1
00:00:02,000 --> 00:00:04,090
Παρακολουθείτε το ESOcast!

2
00:00:04,090 --> 00:00:07,760
Επιστήμη αιχμής και εξελίξεις από το ESO,

3
00:00:07,760 --> 00:00:10,270
το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο,

4
00:00:10,270 --> 00:00:18,010
εξερευνούμε τα όρια του Σύμπαντος με τον Δρ. Τζέι ή αλλιώς Δρ. Τζο Λίσκε.

5
00:00:20,270 --> 00:00:23,300
Γεια σας και καλωσήλθατε σ’ αυτό το επετειακό επεισόδιο του ESOCast.

6
00:00:23,500 --> 00:00:27,950
Καθ' οδόν προς την 50η επέτειο της ίδρυσης του ESO, τον Οκτώβριο του 2012

7
00:00:27,950 --> 00:00:30,600
θα ασχοληθούμε με οχτώ ξεχωριστά θέματα

8
00:00:30,600 --> 00:00:35,580
που απεικονίζουν τα πρώτα 50 χρόνια εξερεύνησης του νότιου ουρανού από το ESO.

9
00:00:39,260 --> 00:00:44,850
Συλλαμβάνοντας το Φως

10
00:00:50,500 --> 00:00:52,330
Για μισό αιώνα,

11
00:00:52,330 --> 00:00:57,480
το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο αναδεικνύει το μεγαλείο του Σύμπαντος.

12
00:01:04,230 --> 00:01:06,320
Το φως των αστεριών πέφτει στη Γη.

13
00:01:08,370 --> 00:01:11,050
Γιγαντιαία τηλεσκόπια συλλαμβάνουν τα κοσμικά φωτόνια,

14
00:01:11,050 --> 00:01:14,920
τροφοδοτώντας κάμερες προηγμένης τεχνολογίας και φασματογράφους.

15
00:01:18,070 --> 00:01:22,790
Οι αστρονομικές εικόνες του σήμερα είναι πολύ διαφορετικές από εκείνες της δεκαετίας του 1960.

16
00:01:24,000 --> 00:01:27,110
Όταν ξεκίνησε το ESO, το 1962,

17
00:01:27,110 --> 00:01:31,090
οι αστρονόμοι χρησιμοποιούσαν μεγάλες φωτογραφικές πλάκες από γυαλί.

18
00:01:32,530 --> 00:01:36,710
Όχι πολύ ευαίσθητες, ανακριβείς, και δύσκολες στον χειρισμό.

19
00:01:41,550 --> 00:01:45,200
Τι τεράστια διαφορά έχουν οι σύγχρονοι ηλεκτρονικοί ανιχνευτές!

20
00:01:46,000 --> 00:01:48,480
Πιάνουν σχεδόν κάθε φωτόνιο.

21
00:01:49,000 --> 00:01:51,980
Οι εικόνες είναι διαθέσιμες αμέσως.

22
00:01:51,980 --> 00:01:53,920
Και, το σημαντικότερο,

23
00:01:53,920 --> 00:01:57,900
μπορούν να επεξεργάζονται και να αναλύονται από προγράμματα υπολογιστή.

24
00:01:59,000 --> 00:02:02,670
Η αστρονομία έχει γίνει πραγματικά μια ψηφιακή επιστήμη.

25
00:02:09,530 --> 00:02:11,770
Τα τηλεσκόπια του ESO χρησιμοποιούν μερικούς από τους μεγαλύτερους

26
00:02:11,770 --> 00:02:14,440
και πιο ευαίσθητους ανιχνευτές στον κόσμο.

27
00:02:14,440 --> 00:02:21,440
Η κάμερα VISTA διαθέτει 16 από αυτούς, φτάνοντας στο σύνολο των 67 εκατομμυρίων pixels.

28
00:02:24,020 --> 00:02:28,790
Αυτό το τεράστιο όργανο συλλαμβάνει υπέρυθρο φως από κοσμικά σύννεφα σκόνης,

29
00:02:28,790 --> 00:02:30,120
νεογέννητα άστρα

30
00:02:30,120 --> 00:02:33,190
και μακρινούς γαλαξίες.

