1 00:00:01,280 --> 00:00:06,870 Chwytanie światła 2 00:00:12,520 --> 00:00:14,350 Przez pół wieku 3 00:00:14,350 --> 00:00:19,500 Europejskie Obserwatorium Południowe prezentuje wspaniałości Wszechświata. 4 00:00:26,250 --> 00:00:28,340 Gwiezdne światło opada na Ziemię niczym deszcz. 5 00:00:30,390 --> 00:00:33,070 Ogromne teleskopy łapią te kosmiczne fotony, 6 00:00:33,070 --> 00:00:36,940 i karmią nimi najnowocześniejsze kamery i spektrografy. 7 00:00:40,090 --> 00:00:44,810 Dzisiejsze obrazy astronomiczne bardzo się różnią od tych otrzymywanych w latach 60. 8 00:00:46,020 --> 00:00:49,130 Kiedy w roku 1962 powstawało ESO, 9 00:00:49,130 --> 00:00:53,110 astronomowie stosowali duże, szklane płyty fotograficzne. 10 00:00:54,550 --> 00:00:58,730 Były one niezbyt czułe, nieprecyzyjne i trudne w obsłudze. 11 00:01:03,570 --> 00:01:07,220 Jaką odmianę spowodowały dzisiejsze elektroniczne detektory ! 12 00:01:08,020 --> 00:01:10,500 Potrafią wychwycić prawie każdy foton. 13 00:01:11,020 --> 00:01:14,000 Obrazy są dostępne prawie natychmiastowo. 14 00:01:14,000 --> 00:01:15,940 A co najważniejsze, 15 00:01:15,940 --> 00:01:19,920 mogą być one przetwarzane i analizowane za pomocą programów komputerowych. 16 00:01:21,020 --> 00:01:24,690 Astronomia stałą się prawdziwie nauką cyfrową. 17 00:01:31,550 --> 00:01:33,790 Teleskopy ESO wyposażone są w największe 18 00:01:33,790 --> 00:01:36,460 i najbardziej czułe detektory na świecie. 19 00:01:36,460 --> 00:01:43,460 Kamera VISTA posiada ich przynajmniej 16, składających się w sumie na 67 milionów pikseli. 20 00:01:46,040 --> 00:01:50,810 Ten ogromny instrument łapie promieniowanie podczerwone od obłoków pyłu kosmicznego, 21 00:01:50,810 --> 00:01:52,140 rodzących się gwiazd 22 00:01:52,140 --> 00:01:55,210 i odległych galaktyk. 23 00:02:02,530 --> 00:02:08,200 Ciekły hel utrzymuje detektory w temperaturze minus 269 stopni. 24 00:02:08,200 --> 00:02:11,950 VISTA dokonuje inwentaryzacji południowego nieba, 25 00:02:11,950 --> 00:02:15,670 niczym badacz wymierzający nieznany kontynent. 26 00:02:18,480 --> 00:02:21,910 VLT Survey Telescope to inna maszyna odkryć, 27 00:02:21,910 --> 00:02:24,650 ale działająca w zakresie widzialnym. 28 00:02:31,020 --> 00:02:34,670 Jej kamera o nazwie OmegaCAM jest nawet jeszcze większa. 29 00:02:34,670 --> 00:02:40,240 Zestaw 32 matryc CCD wytwarza spektakularne obrazy 30 00:02:40,240 --> 00:02:45,100 składające się z niemieszczącej się w głowie liczby 268 milionów pikseli. 31 00:02:47,870 --> 00:02:50,930 Pole widzenia wynosi jeden stopień kwadratowy. 32 00:02:50,930 --> 00:02:53,980 - to czterokrotnie więcej niż Księżyc w pełni. 33 00:02:56,670 --> 00:03:01,220 Każdej nocy OmegaCAM wytwarza 50 gigabajtów danych. 34 00:03:02,020 --> 00:03:05,530 I są to wspaniałe gigabajty. 