtse Unit Telescope. Hij maakte gebruik van de gelegenheid om zijn camera en statief klaar te zetten voordat hij terugging naar het gebouw waarvandaan de waarnemingen worden gedaan.

De bewegingen van de koepels van de telescoop gedurende de lange opname zijn ook wazig net als de vage lichtstrepen die gemaakt zijn door mensen die over het platform tussen de telescopen liepen.  

Julien voegde deze foto toe aan de Your ESO Pictures Flickr group. De Flickr-groep wordt regelmatig bekeken en de beste foto’s worden geselecteerd voor onze populaire Foto van de week-serie of onze galerij. In 2012 zijn vanwege ESO’s 50-jarig jubileum ook historische ESO-gerelateerde foto’s welkom.  

Links

• Deze foto, met toelichting, op Julien Girard’s Flickr photostream
• Julien Girard’s Flickr photostream
• De 'Your ESO Pictures' Flickr groep
• De 'Your ESO Pictures' aankondiging

Orion de Jager houdt hoog aan de Chileense nachthemel de wacht over de antennes van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA). Door zijn  duidelijke vorm van een zandloper en de drie heldere sterren in het midden die Orions riem vormen is dit sterrenbeeld makkelijk te herkennen. Op deze foto, die gemaakt is vanaf het zuidelijk halfrond, is ook Orions zwaard te zien boven de riem. In het zwaard is een van de meest verbluffende objecten van de nachtelijke hemel te vinden, de Orionnevel. Deze is zichtbaar als de middelste 'ster' in het zwaard. Onder goede omstandigheden is ook zijn neveligheid zichtbaar met het blote oog. 

De drie ALMA-schotelantennes op de foto vormen een klein deel van de complete ALMA-array die in totaal uit 66 schotelantennes gaat bestaan. ALMA combineert de signalen van zijn schotelantennes, die op afstanden tot 16 kilometer van elkaar staan, tot een gigantische telescoop. Dit wordt gedaan met behulp van een techniek die interferometrie wordt genoemd. Hoewel de bouw pas voltooid zal zijn in 2013, is eind 2011 al begonnen met de eerst wetenschappelijke waarnemingen met een deel van de schotelantennes. 

De uitzonderlijk goede omstandigheden op 5000 meter hoogte op de Chajnantor-hoogvlakte garanderen uitstekende waarneemcondities. Deze hoogvlakte behoort bij het voorgebergte van de Chileense Andes, een van de meest dorre regio's in de wereld. Een hoge, droge locatie zoals Chajnantor is essentieel want waterdamp en zuurstof in de atmosfeer van de aarde absorberen sterk de millimeter- en submillimeter- golflengtes van het licht waarin ALMA waarneemt.

Op het moment dat deze foto is genomen werden de schotelantennes getest bij het lager gelegen ALMA's Operations Support Facility op 2900 meter hoogte. Zodra de schotelantennes volledig waren getest en met apparatuur waren uitgerust, werden ze naar het Chajnantor-plateau getransporteerd om in bedrijf te worden genomen.

Deze foto is gemaakt door Adrian Russell die hem plaatste in de Your ESO Pictures Flickr groep. De beste foto's uit deze Flickr-groep worden geselecteerd voor onze populaire Foto van de Week-serie of onze galerij. In 2012 zijn ook historische ESO gerelateerde afbeeldingen welkom vanwege ESO's 50-jarig bestaan.  

ALMA, een internationale astronomische faciliteit, is tot stand gekomen door de samenwerking van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië met de Republiek Chili. De constructie en het gebruik van ALMA worden geleid door de ESO namens Europa, het National Radio Astronomy Observatory (NRAO) namens Noord-Amerika en het National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) namens Japan. Het Joint ALMA Observatory (JAO) is verantwoordelijk voor het management van de constructie, ingebruikname en het gebruik van ALMA.

Links

• Adrian Russell’s Flickr photostream
• Deze foto op Flickr 
• De Your ESO Pictures Flickr group 
• De Your ESO Pictures aankondiging 
• Meer over ALMA bij de ESO
• Het Joint ALMA Observatory

ESO wordt dit jaar vijftig. Om dat te vieren, nemen we je mee op reis door ons verleden. In heel 2012 tonen we elke maand een bijzondere ‘Toen en Nu’-foto. Met deze foto’s laten we zien welke veranderingen door de decennia heen hebben plaatsgevonden voor La Silla Obeservatorium, Paranal Observatorium, de ESO-kantoren in Santiago, Chili en het ESA-hoofdkantoor in Garching bei München, Duitsland.

