1
00:00:01,280 --> 00:00:06,870
Işığı Yakalamak

2
00:00:12,520 --> 00:00:14,350
Yarım yüzyıldır

3
00:00:14,350 --> 00:00:19,500
Avrupa Güney Gözlemevi evrenin ihtişamını sergiledi.

4
00:00:26,250 --> 00:00:28,340
Yıldızların ışığı bir nevi Dünyamıza yağar.

5
00:00:30,390 --> 00:00:33,070
Dev teleskoplarla kozmik fotonları yakalayarak,

6
00:00:33,070 --> 00:00:36,940
en son teknoloji kamera ve tayfölçerlere gönderirler.

7
00:00:40,090 --> 00:00:44,810
Bugünün astronomi görüntüleri 1960'larda gördüklerimizden çok farklıdır.

8
00:00:46,020 --> 00:00:49,130
ESO'nun başladığı zamanlar olan 1962 yılında,

9
00:00:49,130 --> 00:00:53,110
gökbilimciler büyük cam fotoğraf plakaları kullanırdı.

10
00:00:54,550 --> 00:00:58,730
İşlemek için çok hassas ve kesin değildi.

11
00:01:03,570 --> 00:01:07,220
Günümüzün elektronik dedektörlerinin meydana getirdiği farka bakın!

12
00:01:08,020 --> 00:01:10,500
Neredeyse gelen her fotunu yakalıyorlar.

13
00:01:11,020 --> 00:01:14,000
Görüntüler anında oluşturulabiliyor.

14
00:01:14,000 --> 00:01:15,940
Ve en önemlisi de,

15
00:01:15,940 --> 00:01:19,920
bilgisayar programlarıyla işlenip analiz edilebiliyor.

16
00:01:21,020 --> 00:01:24,690
Astronomi gerçekten dijital bir bilim haline gelmiştir.

17
00:01:31,550 --> 00:01:33,790
ESO teleskopları dünyanın en büyük

18
00:01:33,790 --> 00:01:36,460
ve en hassas dedektörlerini kullanır.

19
00:01:36,460 --> 00:01:43,460
VISTA kamerasının toplam 67 milyon piksel olmak üzere, 16 tane dedektörü vardır.

20
00:01:46,040 --> 00:01:50,810
Bu devasa enstrüman kozmik toz bulutları arasından gelen kırmızıötesi ışığı yakalar,

21
00:01:50,810 --> 00:01:52,140
yeni doğan yıldızlar

22
00:01:52,140 --> 00:01:55,210
ve uzak gökadalar.

23
00:02:02,530 --> 00:02:08,200
Sıvı helyum, dedektörleri  -269 derece sıcaklıkta tutar.

24
00:02:08,200 --> 00:02:11,950
VISTA, güney gökyüzünün envanterini çıkarır

25
00:02:11,950 --> 00:02:15,670
bilinmeyen bir kıtayı tarayan bir kaşif gibi.

26
00:02:18,480 --> 00:02:21,910
VLT Tarama Teleskobu, başka bir keşif makinesi,

27
00:02:21,910 --> 00:02:24,650
ama bu görünür dalga boylarında çalışır.

28
00:02:31,020 --> 00:02:34,670
OmegaCAM olarak adlandırılan kamerası, hatta daha büyüktür.

29
00:02:34,670 --> 00:02:40,240
32 CCD'si ile mükemmel görüntüler sunar

30
00:02:40,240 --> 00:02:45,100
hatta akıl almaz derecede 268 milyon piksel ile!

31
00:02:47,870 --> 00:02:50,930
Görüş alanı bir derece kare

32
00:02:50,930 --> 00:02:53,980
- yani dolunaydan dört kez kadar daha büyük.

33
00:02:56,670 --> 00:03:01,220
OmegaCAM her gece elli gigabayt veri üretir.

34
00:03:02,020 --> 00:03:05,530
Ve bunlar gerçekten harika gigabaytlardır.

35
00:03:08,680 --> 00:03:11,810
VISTA ve VST gibi tarama teleskopları

36
00:03:11,810 --> 00:03:15,900
ayrıca gökyüzündeki nadir ve ilginç nesneleri de ararlar.