31
00:02:40,510 --> 00:02:46,180
Υγρό ήλιο ψύχει τους ανιχνευτές στους μείον 269 βαθμούς.

32
00:02:46,180 --> 00:02:49,930
Το VISTA καταγράφει τον νότιο ουρανό,

33
00:02:49,930 --> 00:02:53,650
όπως ένας εξερευνητής αποτυπώνει μια άγνωστη ήπειρο.

34
00:02:56,460 --> 00:02:59,890
Το τηλεσκόπιο VLT είναι άλλο ένα μηχάνημα ανακαλύψεων,

35
00:02:59,890 --> 00:03:02,630
αλλά αυτό λειτουργεί σε ορατά μήκη κύματος.

36
00:03:09,000 --> 00:03:12,650
Η φωτογραφική μηχανή του, που ονομάζεται OmegaCAM, είναι ακόμη μεγαλύτερη.

37
00:03:12,650 --> 00:03:18,220
32 CCD συνεργάζονται και παράγουν θεαματικές εικόνες

38
00:03:18,220 --> 00:03:23,080
με μια ασύλληπτη ανάλυση 268 εκατομμυρίων pixels.

39
00:03:25,850 --> 00:03:28,910
Το οπτικό πεδίο είναι μια τετραγωνική μοίρα

40
00:03:28,910 --> 00:03:31,960
- τέσσερις φορές όσο η Πανσέληνος.

41
00:03:34,650 --> 00:03:39,200
Η OmegaCAM παράγει πενήντα gigabytes δεδομένων κάθε βράδυ.

42
00:03:40,000 --> 00:03:43,510
Και αυτά είναι απλά πανέμορφα gigabytes.

43
00:03:46,660 --> 00:03:49,790
Έρευνητικά τηλεσκόπια, όπως το VISTA και το VST

44
00:03:49,790 --> 00:03:53,880
ψάχνουν επίσης τον ουρανό για σπάνια και ενδιαφέροντα αντικείμενα.

45
00:03:54,480 --> 00:03:57,830
Οι αστρονόμοι στη συνέχεια, χρησιμοποιούν την τεράστια δύναμη του VLT

46
00:03:57,830 --> 00:04:01,470
για να μελετήσουν αυτά τα αντικείμενα με εξαιρετική λεπτομέρεια.

47
00:04:04,270 --> 00:04:06,360
Κάθε ένα από τα τέσσερα τηλεσκόπια του VLT 

48
00:04:06,360 --> 00:04:08,780
έχει το δικό του σύνολο μοναδικών οργάνων,

49
00:04:08,780 --> 00:04:11,780
το καθένα με τις δικές του δυνατότητες.

50
00:04:12,980 --> 00:04:20,290
Χωρίς αυτά τα όργανα, το γιγάντιο μάτι του ESO στον ουρανό θα ήταν... τυφλό.

51
00:04:21,329 --> 00:04:27,910
Έχουν ευφάνταστα ονόματα, όπως ISAAC, FLAMES, HAWK-I και SINFONI.

52
00:04:28,860 --> 00:04:33,330
Γιγαντιαία μηχανήματα υψηλής τεχνολογίας, καθένα στο μέγεθος ενός μικρού αυτοκινήτου.

53
00:04:35,000 --> 00:04:36,500
Ο σκοπός τους:

54
00:04:36,500 --> 00:04:41,850
να καταγράψουν τα κοσμικά φωτόνια και να ανακτήσουν κάθε κομμάτι πληροφορίας.

55
00:04:44,000 --> 00:04:48,610
Όλα τα όργανα είναι μοναδικά, αλλά κάποια είναι λίγο πιο ιδιαίτερα.

56
00:04:48,610 --> 00:04:55,350
Για παράδειγμα, το NACO εδώ, και το SINFONI, χρησιμοποιούν το σύστημα προσαρμοζόμενων οπτικών του VLT.

57
00:04:58,500 --> 00:05:01,430
Λέιζερ παράγουν τεχνητά αστέρια

58
00:05:01,430 --> 00:05:05,200
που βοηθούν τους αστρονόμους να διορθώσουν την ατμοσφαιρική διαταραχή.