Deze twee foto’s uit het noorden van Chili tonen het uitzicht vanaf de ingang van het Paranal Observatorium tot en met de top van Cerro Paranal, zoals het eruit zag in 1987 en hoe het erbij ligt in het heden.

De regio Cerro Paranal werd in 1983 voor het eerst gescout als mogelijke locatie voor de toekomstige Very Large Telescope (VLT). Dit werd gedaan door een team met onder andere de toenmalige ESO-directeur Lodewijk Woltjer (zie The Messenger, nr. 64, pp 5-8 voor meer informatie). In 1987 werd een onverharde weg naar de top aangelegd en een permanent station voor het meten van de weersomstandigheden opgericht. De historische foto toont het uitzicht van dat moment.

De meetgegevens van de locatie bleken zeer goed te zijn: de omstandigheden waren duidelijk beter dan die op ESO’s La Silla Observatorium en andere mogelijke locaties. Dit leidde in december 1990 tot het besluit van de ESO-Raad om de VLT op Paranal te ontwikkelen (zie eso9015).

In de 25 jaar sinds de historische foto is er veel veranderd op Paranal. De top van de berg is geëgaliseerd, er is een kwalitatief hoogwaardige weg aangelegd en natuurlijk zijn ook de telescopen van het observatorium gebouwd. Het complete en operationele observatorium is te zien op de foto van vandaag de dag. Op de top staan nu de vier 8,2-meter VLT-telescopen, samen met de vier kleine 1,8-meter Auxiliary Telescopes - gebruikt voor interferometrie - en de 2,6-meter VLT Survey Telescope. Bij de poort zijn vele gebouwen opgetrokken die samen het basiskamp van het observatorium vormen. Voor een blik in de tegenovergestelde richting, vanaf de bergtop naar beneden, kun je deze eerdere foto van de week (potw1230) bekijken.

Links

• De historische foto
• De foto van nu
• De foto's van toen en nu naast elkaar 

Vertaling: Teun van Vijfeijken

Hier op aarde associëren we cocons met nieuw leven. In de ruimte zijn er ook 'cocons' maar in plaats van een plek waar een pop transformeert tot vlinder, zijn deze cocons de geboorteplaats van nieuwe sterren.

De rode wolk op deze afbeelding, genomen met het EFOSC2-instrument op de New Technology Telescope van ESO, is een perfect voorbeeld van zo'n stervormingsgebied. De wolk heet RCW 88 en bevindt zich zich op een afstand van ongeveer tienduizend lichtjaar. Hij meet zo'n negen lichtjaar in doorsnee. Deze cocon is niet gemaakt van zijde, zoals die van een rups, maar van gloeiend waterstofgas dat de recent gevormde sterren omringt. De nieuwe sterren worden gevormd uit wolken van dit waterstofgas die bezwijken onder hun eigen zwaartekracht. Sommige van de meer ontwikkelde sterren schijnen al helder genoeg om ze door de waterstofwolk heen te zien stralen.

Deze hete, jonge sterren zijn energierijk en zenden grote hoeveelheden ultraviolette straling uit. Hierdoor worden de elektronen van de waterstofatomen in de wolk losgerukt en ontstaan er positief geladen kernen, protonen. Als deze protonen de negatief geladen elektronen vervolgens weer aantrekken, ontstaat het karakteristieke roodgloeiende H-alpha licht.

Het observeren van de hemel door middel van een H-alpha-filter is voor astronomen de makkelijkste manier om deze stervormingsgebieden te vinden. Het speciale H-alpha-filter is één van de vier filters die gebruikt zijn bij het maken van deze afbeelding.