37
00:03:16,500 --> 00:03:19,850
Astronomlar daha sonra VLT'nin eşsiz gücünü kullanarak

38
00:03:19,850 --> 00:03:23,490
bu nesneleri en ince detaylarına kadar çalışabilirler. 

39
00:03:26,290 --> 00:03:28,380
VLT'nin dört teleskobundan herbiri

40
00:03:28,380 --> 00:03:30,800
kendine özgü eşsiz enstrümanlara sahip olduğu gibi

41
00:03:30,800 --> 00:03:33,800
kendilerine özgü farklı güçlü olduğu alanları da vardır.

42
00:03:35,000 --> 00:03:42,310
Bu araçlar olmadan, ESO'nun gökyüzüne bakan dev gözü herhalde kör olmuş olurdu.

43
00:03:43,349 --> 00:03:49,930
Onların ISAAC, FLAMES, HAWK-I ve SINFONI gibi hayali isimleri var.

44
00:03:50,880 --> 00:03:55,350
Dev yüksek teknoloji ürünü makineler, her biri küçük bir otomobil büyüklüğünde.

45
00:03:57,020 --> 00:03:58,520
Bunların amacı:

46
00:03:58,520 --> 00:04:03,870
kozmik fotonları kayıt altına alıp ve gelen her bitlik bilgiyi işlemek.

47
00:04:06,020 --> 00:04:10,630
Aslında bütün enstrümanlar eşsizdir, ama bazıları biraz daha özeldir.

48
00:04:10,630 --> 00:04:17,370
Örneğin, burada NACO ve SINFONI, VLT'nin uyarlamalı optik sistemini kullanıyor.

49
00:04:20,520 --> 00:04:23,450
Lazerler yapay yıldızlar üreterek

50
00:04:23,450 --> 00:04:27,220
astronomlara atmosferik kaynaklı bulanıklığı düzeltmek için yardım ediyor.

51
00:04:33,850 --> 00:04:38,250
NACO'nun çektiği görüntüler sanki uzaydan çekilmiş gibi keskindir.

52
00:04:41,020 --> 00:04:46,720
Ve sonra MIDI, ve AMBER. İki girişimölçer enstümanlar.

53
00:04:47,520 --> 00:04:52,330
Burada iki veya daha fazla teleskoptan gelen ışık dalgaları birleştirilerek

54
00:04:52,330 --> 00:04:55,880
sanki tek bir dev ayna tarafından görüntülenmiş gibi oluyor.

55
00:04:58,520 --> 00:04:59,520
Sonuç:

56
00:05:00,280 --> 00:05:02,410
hayal edebileceğiniz en keskin görüntü.

57
00:05:06,520 --> 00:05:09,390
Ama astronomi sadece görüntü almaktan ibaret değil.

58
00:05:09,390 --> 00:05:11,080
Eğer, detayların peşindeyseniz

59
00:05:11,080 --> 00:05:15,290
o zaman yıldız ışığını ayırıp, yapısını araştırabilirsiniz.

60
00:05:18,340 --> 00:05:22,050
Tayfbilimi (spektroskopi) astronominin en güçlü araçlarından biridir.

61
00:05:27,840 --> 00:05:31,780
Şaşırmamak gerekir ki ESO, dünyanın en gelişmiş tayfçekerleri üretir

62
00:05:31,780 --> 00:05:34,240
örneğin, X-Shooter.

63
00:05:35,420 --> 00:05:40,430
Görüntüler daha çok güzellik gösterir, ama tayflar daha fazla bilgi ortaya çıkarır.

64
00:05:44,270 --> 00:05:45,520
Kompozisyonları.

65
00:05:46,520 --> 00:05:47,780
Hareketleri.

66
00:05:48,770 --> 00:05:50,060
Yaşları.

67
00:05:56,270 --> 00:06:01,010
Uzak yıldızların etrafında dolanan ötegezegenlerin atmosferleri.

68
00:06:04,550 --> 00:06:08,890
Veya gözlemlenebilir evrenin kenarlarında doğan yeni bir gökada.

