1 00:00:02,350 --> 00:00:03,930 Bu bir ESOcast video yayınıdır! 2 00:00:04,580 --> 00:00:07,800 En son teknoloji ürünü bilim ve hayatın perde arkasında yer alan ESO, 3 00:00:07,800 --> 00:00:10,360 yani Avrupa Güney Gözlemevi. 4 00:00:10,360 --> 00:00:17,650 Evrenın sınırlarını ev sahibimiz Dr J, yani Dr Joe Liske ile keşfe çıkacağız. 5 00:00:20,360 --> 00:00:23,230 Merhaba, ve ESOcast'in bu özel bölümüne hoş geldiniz. 6 00:00:23,230 --> 00:00:27,790 Ekim 2012'de ESO'nun kuruluşunun 50. yıldönümüne girerken 7 00:00:27,790 --> 00:00:30,330 sekiz önemli keşfin 8 00:00:30,330 --> 00:00:35,490 güney gökyüzünde ESO'nun ilk 50 yılında nasıl başarıldığını gösterecegiz. 9 00:00:40,060 --> 00:00:44,620 Keskin Görüş 10 00:00:46,000 --> 00:00:49,570 Büyük daha iyidir - en azından teleskop aynalarından bahsederken 11 00:00:49,570 --> 00:00:54,650 Ancak büyük aynalar kendi ağırlığından dolayı deforme olmaması için kalın olmak zorundadır 12 00:00:55,320 --> 00:00:59,590 Ve çok büyük aynalar her halukarda deforme olur, ne kadar kalın ve ağır olsalar da 13 00:01:00,660 --> 00:01:07,340 Peki çözüm? İnce, hafif aynalar - ve aktif optik denen sihirli bir numara. 14 00:01:08,310 --> 00:01:11,330 ESO bu teknolojiye 1980'lerin sonlarında öncülük etmişti, 15 00:01:11,330 --> 00:01:14,020 New Technology Telescope (Yeni Teknoloji Teleskobu) ile. 16 00:01:15,430 --> 00:01:17,690 Ve bu en son teknoloji. 17 00:01:17,690 --> 00:01:23,740 VLT (Very Large Telescope=Çok Büyük Teleskop) aynaları 8.2 metre genişliğinde... 18 00:01:23,740 --> 00:01:26,480 ... ancak sadece 20 santimetre kalınlığında. 19 00:01:27,310 --> 00:01:28,310 Ve sihir burada: 20 00:01:28,970 --> 00:01:31,310 bilgisayar kontrollü destek ünitesi 21 00:01:31,310 --> 00:01:37,060 aynanın her zaman nanometre seviyesinde aynı biçimde olmasını sağlıyor. 22 00:01:53,620 --> 00:01:56,930 VLT, ESO'nun amiral gemisidir. 23 00:01:56,930 --> 00:02:03,840 Aynı boyutta dört teleskop, Şili'nin kuzeyi Cerro Paranal'da güçlerini birleştiriyorlar. 24 00:02:03,840 --> 00:02:06,020 1990'ların sonunda inşa edilmiş olup 25 00:02:06,020 --> 00:02:10,720 astronomlara en son teknolojiyi sunmuşlardır. 26 00:02:15,560 --> 00:02:20,910 Atacama Çölü'nün ortasında, ESO astronomlar için bir cennet oluşturmuştur. 27 00:02:36,220 --> 00:02:38,540 Bilimciler La Residencia'da kalırlar 28 00:02:38,540 --> 00:02:42,220 burası neredeyse toz ve moloz yığınları altında gömülmüş bir misafirhane olmasının yanında 29 00:02:42,220 --> 00:02:44,370 dünyanın en kuru yerlerinden birindedir. 30 00:02:44,850 --> 00:02:50,920 Ancak içeride, yemyeşil palmiyeler, yüzme havuzu ve ... mükemmel Şili tatlıları. 31 00:02:54,240 --> 00:02:54,510 Elbette, 32 00:02:54,510 --> 00:02:59,000 Çok Büyük Teleskopun size sunduğu yüzme havuzu değildir, 33 00:02:59,000 --> 00:03:02,770 ama eşsiz evreni gözleme imkanı vermesidir. 34 00:03:07,580 --> 00:03:11,690 İnce aynalar ve aktif optik sistemi olmasaydı VLT olamazdı 35 00:03:12,180 --> 00:03:13,260 Ama dahası var 36 00:03:13,260 --> 00:03:18,530 Yıldızlar bulanık görünür, hatta en iyi ve en büyük teleskopla gözlense bile. 37 00:03:18,530 --> 00:03:22,570 Sebep? Dünya'nın atmosferi görüntüyü bulanıklaştırır. 