Vertaling: Peter Middelkoop

Gezien vanaf een uitkijkpunt op ESO's Very Large Telescope op Cerro Paranal in de Chileense Atacama-woestijn, strekt het basiskamp van het observatorium zich in de diepte uit. De Paranal Residencia, een toevluchtsoord voor degenen die op de berg werkzaam zijn, ligt links van het midden, met de koepel op het dak. Links van de Residencia, aan de andere kant van de weg, ligt de gymzaal van het kamp. Weer links daarvan is het Mirror Maintenance Buildig (MMB) gevestigd, waar de enorme VLT-spiegels periodiek worden gereinigd en voorzien van een nieuwe coating. Achter het MMB ligt de elektriciteitscentrale van het terrein, en verder naar links de mechanische werkplaats. Slingerend op de berghelling op de voorgrond zien we de Star Track, een wandelpad van de Residencia naar de top van de berg.

De zon kwam ongeveer een kwartier voor het nemen van deze foto op, waardoor het basiskamp baadt in een mooie, oranje gloed. Deze schemering zorgt voor zachte schaduwen die de heuvels grote diepte geven. Dit zicht op Paranal is er alleen tijdens de zogenaamde 'gouden uren' voor een zonsopgang of na een zonsondergang, omdat direct zonlicht overdag scherpe contrasten veroorzaakt.

Deze panoramische foto is gemaakt door ESO Photo Ambassador Gerhard Hüdepohl.

Links

• ESO Photo Ambassadors

Vertaling: Teun van Vijfeijken

Deze foto toont een van de Europese antennes, met een diameter van 12 meter van de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), terwijl deze wordt verplaatst op de 'Operations Support Facility'. Nadat deze foto genomen is, zijn de wetenschappelijke waarnemingen van ALMA gestart met behulp van een beperkt aantal antennes. (zie eso1137 ). Op donderdag 12 juli sloot de mogelijkheid om onderzoeken aan te vragen in de volgende fase van ALMA's waarnemingen. Er zijn meer dan 1100 voorstellen ontvangen van astronomen van over de hele wereld.

ALMA doet haar observaties vanaf het Chajnantor-plateau op een hoogte van 5000 meter. Als de bouw is voltooid, heeft ALMA een serie van 66 high-precision antennes van 12 en 7 meter, verspreid over een afstand van niet minder dan 16 kilometer, die samenwerken als een enkele telescoop op golflengten van 0,32 tot 3,6 millimeter. Meer dan de helft van de 66 antennes staat al op Chajnantor (zie ann12035 ). Vijfentwintig ALMA-antennes worden geleverd door ESO op basis van van een contract met het Europese AEM Consortium, 25 antennes worden geleverd door Noord-Amerika, en 16 door Oost-Azië.

De schotels, die elk een gewicht hebben van ongeveer 100 ton, worden geassembleerd en getest op de Operations Support Facility, op een hoogte van 2900 meter in de Chileense Atacama-regio. Daarna worden ze op een speciaal ontworpen transportvoertuig verplaatst naar de Chajnantor-hoogvlakte, 5000 meter boven de zeespiegel. De twee grote voertuigen rijden op 28 banden, zijn 10 meter breed, 20 meter lang en 6 meter hoog. Ze wegen 130 ton en hebben net zoveel kracht als twee Formule 1-motoren. Op deze foto zie je  een van de vehikels, genaamd Otto. De foto werd genomen in april 2011, toen de eerste Europese antenne werd overgedragen aan het observatorium.

ALMA is een internationale astronomische faciliteit. Het is een project van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië, in samenwerking met Chili. De constructie en het gebruik van ALMA worden namens Europa geleid door ESO, namens Noord-Amerika door de National Radio Astronomy Observatory (NRAO) en namens Oost-Azië door de National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ). De Joint ALMA Observatory (JAO) leidt de samenwerking in goede banen en overziet de constructie, de commissioning en het gebruik van ALMA.

Vertaling: Peter Middelkoop

De Kattenpootnevel is op een bijzondere manier in beeld gebracht door beelden van de MPG/ESO 2,2-meter telescoop te combineren met opnamen die zijn gemaakt door de expert amateur-astronomen Robert Gendler en Ryan M. Hannahoe. De kenmerkende vorm van de nevel wordt zichtbaar in opbollende wolken van rood gloeiend gas tegen een donkere, met sterren bezaaide hemel.

