1 00:00:02,520 --> 00:00:06,520 W innym świetle 2 00:00:13,520 --> 00:00:14,820 Wspaniała muzyka, czyż nie? 3 00:00:15,960 --> 00:00:18,320 Załóżmy jednak, że cierpisz na niewydolność słuchu. 4 00:00:18,320 --> 00:00:21,850 Co by było gdybyś nie mógł usłyszeć niskich częstotliwości? 5 00:00:23,180 --> 00:00:24,980 Albo wysokich częstotliwości? 6 00:00:26,780 --> 00:00:29,470 Astronomowie na co dzień znajdują się w podobnej sytuacji. 7 00:00:30,170 --> 00:00:35,480 Ludzkie oko jest czułe jedynie na niewielką część promieniowania obecnego we Wszechświecie. 8 00:00:35,480 --> 00:00:39,500 Nie możemy zobaczyć światła o długości fali krótszej od fal światła fioletowego, 9 00:00:39,500 --> 00:00:41,560 oraz dłuższej od fal światła czerwonego. 10 00:00:42,290 --> 00:00:45,410 Po prostu nie jesteśmy w stanie odebrać pełnej kosmicznej symfonii. 11 00:00:47,520 --> 00:00:53,020 Promieniowanie podczerwone lub inaczej cieplne, zostało odkryte przez Williama Herschela w 1800 r. 12 00:00:56,600 --> 00:00:59,650 Nie możesz mnie zobaczyć w ciemnym pokoju. 13 00:01:00,520 --> 00:01:05,100 Wystarczy jednak, że założysz podczerwone okulary i możesz ,,zobaczyć'' ciepło mojego ciała. 14 00:01:08,210 --> 00:01:14,310 Podobnie teleskopy podczerwone ujawniają te kosmiczne obiekty, które są zbyt chłodne, aby wysyłać światło widzialne. 15 00:01:14,310 --> 00:01:18,900 Mogą to być na przykład ciemne obłoki gazu i pyłu, w których rodzą się gwiazdy i planety. 16 00:01:28,020 --> 00:01:29,090 Przez dziesięciolecia, 17 00:01:29,090 --> 00:01:31,770 astronomowie z ESO z zapałem badali Wszechświat 18 00:01:31,770 --> 00:01:33,690 w świetle podczerwonym. 19 00:01:34,430 --> 00:01:37,370 Pierwsze detektory podczerwieni były małe i przez to niewydajne. 20 00:01:38,010 --> 00:01:41,130 Dawały nam rozmazane obrazy podczerwonego nieba. 21 00:01:43,410 --> 00:01:47,050 Dzisiejsze podczerwone kamery są ogromne i mają wielkie możliwości. 22 00:01:47,050 --> 00:01:51,930 Aby zwiększyć ich czułość, są schładzane do bardzo niskich temperatur. 23 00:01:53,520 --> 00:01:58,340 Teleskop VLT został zaprojektowany z myślą dobrego ich wykorzystania. 24 00:02:03,230 --> 00:02:10,100 Co ciekawe, pewne technologiczne sztuczki, jak interferometria, działają tylko w podczerwieni. 25 00:02:12,470 --> 00:02:16,710 Poszerzyliśmy nasze możliwości postrzegania, aby ukazać Wszechświat w nowym świetle. 26 00:02:20,380 --> 00:02:26,340 Ta ciemna plama to obłok kosmicznego pyłu. Przesłania gwiazdy w tle. 27 00:02:26,340 --> 00:02:31,050 Dzięki światłu podczerwonemu możemy spojrzeć poprzez pył. 28 00:02:33,080 --> 00:02:36,560 To jest Wielka Mgławica w Orionie - gwiezdny żłobek. 29 00:02:36,560 --> 00:02:40,990 Większość nowo narodzonych gwiazd jest zasłonięta przez obłoki pyłu. 30 00:02:40,990 --> 00:02:47,240 Ponownie, promieniowanie podczerwone ratuje sytuację, zdradzając powstające właśnie gwiazdy! 31 00:02:58,440 --> 00:03:02,250 Pod koniec swojego życia gwiazdy wydmuchują bańki gazu. 32 00:03:02,250 --> 00:03:05,970 Kosmiczne eksponaty w świetle widzialnym 33 00:03:05,970 --> 00:03:10,150 — zdjęcie wykonane w podczerwieni ukazuje o wiele więcej detali. 