38 00:03:27,280 --> 00:03:31,390 Burada ikinci sihirli bölüm giriyor: Uyarlanabilen Optik (Adaptive Optics) 39 00:03:33,110 --> 00:03:39,390 Paranal'da, laser ışınları karanlık gökyüzünü yararak yapay yıldızlar oluştururlar. 40 00:03:39,390 --> 00:03:43,000 Alıcılar da bu yıldızları kullanarak atmosferdeki dalgalanmaları ölçer. 41 00:03:43,000 --> 00:03:46,130 Ve saniyede yüzlerce kez, 42 00:03:46,130 --> 00:03:50,400 görüntü bilgisayar kontrollü deforme edilebilen aynalarla düzeltilir. 43 00:03:51,910 --> 00:03:57,670 Ve son etki? Sanki hareketli atmosfer tabakası tamamıyla çıkartılmış gibi. 44 00:03:58,070 --> 00:03:59,430 Şu farka bir bakın! 45 00:04:06,450 --> 00:04:09,860 Samanyolu dev bir spiral galaksidir. 46 00:04:09,860 --> 00:04:14,170 Ve merkezi - 27 000 ışık yılı uzaklıkta - 47 00:04:14,170 --> 00:04:19,610 yatan, ancak ESO'nun Çok Büyük Teleskobu'nun yardımı ile çözülen bir gizemdi. 48 00:04:21,839 --> 00:04:25,490 Yüksek kütleli toz bulutları Samanyolu'nun merkezini görmemizi engeller. 49 00:04:25,490 --> 00:04:29,540 Ancak hassas kırmızıötesi kameralar bu toz bulutlarının içinden geçebilir 50 00:04:29,540 --> 00:04:32,270 ve altında yatan gizemi açığa çıkarabilir. 51 00:04:38,200 --> 00:04:43,540 Uyarlanabilen Optik sistemi onlarca kırmızı dev yıldızı açığa çıkarmıştır. 52 00:04:43,850 --> 00:04:47,480 Ve yıllar içerisinde, bu yıldızların aslında hareket ettiği gözlemlendi! 53 00:04:47,480 --> 00:04:52,250 Samanyolu'nun merkezinde görünmez bir nesnenin etrafında yörüngede dönüyorlardı. 54 00:04:54,020 --> 00:04:59,650 Yıldızların hareketlerinden çıkararak, bu görünmez cisim çok yüksek kütleli olmalıydı. 55 00:05:00,420 --> 00:05:06,980 Bir canavar karadelik, kütlesi Güneş'in kütlesinin tam 4.3 milyon katı! 56 00:05:07,710 --> 00:05:11,740 Astronomlar aynı zamanda gaz bulutlarından enerji fışkırmalarının 57 00:05:11,740 --> 00:05:13,490 karadeliğin içine doğru düştüğünü de gözlemlediler. 58 00:05:13,490 --> 00:05:18,440 Bunların hepsi işte Uyarlanabilen Optik sisteminin gücü ile oldu. 59 00:05:20,320 --> 00:05:25,030 Yani ince aynalar ve aktif optik sistemi dev teleskopların inşa edilmesine sebep oldu. 60 00:05:25,030 --> 00:05:28,030 Ve Uyarlanabilen Optik de, atmosferdeki dalgalanmaları çözerek 61 00:05:28,030 --> 00:05:31,410 bize çok keskin görüntülerin ulaşmasını sağladı. 62 00:05:32,190 --> 00:05:34,240 Ama henüz sihirli buluşlarımız bitmedi. 63 00:05:34,240 --> 00:05:38,420 Ve üçüncüsü. Girişimölçerler (Interferometreler). 64 00:05:41,060 --> 00:05:44,010 VLT dört tane teleskoptan meydana geliyor. 65 00:05:44,010 --> 00:05:50,150 Hep beraber birleştirildiğinde, 130 metre genişliğinde bir sanal teleskop gibi davranabiliyorlar. 66 00:05:52,710 --> 00:05:58,330 Herbir teleskoptan gelen ışık, tünellerle taşınarak 67 00:05:58,330 --> 00:06:01,440 bir yeraltı laboratuvarında toplanıyor. 68 00:06:03,200 --> 00:06:09,260 Burada ışık dalgaları lazer ölçücü ve gecikme çizgileri kullanılarak birleştiriliyor. 