Het beeld is een samenstelling van bestaande waarnemingen met de 2,2-meter MPG/ESO telescoop van het La Silla Observatorium in Chili (zie ESO Fotopersbericht  eso1003 ), en 60 uur aan opnamen door een 0,4-meter telescoop van Gendler en Hannahoe.

De scherpte van de bestaande 2,2-meter MPG/ESO telescoopwaarnemingen (door gebruik te maken van de 'luminantie' of helderheid) vormt, samen met de kleurinformatie van Gendler en Hannahoe, een prachtige combinatie van data van amateur- en professionele telescopen. De extra kleurinformatie bijvoorbeeld, brengt de vage blauwe nevelgebieden in de centrale regio in beeld, die niet te zien zijn in het oorspronkelijke ESO-beeld, terwijl de ESO-gegevens bijdragen aan een fijnere detailweergave. Het resultaat is een afbeelding die veel meer prijsgeeft dan de spreekwoordelijke som der delen.

De Kattenpootnevel (ook bekend als NGC 6334) doet zijn naam eer aan en ligt in het sterrenbeeld Schorpioen. Hoewel het dicht bij het centrum van de Melkweg lijkt te staan, ligt het relatief dichtbij, op een afstand van ongeveer 5500 lichtjaar van de aarde. De doorsnede is ongeveer 50 lichtjaar en het is één van de meest actieve stervormingsgebieden in ons melkwegstelsel, met zware jonge briljantblauwe sterren, die zijn gevormd in de laatste paar miljoen jaar. Het bevat in totaal mogelijk tienduizenden sterren, waarvan sommige zichtbaar zijn en andere nog verborgen liggen in wolken gas en stof.

Links

• Robert Gendler’s website

Vertaling: Peter Middelkoop

ESO wordt dit jaar 50. En om deze belangrijke verjaardag te vieren, geven we u een inkijkje in onze geschiedenis. In 2012 tonen we eens per maand een speciale 'Toen en Nu'-vergelijking als foto van de week. We laten zien wat er de afgelopen decennia is veranderd op de sterrenwachten La Silla en Paranal, de ESO-kantoren in Santiago en het hoofdkwartier in Garching bij München, in Duitsland.

Sinds februari 2002 (zie eso0205) voorziet de Paranal Residencia in accommodatie voor de mensen die in ploegendienst werken bij dit vlaggenschip van ESO. Paranal, gelegen in de Chileense Atacama-woestijn, is het onderkomen van ESO’s Very Large Telescope (VLT). Deze maand geven onze 'Toen en Nu'-foto's - beide geschoten door ESO Photo Ambassador Gerhard Hudepohl - ons een uniek beeld van hoe deze oase in de woestijn werd gebouwd. 

De historische foto toont de in aanbouw zijnde Residencia aan het einde van 2000. Het gebouw is ontworpen door het Duitse architectenbureau Auer+Weber, en is gesitueerd rond een ondergrondse L-vorm. De bouwmaterialen hebben dezelfde kleur als de woestijn, waardoor het pand opgaat in het landschap en het gedeeltelijk afgewerkte centrale deel van de Residencia doet denken aan een amfitheater, met stenen lagen geopend voor de wolkenloze hemel.

Vandaag de dag ziet de Residencia er heel anders uit! Ondanks de ondergrondse locatie, creëert het onderscheidende ontwerp een interieur met een gevoel van open ruimte. De centrale hal wordt beschermd door een 35-meter brede glazen koepel, die natuurlijk daglicht in het gebouw doorlaat. Het steriele amfitheater van 2000 is opnieuw uitgevonden als een weelderige tropische tuin met een zwembad onderaan. Zowel de tuin als het zwembad is ontworpen om binnen de vochtigheid te verhogen, waardoor het personeel wat ontzien wordt van de extreem droge omstandigheden die buiten heersen, op een van de droogste plekken op aarde.

Dankzij het unieke ontwerp van de Residencia, is zijn bekendheid ook verspreid buiten de astronomische gemeenschap. Bijvoorbeeld toen hier in 2008 belangrijke scènes voor de James Bond-film Quantum of Solace gefilmd werden, waarvoor de Residencia de rol van het 'Perla de las Dunas’-hotel kreeg [1]. In 2009 werd de Residencia geselecteerd als een van de 'top 10 gebouwen van het decennium' door de Britse krant The Guardian (zie ann0940). En in 2012 kreeg het Paranal Observatorium, inclusief de Residencia, een rol in Land Rover's 'Perfect Places'-campagne (zie ann12008).

