1
00:00:02,080 --> 00:00:06,000
Í leit að lífi

2
00:00:08,500 --> 00:00:11,470
Hefur þú einhvern tímann velt fyrir þér lífi í alheiminum?

3
00:00:11,470 --> 00:00:14,600
Lífvænlegar reikistjörnur á braut um fjarlægar sólir?

4
00:00:14,600 --> 00:00:17,500
Það hafa stjörnufræðingar gert — um aldir.

5
00:00:17,500 --> 00:00:21,950
Í geimnum eru jú ótrúlega margar vetrarbrautir og aragrúi stjarna

6
00:00:21,950 --> 00:00:24,140
svo hvers vegna ætti jörðin að vera einstök?

7
00:00:25,500 --> 00:00:30,110
Árið 1995 urðu svissnesku stjörnufræðingarnir Michel Mayor og Didier Queloz

8
00:00:30,110 --> 00:00:34,660
fyrstir til að uppgötva fjarreikistjörnu á braut um venjulega stjörnu.

9
00:00:35,000 --> 00:00:39,490
Síðan hafa stjörnufræðingar fundið mörg hundruð fjarreikistjörnur.

10
00:00:39,490 --> 00:00:44,780
Stórar og smáar, heitar og kaldar og á fjölbreyttum sporbaugum.

11
00:00:45,600 --> 00:00:49,800
Í dag erum við á mörkum þess að finna tvíburasystur jarðar.

12
00:00:50,290 --> 00:00:56,290
Og í framtíðinni: Reikistjörnu með lífi — hið heilaga gral stjörnulíffræðinga.

13
00:01:02,590 --> 00:01:06,070
Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli leikur mikilvægt hlutverk

14
00:01:06,070 --> 00:01:08,310
í leitinni að fjarreikistjörnum.

15
00:01:09,290 --> 00:01:13,560
Hópur Michel Mayors hefur fundið nokkur hundruð slíkar frá La Silla fjalli.

16
00:01:13,560 --> 00:01:16,880
Þar sem ESO náði fyrst fótfestu í Chile.

17
00:01:17,890 --> 00:01:19,880
Þetta er CORALIE litrófsritinn

18
00:01:19,880 --> 00:01:23,120
á svissneska Leonhard Euler sjónaukanum.

19
00:01:25,030 --> 00:01:30,940
Hann mælir hárfínt vagg stjarna sem hlýst af þyngdartogi reikistjarna á braut um þær.

20
00:01:30,940 --> 00:01:37,910
3,6 metra sjónauki ESO leitar líka að fjarreikistjörnum.

21
00:01:39,200 --> 00:01:42,320
HARPS litrófsritinn er sá nákvæmasti í heiminum.

22
00:01:42,320 --> 00:01:46,680
Hann hefur fundið yfir 150 reikistjörnur hingað til.

23
00:01:51,750 --> 00:01:53,360
Hans mesta uppgötvun:

24
00:01:53,360 --> 00:01:59,950
Sólkerfi að minnsta kosti fimm, allt að sjö reikistjarna.

25
00:02:11,330 --> 00:02:13,960
En það eru aðrar leiðir til að leita að fjarreikistjörnum.

26
00:02:22,130 --> 00:02:28,350
Árið 2006 hjálpaði danski 1,5 metra sjónaukinn til við uppgötvun á fjarlægri reikistjörnu

27
00:02:28,350 --> 00:02:31,350
sem er aðeins fimm sinnum massameiri en jörðin.

28
00:02:35,500 --> 00:02:39,200
Hvernig? Með örlinsuhrifum.

29
00:02:40,040 --> 00:02:45,150
Reikistjarnan og móðurstjarnan gengu fyrir bjartari stjörnu í bakgrunni

30
00:02:45,150 --> 00:02:47,320
og mögnuðu myndina af henni.

31
00:02:49,420 --> 00:02:54,660
Í sumum tilvikum er jafnvel hægt að fanga fjarreikistjörnu á mynd.

32
00:02:57,960 --> 00:03:04,240
Árið 2004 tók NACO, aðlögunarsjóntæki á Very Large Telescope

33
00:03:04,240 --> 00:03:08,220
fyrstu myndina af fjarreikistjörnu.

34
00:03:08,220 --> 00:03:14,020
Rauði bletturinn á myndinni er risareikistjarna á braut um brúnan dverg.

35
00:03:17,880 --> 00:03:22,650
Árið 2010 gekk NACO skrefi lengra.

36
00:03:24,440 --> 00:03:28,330
Þessi stjarna er í 130 ljósára fjarlægð frá jörðinni.