35 00:03:08,680 --> 00:03:11,810 Przeglądy teleskopów VISTA i VST 36 00:03:11,810 --> 00:03:15,900 również przekopują niebo w poszukiwaniu interesujących obiektów. 37 00:03:16,500 --> 00:03:19,850 Następnie astronomowie korzystają z niezwykłej mocy VLT 38 00:03:19,850 --> 00:03:23,490 aby szczegółowo badać takie obiekty. 39 00:03:26,290 --> 00:03:28,380 Każdy z czterech teleskopów VLT 40 00:03:28,380 --> 00:03:30,800 posiada własny zestaw unikalnych instrumentów, 41 00:03:30,800 --> 00:03:33,800 z których każdy ma wyjątkowe możliwości. 42 00:03:35,000 --> 00:03:42,310 Bez tych instrumentów, gigantyczne, skierowane na niebo oko ESO, byłoby po prostu ślepe. 43 00:03:43,349 --> 00:03:49,930 Noszą one dziwaczne nazwy jak: ISAAC, FLAMES, HAWK-I i SINFONI. 44 00:03:50,880 --> 00:03:55,350 Ogromne, zaawansowane technicznie maszyny, każda o rozmiarach małego samochodu. 45 00:03:57,020 --> 00:03:58,520 Ich cel to: 46 00:03:58,520 --> 00:04:03,870 rejestrowanie kosmicznych fotonów i odzyskanie każdego z możliwych bitów informacji. 47 00:04:06,020 --> 00:04:10,630 Wszystkie te instrumenty są unikalne, lecz niektóre z nich są bardziej wyjątkowe niż inne. 48 00:04:10,630 --> 00:04:17,370 Na przykład: NACO i SINFONI korzystają z systemu optyki adaptatywnej VLT. 49 00:04:20,520 --> 00:04:23,450 Lasery wytwarzają sztuczne gwiazdy, 50 00:04:23,450 --> 00:04:27,220 które pomagają astronomom skorygować rozmywanie obrazu przez atmosferę. 51 00:04:33,850 --> 00:04:38,250 Obrazy otrzymywane przez NACO są tak ostre, jak gdyby zostały uzyskane spoza atmosfery. 52 00:04:41,020 --> 00:04:46,720 A wreszcie są tu także MIDI i AMBER. Dwa instrumenty interferometryczne. 53 00:04:47,520 --> 00:04:52,330 Tutaj fale świetlne z dwu lub więcej teleskopów zbierane są razem, 54 00:04:52,330 --> 00:04:55,880 to tak jak gdyby zostały schwytane przez jedno ogromne zwierciadło. 55 00:04:58,520 --> 00:04:59,520 Wynik: 56 00:05:00,280 --> 00:05:02,410 najbardziej ostry obraz jaki można sobie wyobrazić. 57 00:05:06,520 --> 00:05:09,390 Lecz astronomia to nie tylko produkcja obrazów. 58 00:05:09,390 --> 00:05:11,080 Jeśli trzeba dokładniejszych badań, 59 00:05:11,080 --> 00:05:15,290 światło gwiazd należy rozłożyć na składowe. 60 00:05:18,340 --> 00:05:22,050 Jednym z najpotężniejszych narzędzi astronomii jest spektroskopia. 61 00:05:27,840 --> 00:05:31,780 Nic więc dziwnego, że ESO szczyci się najbardziej zaawansowanymi spektrografami na świecie, 62 00:05:31,780 --> 00:05:34,240 jak na przykład potężny X-Shooter. 63 00:05:35,420 --> 00:05:40,430 Obrazy zawierają więcej piękna, ale widma ujawniają więcej informacji. 64 00:05:44,270 --> 00:05:45,520 O składzie chemicznym. 65 00:05:46,520 --> 00:05:47,780 O ruchu. 66 00:05:48,770 --> 00:05:50,060 O wieku. 67 00:05:56,270 --> 00:06:01,010 O atmosferach obcych planet, krążących wokół dalekich gwiazd. 