Opmerkingen
[1] Voor meer informatie over James Bond op Cerro Paranal, zie eso0807, eso0838 en http://www.eso.org/public/outreach/bond/BondatParanal.html

Links

• De foto-opname van toen
• De foto-opname van nu 
• De foto's van toen en nu naast elkaar
• ESO Photo Ambassadors

Een koude donkere nacht op Mars, middenin een dorre woestijn. Een smalle door kunstlicht aangelichte weg slingert zich naar een eenzame, door mensen bewoonde buitenpost op de top van een oude berg. Of tenminste... dat is wat een sciencefiction fan zou kunnen maken van dit bijna onaardse uitzicht.

De foto toont eigenlijk ESO's Paranal Observatorium, de aardse thuisbasis van de Very Large Telescope (VLT). Toch kun je je er wel iets bij voorstellen. Misschien aan het eind van deze eeuw, een toekomstig uitzicht op Mars. Daarom gaf fotograaf Julien Girard deze foto de titel "Mars 2099".

Gelegen op 2600 meter hoogte, bevindt ESO's Paranal Observatorium zich in één van de droogste en meest desolate gebieden op aarde; de Chileense Atacama woestijn. Het landschap is zo Martiaans, dat de European Space Agency (ESA) en de NASA in deze regio de Mars rovers testen. Een ESA-team testte bijvoorbeeld onlangs de zelf-sturende Seeker rover, zoals te lezen is in ann12048 .

Dit beeld werd genomen in de schemering, vanaf de VISTA-onderzoek telescoop op een aangrenzende piek in de richting van de VLT in het zuidwesten. In het westen ligt de Grote Oceaan op ongeveer 12 kilometer van Paranal. Uit de top van Paranal lijkt de Melkweg op te rijzen, met het onmiskenbare herkenningspunt van de zuidelijke hemel - het Zuiderkruis.

Op Paranal, kan de lucht zo helder, en tijdens maanloze nachten, zo donker zijn dat alleen al het licht van de Melkweg genoeg is om schaduwen te creëren. Daarom koos ESO deze plek voor de VLT, en profiteert deze sterrenwacht van één van de beste observatieomstandigheden ter wereld.

Julien Girard is een ESO-astronoom gevestigd in Chili en werkzaam bij de VLT. Hij stuurde deze foto naar de Flickr pagina "Your ESO Pictures". De foto's in deze groep worden regelmatig beoordeeld en de beste foto's plaatsen we als Foto van de Week, of in onze photo gallery. In 2012, als onderdeel van de 50-jarig jubileum jaar ESO's, zijn ook uw historische ESO-gerelateerde beelden welkom.

Links

• ESO aankondiging, “Self-steering Mars Rover tested at ESO’s Paranal Observatory” (Engels)
• STFC persbericht, “Revolutionary navigation system for future Mars rovers” (Engels)
• This photograph, with annotations, on Julien Girard’s Flickr photostream
• Julien Girard’s Flickr fotopagina
• De “Your ESO Pictures” Flickr groep
• De "Your ESO Pictures" aankondiging (Engels)

Vertaling: Peter Middelkoop

Een van de belangrijkste vijanden van astronomen is de aardse atmosfeer, waardoor de hemellichamen wazig worden weergegeven als ze vanaf de grond door telescopen worden waargenomen. Om dit tegen te gaan, gebruiken astronomen een techniek met de naam 'adaptive optics', waarbij computergestuurde vervormbare spiegels honderden keren per seconde worden aangepast, om zo de vervorming van de atmosfeer corrigeren.

Dit spectaculaire beeld toont Yepun, de vierde 8,2-meter-telescoop van de Very Large Telescope (VLT), die een krachtige gele laserstraal de lucht in stuurt. De straal zorgt voor een kleurrijke plek - een kunstmatige ster - in de atmosfeer doordat hij op een hoogte van 90 km een laag van natriumatomen activeert. Deze Laser Guide Star (LGS) maakt deel uit van het adaptieve optisch systeem van de VLT. Het licht dat terugkomt van de kunstmatige ster dient als referentie voor het aansturen van de vervormbare spiegels. Op deze manier corrigeert men de invloed van atmosferische verstoringen vrijwel volledig. De VLT maakt hierdoor astronomische beelden die bijna zo scherp zijn als die van een telescoop in de ruimte.