69
00:06:12,350 --> 00:06:17,530
Tayfbilimi olmadan, sadece güzel bir manzaraya bakan kaşifler gibi olacaktık.

70
00:06:17,530 --> 00:06:18,980
Ancak tayfbilimi ile,

71
00:06:18,980 --> 00:06:24,570
sanki bir bölgenin topografyası, jeolojisi, evrimi ve kompozisyonu hakkında bilgi ediniyoruz.

72
00:06:34,260 --> 00:06:36,080
Ve bir şey daha var.

73
00:06:40,060 --> 00:06:44,930
Dingin güzelliğine rağmen, Evren şiddetli bir yerdir.

74
00:06:47,010 --> 00:06:48,700
Geceleri bazı şeyler birbirine çarpar,

75
00:06:48,700 --> 00:06:52,680
ve astronomlar bu olan her olayı yakalamak isterler.

76
00:06:56,020 --> 00:07:01,300
Büyük kütleli yıldızlar, titanic gibi süpernova patlamalarıyla hayatlarını sona erdirirler.

77
00:07:07,580 --> 00:07:10,470
Bazı kozmik patlamalar o kadar güçlüdür ki;

78
00:07:10,470 --> 00:07:13,640
kendi bulunduğu galaksinin parlaklığını bile gölgede bırakarak,

79
00:07:13,640 --> 00:07:19,320
galaksilerarası ortama görünmeyen, yüksek enerjili gama ışınları yayınlarlar.

80
00:07:21,320 --> 00:07:26,980
Küçük robotik teleskoplar da uydulardan gelen otomatik uyarıları alırlar.

81
00:07:26,980 --> 00:07:34,010
Ve saniyeler içinde, bu patlamaların olduğu bölgeye yönlendirilerek çalışmaya başlarlar.

82
00:07:35,180 --> 00:07:38,680
Diğer roboskoplar (robot teleskoplar), daha az dramatik olaylara odaklanırlar,

83
00:07:38,680 --> 00:07:43,510
yani yıldızlarının önünden geçen uzak gezegenler gibi.

84
00:07:46,260 --> 00:07:49,170
Evren bir nevi sabit bir durumdadır.

85
00:07:49,170 --> 00:07:52,690
ESO evrendeki tek bir kalp atışını bile kaçırmamaya çalışır.

86
00:07:55,020 --> 00:07:58,900
Kozmoloji evreni bir bütün olarak çalışmaktır.

87
00:07:58,900 --> 00:08:03,110
Onun yapısı, evrimi ve kökeni.

88
00:08:07,020 --> 00:08:11,820
Burada, mümkün olduğunca en çok ışığı yakalamak en önemli unsurdur.

89
00:08:11,820 --> 00:08:17,880
Bu gökadalar o kadar uzaktırlar ki, ışıklarının sadece çok az bir kısmı Dünya'ya ulaşır.

90
00:08:20,020 --> 00:08:23,510
Ancak bu fotonlar kozmik geçmişe yönelik ipuçları tutarlar.

91
00:08:25,320 --> 00:08:27,770
Onlar milyarlarca yıldır seyahat ederek geldiler.

92
00:08:27,770 --> 00:08:31,470
Onlar evrenin ilk zamanlarına dair olan resmi çizmemizi sağlarlar.

93
00:08:32,020 --> 00:08:37,150
Bu nedenle büyük teleskoplar ve hassas dedektörlere sahip olmak çok önemlidir.

94
00:08:37,950 --> 00:08:40,070
Son elli yılda,

95
00:08:40,070 --> 00:08:44,520
ESO teleskopları ile evrenin en uzak gökadalarını ve kuazarlarını

96
00:08:44,520 --> 00:08:46,580
gözleyebildik.

97
00:08:50,020 --> 00:08:53,980
Hatta, karanlık maddenin dağılımı ortaya çıkarmak için bile yardımcı oldu

98
00:08:53,980 --> 00:08:56,970
ve doğası hala bir bilinmeyen bir sır.

99
00:09:03,580 --> 00:09:09,790
Gelecek elli yılın ne getireceğini kim bilebilir?