59
00:05:11,830 --> 00:05:16,230
Οι εικόνες του NACO είναι τόσο καθαρές σαν να είχαν ληφθεί από το διάστημα.

60
00:05:19,000 --> 00:05:24,700
Και έπειτα υπάρχει το MIDI, και το AMBER. Δύο συμβολομετρικά όργανα.

61
00:05:25,500 --> 00:05:30,310
Εδώ, τα κύματα του φωτός από δύο ή περισσότερα τηλεσκόπια συνδυάζονται,

62
00:05:30,310 --> 00:05:33,860
και είναι σαν να είχαν συλληφθεί από ένα γιγάντιο, ενιαίο καθρέφτη.

63
00:05:36,500 --> 00:05:37,500
Το αποτέλεσμα:

64
00:05:38,260 --> 00:05:40,390
οι καθαρότερες εικόνες που μπορείτε να φανταστείτε.

65
00:05:44,500 --> 00:05:47,370
Αλλά η αστρονομία δεν είναι μόνο η λήψη εικόνων.

66
00:05:47,370 --> 00:05:49,060
Εάν ενδιαφέρεστε για τις λεπτομέρειες,

67
00:05:49,060 --> 00:05:53,270
θα πρέπει να αναλύσετε το φως των άστρων και να μελετήσετε τη σύνθεση του.

68
00:05:56,320 --> 00:06:00,030
Η φασματοσκοπία είναι ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία της αστρονομίας.

69
00:06:05,820 --> 00:06:09,760
Έτσι το ESO μπορεί να υπερηφανεύεται για μερικούς από τους πιο προηγμένους φασματογράφους του κόσμου,

70
00:06:09,760 --> 00:06:12,220
όπως ο ισχυρός X-Shooter.

71
00:06:13,400 --> 00:06:18,410
Οι εικόνες έχουν περισσότερη ομορφιά, αλλά τα φάσματα αποκαλύπτουν περισσότερες πληροφορίες.

72
00:06:22,250 --> 00:06:23,500
Σύνθεση.

73
00:06:24,500 --> 00:06:25,760
Κινήσεις.

74
00:06:26,750 --> 00:06:28,040
Ηλικίες.

75
00:06:34,250 --> 00:06:38,990
Οι ατμόσφαιρες των εξωπλανητών, σε τροχιά γύρω από μακρινά αστέρια.

76
00:06:42,530 --> 00:06:46,870
Ή νεογέννητοι γαλαξίες στην άκρη του παρατηρήσιμου Σύμπαντος.

77
00:06:50,330 --> 00:06:55,510
Χωρίς την φασματοσκοπία, θα είμασταν απλοί εξερευνητές που κοιτάζουν ένα όμορφο τοπίο.

78
00:06:55,510 --> 00:06:56,960
Με την φασματοσκοπία,

79
00:06:56,960 --> 00:07:02,550
μαθαίνουμε για την τοπογραφία, τη γεωλογία του τοπίου, την εξέλιξη και τη σύνθεση.

80
00:07:12,240 --> 00:07:14,060
Και υπάρχει και κάτι ακόμα.

81
00:07:18,040 --> 00:07:22,910
Παρά την γαλήνια ομορφιά του, το Σύμπαν είναι ένα βίαιο μέρος.

82
00:07:24,990 --> 00:07:26,680
Πολλά συμβαίνουν τη νύχτα,

83
00:07:26,680 --> 00:07:30,660
και οι αστρονόμοι θέλουν να συλλάβουν κάθε γεγονός.

84
00:07:34,000 --> 00:07:39,280
Γιγάντια αστέρια τελειώνουν τη ζωή τους με εκρήξεις σουπερνόβα.

85
00:07:45,560 --> 00:07:48,450
Μερικές κοσμικές εκρήξεις είναι τόσο ισχυρές

86
00:07:48,450 --> 00:07:51,620
που επισκιάζουν για λίγο τον γαλαξία που τις φιλοξενεί,

87
00:07:51,620 --> 00:07:57,300
πλημμυρίζοντας τον διαγαλαξιακό χώρο με αόρατες, υψηλής ενέργειας ακτίνες γάμμα.