34 00:03:12,500 --> 00:03:14,840 Pamiętaj o gwiazdach i obłokach gazu 35 00:03:14,840 --> 00:03:19,830 przechwyconych przez monstrualną czarną dziurę w centrum Drogi Mlecznej, naszej Galaktyki. 36 00:03:19,830 --> 00:03:23,510 Bez kamer na podczerwień nigdy byśmy ich nie zobaczyli. 37 00:03:25,690 --> 00:03:26,840 W innych galaktykach, 38 00:03:26,840 --> 00:03:31,980 badania prowadzone w podczerwieni ujawniły prawdziwe rozmieszczenie gwiazd takich jak nasze Słońce. 39 00:03:34,930 --> 00:03:38,609 Najdalsze galaktyki mogą być badane jedynie w podczerwieni. 40 00:03:38,609 --> 00:03:41,520 Ich światło zostało przesunięte w obszar dłuższych fal 41 00:03:41,789 --> 00:03:44,020 w wyniku rozszerzania się Wszechświata. 42 00:03:46,410 --> 00:03:50,750 Niedaleko Paranal znajduje się niewielkie wzniesienie z pojedynczym budynkiem na jego wierzchołku. 43 00:03:51,430 --> 00:03:55,020 Wewnątrz tego budynku mieści się 4,1-metrowy teleskop VISTA. 44 00:03:55,490 --> 00:03:59,040 Zbudowany został w Wielkiej Brytanii - dziesiątym państwie członkowskim ESO. 45 00:04:06,620 --> 00:04:09,750 Obecnie VISTA obserwuje jedynie w podczerwieni. 46 00:04:09,750 --> 00:04:14,510 Wykorzystuje w tym celu gigantyczną kamerę, ważącą tyle co samochód dostawczy. 47 00:04:14,980 --> 00:04:21,060 I tak, VISTA oferuje niebywałe widoki Wszechświata w podczerwieni. 48 00:04:22,400 --> 00:04:26,220 Od powstania ESO, 50 lat temu, praktykowana w nim była astronomia optyczna. 49 00:04:29,360 --> 00:04:32,370 Od 30 lat wykonywana jest astronomia podczerwona. 50 00:04:37,720 --> 00:04:40,560 Istnieje jednak więcej rejestrów kosmicznej symfonii. 51 00:04:42,520 --> 00:04:46,720 Pięć tysięcy metrów nad poziomem morza, wysoko w chilijskich Andach, 52 00:04:46,720 --> 00:04:48,920 Znajduje się płaskowyż Chajanantor. 53 00:04:50,440 --> 00:04:53,240 Nigdzie indziej astronomia nie jest uprawiana na tak dużej wysokości. 54 00:04:56,540 --> 00:04:59,260 Chajnantor to dom teleskopu ALMA 55 00:05:00,550 --> 00:05:03,760 – Atacama Large Millimeter/submilimeter Array. 56 00:05:04,800 --> 00:05:06,680 ALMA jest wciąż budowana. 57 00:05:07,170 --> 00:05:10,540 W miejscu tak nieprzyjaznym dla życia ciężko jest nawet oddychać! 58 00:05:13,730 --> 00:05:16,660 Wyposażona w 10 z 66 anten, 59 00:05:16,660 --> 00:05:21,180 na jesieni 2011 roku ALMA wykonała pierwsze obserwacje. 60 00:05:25,600 --> 00:05:31,570 Fale milimetrowe z kosmosu. Aby je obserwować musisz być w miejscu suchym i położonym wysoko. 61 00:05:31,570 --> 00:05:36,330 Chajnantor to jedno z najlepszych takich miejsc na świecie. 62 00:05:41,100 --> 00:05:46,880 Obłoki chłodnego gazu i ciemnego pyłu stają się widoczne w parze zderzających się galaktyk. 63 00:05:47,390 --> 00:05:51,960 Nie ukazują miejsc, w który gwiazdy się rodzą, ale te w których zostają poczęte. 64 00:05:55,060 --> 00:05:58,690 Czy te spiralne fale wyrzutów z umierającej gwiazdy 65 00:05:58,690 --> 00:06:01,730 mogą być powodowane obiegającą ją planetą? 66 00:06:06,270 --> 00:06:08,000 Zmieniając sposób patrzenia, 67 00:06:08,000 --> 00:06:12,230 zbliżamy się do poznania początków powstawania planet, gwiazd i galaktyk. 68 00:06:12,830 --> 00:06:16,020 Słuchając pełnej symfonii Kosmosu.