68 00:06:04,550 --> 00:06:08,890 Albo o nowo narodzonych galaktykach na krańcach obserwowalnego Wszechświata. 69 00:06:12,350 --> 00:06:17,530 Bez pomocy spektroskopii, bylibyśmy jedynie badaczami gapiącymi się na piękne krajobrazy. 70 00:06:17,530 --> 00:06:18,980 Posługując się spektroskopią, 71 00:06:18,980 --> 00:06:24,570 dowiadujemy się o topografii, geologii, ewolucji i składzie tych krajobrazów. 72 00:06:34,260 --> 00:06:36,080 Jest jeszcze jedna rzecz. 73 00:06:40,060 --> 00:06:44,930 Pomimo swego spokojnego piękna, Wszechświat jest burzliwym miejscem. 74 00:06:47,010 --> 00:06:48,700 Nocą mogą mieć miejsce gwałtowne zdarzenia, 75 00:06:48,700 --> 00:06:52,680 a astronomowie chcą zauważyć każde z nich. 76 00:06:56,020 --> 00:07:01,300 Masywne gwiazdy kończą swoje życie w gigantycznych wybuchach supernowych. 77 00:07:07,580 --> 00:07:10,470 Niektóre z kosmicznych detonacji są tak silne, 78 00:07:10,470 --> 00:07:13,640 że na krótko przyćmiewają swą macierzysta galaktykę, 79 00:07:13,640 --> 00:07:19,320 zalewając przestrzeń międzygalaktyczną niewidzialnymi, wysokoenergetycznymi promieniami gamma. 80 00:07:21,320 --> 00:07:26,980 Małe automatyczne teleskopy reagują natychmiast na sygnały z satelitów. 81 00:07:26,980 --> 00:07:34,010 W ciągu sekund kierują się w odpowiedni punkt, aby badać następstwa tych eksplozji. 82 00:07:35,180 --> 00:07:38,680 Inne teleskopy roboty skupiają się na mniej dramatycznych zdarzeniach, 83 00:07:38,680 --> 00:07:43,510 takich jak odległe planety, które przechodzą przed tarczą swej macierzystej gwiazdy. 84 00:07:46,260 --> 00:07:49,170 Kosmos nieustannie się zmienia. 85 00:07:49,170 --> 00:07:52,690 ESO stara się nie przegapić ani jednego zdarzenia. 86 00:07:55,020 --> 00:07:58,900 Kosmologia zajmuje się badaniem Wszechświata jako całości. 87 00:07:58,900 --> 00:08:03,110 Jego struktury, ewolucji i pochodzenia. 88 00:08:07,020 --> 00:08:11,820 Sprawą zasadniczą jest tu pochwycenie ile się tylko da światła. 89 00:08:11,820 --> 00:08:17,880 Te galaktyki są tak odległe, że do Ziemi dociera od nich jedynie garść fotonów. 90 00:08:20,020 --> 00:08:23,510 Te właśnie fotony zawierają klucz do kosmicznej przeszłości. 91 00:08:25,320 --> 00:08:27,770 Podróżowały przez miliardy lat. 92 00:08:27,770 --> 00:08:31,470 Malują obraz pierwszych chwil Wszechświata. 93 00:08:32,020 --> 00:08:37,150 Oto dlaczego tak istotne są wielkie teleskopy i czułe detektory. 94 00:08:37,950 --> 00:08:40,070 W ciągu minionych 50 lat 95 00:08:40,070 --> 00:08:44,520 teleskopy ESO znalazły wiele spośród kiedykolwiek obserwowanych 96 00:08:44,520 --> 00:08:46,580 najbardziej odległych galaktyk i kwazarów. 97 00:08:50,020 --> 00:08:53,980 Pomogły nawet w odkryciu rozkładu ciemnej materii, 98 00:08:53,980 --> 00:08:56,970 której natura nadal pozostaje tajemnicą. 99 00:09:03,580 --> 00:09:09,790 Kto wie co przyniesie kolejne pięćdziesiąt lat?