88
00:07:59,300 --> 00:08:04,960
Μικρά ρομποτικά τηλεσκόπια ανταποκρίνονται στις αυτόματες ειδοποιήσεις από δορυφόρους.

89
00:08:04,960 --> 00:08:11,990
Μέσα σε δευτερόλεπτα, βρίσκονται σε θέση να μελετήσουν τον απόηχο από αυτές τις εκρήξεις.

90
00:08:13,160 --> 00:08:16,660
Άλλα ρομποτικά τηλεσκόπια επικεντρώνονται σε λιγότερο δραματικά γεγονότα,

91
00:08:16,660 --> 00:08:21,490
όπως μακρινούς πλανήτες που διέρχονται μπροστά από τα αστέρια τους.

92
00:08:24,240 --> 00:08:27,150
Το Σύμπαν είναι σε μια διαρκή κατάσταση ρευστότητας.

93
00:08:27,150 --> 00:08:30,670
Το ESO προσπαθεί να μην χάσει ούτε ένα καρδιοχτύπι.

94
00:08:33,000 --> 00:08:36,880
Η κοσμολογία είναι η μελέτη του Σύμπαντος ως ένα σύνολο.

95
00:08:36,880 --> 00:08:41,090
Η δομή, η εξέλιξη και η προέλευση του.

96
00:08:45,000 --> 00:08:49,800
Εδώ, η ουσία είναι να συλλάβουμε όσο το δυνατόν περισσότερο φως.

97
00:08:49,800 --> 00:08:55,860
Αυτοί οι γαλαξίες είναι τόσο μακριά που μόνο μια χούφτα φωτόνια φθάνουν στη Γη.

98
00:08:58,000 --> 00:09:01,490
Αλλά αυτά τα φωτόνια κρύβουν ενδείξεις για το κοσμικό παρελθόν.

99
00:09:03,300 --> 00:09:05,750
Ταξίδεψαν για δισεκατομμύρια χρόνια.

100
00:09:05,750 --> 00:09:09,450
Δίνουν μια εικόνα των πρώτων ημερών του Σύμπαντος.

101
00:09:10,000 --> 00:09:15,130
Γι 'αυτό μεγάλα τηλεσκόπια και ευαίσθητοι ανιχνευτές είναι τόσο σημαντικά.

102
00:09:15,930 --> 00:09:18,050
Κατά τα τελευταία πενήντα χρόνια,

103
00:09:18,050 --> 00:09:22,500
τα τηλεσκόπια του ESO έχουν αποκαλύψει μερικούς από τους πιο μακρινούς γαλαξίες και κβάζαρ

104
00:09:22,500 --> 00:09:24,560
που έχουν ποτέ παρατηρηθεί.

105
00:09:28,000 --> 00:09:31,960
Βοήθησαν ακόμη και στην αποκάλυψη της κατανομής της σκοτεινής ύλης,

106
00:09:31,960 --> 00:09:34,950
η φύση της οποίας παραμένει ένα μυστήριο.

107
00:09:41,560 --> 00:09:47,770
Ποιος ξέρει τι θα φέρουν τα επόμενα πενήντα χρόνια;

108
00:09:50,250 --> 00:09:54,550
Είμαι ο Δρ. Τζέι και εδώ τελειώνει αυτό το ειδικό επεισόδιο του ESOcast.

109
00:09:54,550 --> 00:09:57,740
Ελάτε μαζί μου την επόμενη φορά για μία ακόμη κοσμική περιπέτεια.

110
00:10:00,320 --> 00:10:01,820
Το ESOcast είναι παραγωγή του ESO,

111
00:10:01,820 --> 00:10:03,190
 του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου.

112
00:10:04,000 --> 00:10:05,540
Το ESO, το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο,

113
00:10:05,540 --> 00:10:07,020
είναι ο κορυφαίος διακρατικός οργανισμός έρευνας και τεχνολογίας στην αστρονομία,

114
00:10:07,020 --> 00:10:09,000
μεταξύ των επίγειων και διαστημικών αστεροσκοπείων, το ESO είναι το πιο παραγωγικό στον κόσμο.

115
00:10:12,890 --> 00:10:17,680
Κείμενα: ESO,  Μετάφραση: Ανδρέας Βοσινάκης, www.ofa.gr