Yepun's laser is niet het enige dat fel aan de hemel gloeit. Ook de Grote en Kleine Magelhaanse Wolk, respectievelijk links en rechts van de laserstraal, zijn te zien. Deze onregelmatige dwergstelsels zijn opvallende objecten aan de zuidelijke sterrenhemel, ze staan relatief dichtbij en kunnen gemakkelijk met het blote oog worden waargenomen. De prominente heldere ster aan de linkerkant van de Grote Magelhaense Wolk is Canopus, de helderste ster in het sterrenbeeld Carina (Kiel). De ster rechts bovenin het beeld is Achernar, de helderste in het sterrenbeeld Eridanus (de rivier).

Deze foto werd gemaakt door Babak Tafreshi, een ESO Photo Ambassador.

Noten [1] De vier telescopen van de VLT zijn vernoemd naar hemellichamen in de inheemse Mapuche-taal, Mapudungun. De telescopen (UTS) heten: Antu (UT1, zon); Kueyen (UT2, Maan); Melipal (UT3, het Zuiderkruis) en Yepun (UT4, Venus).

Vertaling: Peter Middelkoop

Links

• ESO Foto Ambassadeurs

Veel astronomische foto's bieden prachtige vergezichten op de hemel, en deze is daarop geen uitzondering. Hoewel er aan dit panorama wel iets ongewoons is. Achter ESO's Very Large Telescope (VLT), lijken twee banen van sterren zich als een waterval naar beneden te storten, of misschien stijgen ze wel op als rookkolommen. Dat komt doordat dit panorama de gehele hemelkoepel weergeeft, van het zenit naar beneden tot aan de horizon, en daarlangs 360 ​​graden rond. De twee stromen zijn in feite één band: het vlak van onze melkweg dat als een boog langs de hemel loopt, van horizon tot horizon. Het gedeelte recht boven ons wordt uitgerekt over de gehele bovenrand van het panorama. De vervorming die nodig is om het volledige hemelgewelf in een vlak, rechthoekig beeld te persen

Om te begrijpen wat je ziet, kun je je voorstellen dat de linkerrand van de foto wordt vastgemaakt aan de rechterkant, zodat het beeld in een lus om je heen staat en dat de bovenrand wordt samengetrokken naar een punt boven je hoofd. Zo word je omringd door de volledige hemelkoepel.

Aan de linkerkant van het beeld, boven het gebouw, is het silhouet te zien van een paal met windzak. Aan de linkerkant van de windzak, zie je als heldere vlek de Kleine Magelhaense Wolk, een naburig sterrenstelsel van de Melkweg. Aan de rechterkant, in het vlak van de Melkweg, de rode gloed van de Carina-nevel. Daarboven de duisternis van de Kolenzaknevel, naast de het Zuiderkruis, en iets hoger nog zijn de twee heldere sterren Alpha en Beta Centauri zichtbaar. De vier hoge gebouwen in de afbeelding huisvesten de 8,2-meter Unit Telescopes (UTs) van de VLT. Tussen de twee UTs aan de rechterkant staat het kleinere gebouw van de VLT Survey Telescope. Aan de rechterkant van het beeld staat de planeet Venus nog net boven de horizon als een gloeiende bol.

Dit panorama, waarin niet alleen de VLT op de bergtop van Cerro Paranal, maar ook de prachtige hemel erboven die door het observatorium wordt bestudeerd te zien is, werd gemaakt door ESO Foto Ambassadeur Serge Brunier. Net zoals de VLT's state-of-the-art technologie ons zicht op het universum vergroot, maakt Serge gebruik van de meest geavanceerde fototechniek om in één beeld het hele uitspansel vast te leggen. - veel meer dan onze ogen in één blik kunnen omvatten.

Vertaling: Peter Middelkoop

Links

• ESO Photo Ambassadors
• Bekijk meer adembenemende panorama's in ESO’s Virtual Tours