eso0438tr — Kurumsal Bülten

Dilinizi seçin:

Başkan ve Gökada

Şili Devlet Başkanı Paranal Gözlemevi’ni ziyaret etti.

22 Aralık 2004

ESO Paranal Gözlemevi, 9 Aralık’ı 10’una bağlayan gece(2004), Şili Cumhuriyeti Devlet Başkanı ekselansları Ricardo Lagos ve eşi Bayan Luisa Duran de Lagos’un gecelik ziyareti ile onurlandırıldı. Değerli misafirler, ESO Genel Müdürü Dr. Catherine Cesarsky, ESO Şili temsilcisi Daniel Hofstadt ve Şili Üniversitesi Gökbilim Bölümü Başkanı Prof. Maria Teresa Ruiz ile VLT alanında çalışan birçok ESO üyesi tarafından karşılandı. Ziyaret “özel” olarak nitelendirilirken, Başkan, Paranal ekibi ile konuşarak ve üyelerden açıklamalar edinerek hatırı sayılır vakit geçirdi.

Bu değerli misafirlere, gözlemevindeki, aralarında VLTI çizgileri ve ilk ikincil teleskop’a sahip İnterferometrik Tünel’in de bulunduğu çeşitli ileri teknoloji ürünü aracı tanıttılar. Sunumlar, ESO gökbilimcileri ve mühendisleri tarafından yapılırken, istekli bir amatör gökbilimci olan Başkan da VLT kapsamında yürütülen etkileyici araştırma programları hakkında geniş yelpazede bilgi sahibi oldu. Başkan Lagos da derin bir ilgi ve birçok ilgili soru ile herkesi etkiledi.

Başkan bulundukları rezidansın terasından Pasifik Okyanusu üzerinde batan güneşin tadını çıkardıktan sonra bu özel toplantı için bir araya getirilmiş Paranal çalışanları ile gayri resmi tanıştı. Başkan Lagos daha sonra dört adet 8,2 metrelik Birim Teleskoplar’ının ve VLT İnterferometresi’nin yönetildiği VLT kontrol odasını ziyaret etti. Burada, Başkan, NGC 1097 gökadasının (bkz eso0438) gözleminin bir bölümüne de, MELIPAL teleskop konsolundan eşlik etti.

Paranal’ın en üstünde bulunan teleskop platformuna yapılan ikinci bir ziyaretten sonra, Başkan ve eşi 10 Aralık 2004 sabahı gözlemevinden ayrılarak Santiago’ya geri döndü.

VLT, eşsiz gökada NGC 1097’nin görkemli bir görüntüsünü elde etti.

Yan taraftaki bu eşsiz ve güzel görüntü Başkan Lagos tarafından VIMOS enstrümanı kullanılarak elde edilmiştir.

45 milyon ışık yılı uzaklıkta, bir güney takımyıldızı olan Ocak doğrultusunda bulunan NGC 1097, görece parlak, SBb tipi çubuklu bir gökadadır ve önden görülmektedir. 9,5’luk kadiri ile çıplak gözle görülebilecek en sönük cisimden daha sönük olan bu gökada, küçük bir teleskop ile parlak ve dairesel bir disk olarak görülebilir.

2004 yılının 9 Aralık’ını 10’una bağlayan gece, 8,2 metrelik VLT Melipal teleskopuna bağlı dört kanallık çoklu cisim tayfölçeri ve görüntüleyicisi olanGörülebilir Çoklu-Cisim Tayfölçeri("VIMOS)ile alınmış bu görüntü ise asıl yapının daha detaylı olduğunu göstermektedir. NGC 1097, birçok yönden oldukça ilgi çekici bir cisimdir.

Bu çarpıcı görüntü, NGC 1097’nin merkezindeki, gökada çekirdeğinin etrafını saran parlak düğümlerin kırılmış halkasını gözler önüne sermektedir. Bu düğümlerin – tahminen, büyük yıldızlardan yayılan yoğun ışıma ile bir elektronunu kaybeden devasa hidrojen atomu baloncukları (HII bölgeleri)- büyüklükleri kabaca 750 ila 2000 ışık yılı arasındadır. Bu düğümlerin varlığı, enerjik bir yıldız oluşum patlamasının henüz gerçekleştiğini göstermektedir.