37
00:03:28,330 --> 00:03:35,080
Hún er yngri og bjartari en sólin og fjórar reikistjörnur ganga um hana á víðum brautum.

38
00:03:36,900 --> 00:03:41,970
Haukfrán sjón NACO gerði mönnum kleift að mæla ljósið frá reikistjörnu c

39
00:03:41,970 --> 00:03:46,490
— gasrisa sem er tíu sinnum massameiri en Júpíter.

40
00:03:48,070 --> 00:03:50,450
Þrátt fyrir glýjuna frá móðurstjörnunni

41
00:03:50,450 --> 00:03:54,450
var hægt að teygja á daufu ljósi reikistjörnunnar í litróf

42
00:03:54,450 --> 00:03:57,380
sem veitti upplýsingar um lofthjúpinn.

43
00:03:59,270 --> 00:04:05,740
Í dag fnnast margar fjarreikistjörnur þegar þær ganga þvert fyrir sínar móðurstjörnur.

44
00:04:05,740 --> 00:04:09,020
Ef við sjáum braut reikistjörnu á rönd

45
00:04:09,020 --> 00:04:12,390
gengur hún fyrir sína móðurstjörnu í hverri umferð.

46
00:04:12,390 --> 00:04:16,870
Þannig dregur hún reglulega örlítið úr birtunni frá stjörnunni

47
00:04:16,870 --> 00:04:20,310
og kemur upp um tilvist sína.

48
00:04:23,010 --> 00:04:27,600
TRAPPIST sjónaukinn á La Silla mun hjálpa til við leitina að þessum þvergöngum.

49
00:04:28,250 --> 00:04:29,570
Á sama tíma

50
00:04:29,570 --> 00:04:36,120
hefur Very Large Telescope rannsakað þvergöngu reikistjörnu í smáatriðum.

51
00:04:36,910 --> 00:04:44,820
Hér er GJ1214b, risajörð sem er 2,6 sinnum stærri en jörðin.

52
00:04:47,010 --> 00:04:53,040
Þegar hún gengur fyrir sína sól gleypir lofthjúpur hennar ljósið frá móðurstjörnunni.

53
00:04:57,200 --> 00:05:02,740
Hinn næmi FORS litrófsriti ESO hefur fundið út að GJ1214b

54
00:05:02,740 --> 00:05:07,000
gæti verið heitur og gufukenndur hnöttur.

55
00:05:09,920 --> 00:05:14,060
Gasrisar og gufubaðshnettir eru ólífvænlegir.

56
00:05:14,060 --> 00:05:17,060
En leitinni er hvergi nærri lokið.

57
00:05:18,010 --> 00:05:22,420
Fljótlega verður SPHERE mælitækinu komið fyrir á VLT.

58
00:05:22,420 --> 00:05:28,490
SPHERE mun geta greint daufar reikistjörnur í glýju móðurstjarnanna.

59
00:05:29,200 --> 00:05:35,140
Árið 2016 verður svo ESPRESSO litrófsritanum komið fyrir á VLT

60
00:05:35,140 --> 00:05:39,110
sem verður miklu betri en HARPS mælitækið.

61
00:05:41,000 --> 00:05:44,850
Og þegar Extemely Large Telescope ESO verður tilbúinn

62
00:05:44,850 --> 00:05:49,170
gæti hann fundið merki um lífhvolf á öðrum hnöttum.

63
00:05:56,480 --> 00:05:59,390
Jörðin er uppfull af lífi.

64
00:06:00,960 --> 00:06:09,640
Norður Chile hefur sinn skerf af kondórum, lamadýrum, nagdýrum og risakaktusum.

65
00:06:11,910 --> 00:06:16,830
Skrælnaður jarðvegur Atacamaeyðimerkurinnar iðar meira að segja af harðgerum örverum.

66
00:06:20,970 --> 00:06:25,300
Við höfum fundið byggingareiningar lífs í geimnum.

67
00:06:26,000 --> 00:06:28,790
Komist að því að reikistjörnur eru algengar.

68
00:06:33,110 --> 00:06:38,190
Fyrir milljörðum ára báru halastjörnur vatn og lífrænar sameindir til jarðar.

69
00:06:40,540 --> 00:06:44,250
Hví skyldi hið sama ekki gerast annars staðar í geimnum?

70
00:06:49,500 --> 00:06:51,400
Eða erum við kannski ein?

71
00:06:53,040 --> 00:06:55,080
Það er stærsta spurningin.

72
00:06:56,480 --> 00:06:59,530
Og svarið er næstum í seilingarfjarlægð.