69 00:06:14,140 --> 00:06:19,050 Sonuç olarak, dört tane 8.2 metrelik teleskobun ışık toplama gücü ve 70 00:06:19,050 --> 00:06:25,350 ve kartal gözü gibi görüntü oluşturan sanal teleskop 50 tenis kortu büyüklüğüne ulaşıyor. 71 00:06:28,220 --> 00:06:31,990 Dört ek teleskop da ağa daha çok esneklilk kazandırıyor. 72 00:06:31,990 --> 00:06:35,320 Belki 4 dev teleskobun yanında ufacık gibi durabilir. 73 00:06:35,320 --> 00:06:39,970 Ama, 1.8 metre genişliğinde aynaları vardır. 74 00:06:39,970 --> 00:06:45,560 Bu da yaklaşık 100 yıl önce dünyadaki en büyük teleskoptan bile daha büyüktür. 75 00:06:47,280 --> 00:06:50,050 Optik Girişimölçer mucize gibi birseydir. 76 00:06:50,050 --> 00:06:54,250 Yıldız ışığının sihirli gücü, çölün ortasında dize geliyor. 77 00:06:54,250 --> 00:06:58,250 Ve sonuçlar inanılmaz. 78 00:07:00,360 --> 00:07:04,830 Çok Büyük Teleskobu Girişimölçeri, 50 kat daha fazla detaylı bilgiyi 79 00:07:04,830 --> 00:07:06,900 Hubble Uzay Teleskobuna nazaran sunuyor. 80 00:07:09,970 --> 00:07:14,200 Örnek vermek gerekirse, vampir bir çift yıldızın çok net görüntüsünü sunuyor. 81 00:07:16,160 --> 00:07:19,030 Bir yıldız, yoldaşı olan diğer yıldızdan madde çalıyor. 82 00:07:23,670 --> 00:07:28,450 Düzensiz yıldız tozu esintileri Betelgeuse yıldızının çevresinde tespit edildi 83 00:07:28,450 --> 00:07:32,410 dev bir yıldız, süpernovaya dönüşmek üzere. 84 00:07:34,750 --> 00:07:40,000 Ve yeni doğmakta olan yıldızların çevresindeki disklerde, astronomlar... 85 00:07:40,990 --> 00:07:44,350 ... Dünya benzeri gezegenler oluşturmak için gerekli hammaddeyi buldular. 86 00:07:45,080 --> 00:07:50,690 Çok Büyük Teleskop insanoğlunun gökyüzüne bakan en keskin gözüdür. 87 00:07:51,380 --> 00:07:54,760 Ama astronomlar ufuklarını geliştirmek için 88 00:07:54,760 --> 00:07:56,870 farklı metodlar da kullanıyorlar 89 00:07:56,870 --> 00:07:59,700 Avrupa Güney Gözlemevi'nde 90 00:07:59,700 --> 00:08:05,590 evreni çok farklı çeşit bir ışık ile gözlemeyi öğrendiler. 91 00:08:10,250 --> 00:08:14,010 Ben Dr J., bu özel ESOcast yayınımızı bitirirken 92 00:08:14,010 --> 00:08:17,390 Bir dahaki sefere yine başka bir kozmik macera için bize katılın. 93 00:08:20,000 --> 00:08:21,290 ESOcast ESO, Avrupa Güney Gözlemevi tarafından yayınlanmaktadır. 94 00:08:21,290 --> 00:08:23,470 Avrupa Güney Gözlemevi 95 00:08:23,470 --> 00:08:25,290 ESO, Avrupa Güney Gözlemevi 96 00:08:25,290 --> 00:08:27,470 astronomi alanındaki seçkin hükümetlerarası bilim ve teknoloji organizasyonu olarak 97 00:08:27,470 --> 00:08:30,000 dünyanın en gelişmiş yer tabanlı teleskoplarını tasarlayıp, inşa edip, işletmektedir. 98 00:08:32,000 --> 00:08:39,000 Transkripsiyon: ESO; Çeviri: Umut Yıldız (Leiden Gözlemevi, ESON Türkiye Ekibi) 99 00:08:51,530 --> 00:08:54,330 Hazır sizi ESO ile yakalamışken 100 00:08:56,260 --> 00:08:59,730 Hubble ile başınızı bu dünyadan kaldırın. 101 00:09:02,400 --> 00:09:04,730 Hubblecast, dünyanın en tanınmış ve ödül kazanmış 102 00:09:04,730 --> 00:09:08,430 uzay gözlemevi olan Hubble'dan son keşifleri aktarıyor. 103 00:09:11,020 --> 00:09:14,420 NASA / ESA Hubble Uzay Teleskobu