NGC 1097, ayrıca LINER (Düşük - Iyonizasyon Nükleer Işıma Bölgesi Gökadası) olarak adlandırılan bir sınıfın örneği olarak da bilinir. Bu tip cisimlerin, ışımalarının kaynağı maddenin (gaz ve yıldızlar) bir kara deliğin merkezinde hiçliğe düşmesinden kaynaklanan,  Aktif Galaktik Çekirdeklerin (AGN)düşük-parlaklığa sahip örnekleri olduğu düşünülmektedir.

Gerçekte de NGC 1097’nin merkezinde Güneş kütlesinin birkaç 10 milyon katında kütleye sahip süperkütleli bir kara delik olduğuna dair birçok kanıt bulunmaktadır. Bu, en azından Samanyolu’nun merkezinde bulunan kara delikten 10 kat daha büyük kütleli demektir.

Yine de, NGC 1097, görece sönük bir çekirdek bulundurur ve merkezinde bulunan kara delik sadece küçük miktarlarda gaz ve yıldızlardan oluşan oldukça kısıtlı bir diyete sahiptir.

Çalkantılı bir Geçmiş

Açıkça görülebileceği gibi, NGC 1097, küçük bir gökada eşine sahiptir; NGC1097A olarak isimlendirilmiştir ve NGC 1097’nin merkezinden 42,000 ışık yılı uzaklıkta bulunmaktadır. Bu tuhaf eliptik gökada büyük kardeşinden 25 kat daha sönüktür ve kutu şeklinde, ünlü Şeytan Maskesi’ni oluşturan üç gökadadan en küçüğü olan NGC 6771’den çok da farklı olmayan bir yapıya sahiptir.

NGC 1097veNGC 1097A’nın yakın geçmişte etkileştiklerine dair kanıtlar bulunmaktadır.

Gökadanın fırtınalı geçmişine bir diğer kanıt ise, 1970lerde fotoğraf plakları ile keşfedilen –bu görüntüde görülmemekle birlikte- dört jettir. Bu jetlerin, şimdilerde, NGC 1097’nin diskinin iç kısımlarından geçerken parçalanmış bir cüce gökada olduğuna inanılmaktadır.

Dahası, bu aktif gökadanın bir diğer ilginç özelliği ise, içerisinde, 4 yıllık bir süre zarfında ikiden fazla süpernova tespit edilememiş olduğu gerçeğidir. SN 1999eu Japon amatör Masakatsu Aoki (Toyama, Japonya) tarafından 5 Kasım 1999’da keşfedilmiştir. Bu, tuhaf, Tip II türünden,  dev bir yıldızın merkezinin çökmesi sonucu oluşan 17. kadirden bir süpernovadır. 5 Ocak 2003 gecesi, Peder Robert Evans (Avustralya)15. kadirden bir başka Tip II süpernovası keşfetmiştir.

Oldukça iyi gökyüzü koşulları altında – görüş 1 yaysaniyesinin altındadır - çekilmiş bu güzel görüntüde ayrıca, farklı renk ve şekillerde birçok arkaplan gökadası görülebilmektedir.  Bu üç – renk görüntüsünün pozlaması süresinin sadece 11 dakika olduğu düşünüldüğünde, bu özellik takdire şayandır ve VLT’nin yüksek verimini bir kez daha gözler önüne sermektedir. 

İletişim

Metin Sarıkaya
İstanbul Üniversitesi - Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü - ESON Türkiye Ekibi
İstanbul, Türkiye
E-posta: metsarikaya@gmail.com

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso0438.
Bookmark and Share

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso0438tr
Legacy ID:PR 28/04
Adı:ESO Director General, Meeting, NGC 1097, President, Very Large Telescope
Tür:• X - People and Events
• X - Paranal
Facility:Very Large Telescope

Görüntüler

Visit of President Lagos - I
Visit of President Lagos - I
sadece İngilizce
Visit of President Lagos - II
Visit of President Lagos - II
sadece İngilizce
Visit of President Lagos - III
Visit of President Lagos - III
sadece İngilizce
Spiral Galaxy NGC 1097
Spiral Galaxy NGC 1097
sadece İngilizce
President Lagos Meets with ESO Staff at the Paranal Residencia
President Lagos Meets with ESO Staff at the Paranal Residencia
sadece İngilizce
The Presidential Couple with Prof. Ruiz and Dr. Cesarsky
The Presidential Couple with Prof. Ruiz and Dr. Cesarsky
sadece İngilizce
President Lagos with ESO Staff
President Lagos with ESO Staff
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...