1 00:00:02,350 --> 00:00:03,930 Παρακολουθείτε το ESOcast! 2 00:00:04,580 --> 00:00:07,800 Επιστήμη αιχμής και εξελίξεις από το ESO, 3 00:00:07,800 --> 00:00:10,360 το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο, 4 00:00:10,360 --> 00:00:17,650 εξερευνούμε τα όρια του Σύμπαντος με τον Δρ. Τζέι ή κατά κόσμον Δρ. Τζο Λίσκε. 5 00:00:20,360 --> 00:00:23,230 Γεια σας και καλωσήλθατε σ’ αυτό το επετειακό επεισόδιο του ESOCast. 6 00:00:23,230 --> 00:00:27,790 Καθ' οδόν προς την 50η επέτειο της ίδρυσης του ESO, τον Οκτώβριο του 2012 7 00:00:27,790 --> 00:00:30,330 θα ασχοληθούμε με οχτώ ξεχωριστά θέματα 8 00:00:30,330 --> 00:00:35,490 που χαρακτήρισαν τα πρώτα 50 χρόνια εξερεύνησης του νότιου ουρανού από το ESO. 9 00:00:40,060 --> 00:00:44,620 Παρατηρώντας με ευκρίνεια 10 00:00:46,000 --> 00:00:49,570 Όσο μεγαλύτερο τόσο καλύτερο - τουλάχιστον όσον αφορά τα κάτοπτρα των τηλεσκοπίων. 11 00:00:49,570 --> 00:00:54,650 Όμως τα μεγαλύτερα κάτοπτρα πρέπει να είναι παχιά, ώστε να μη παραμορφώνονται από το ίδιο τους το βάρος. 12 00:00:55,320 --> 00:00:59,590 Και τα πολύ μεγάλα κάτοπτρα παραμορφώνονται πάντα, όσο παχιά και βαριά κι αν είναι. 13 00:01:00,660 --> 00:01:07,340 Η λύση; Λεπτά και ελαφρά κάτοπτρα - και ένα μαγικό κόλπο που λέγεται ενεργά οπτικά. 14 00:01:08,310 --> 00:01:11,330 Το ESO υπήρξε πρωτοπόρο αυτής της τεχνολογίας τη δεκαετία του '80, 15 00:01:11,330 --> 00:01:14,020 με το Τηλεσκόπιο Νέας Τεχνολογίας (New Technology Telescope). 16 00:01:15,430 --> 00:01:17,690 Αυτή είναι η αιχμή της τεχνολογίας. 17 00:01:17,690 --> 00:01:23,740 Τα κάτοπτρα του Very Large Telescope (VLT) έχουν διάμετρο 8,2 μέτρων... 18 00:01:23,740 --> 00:01:26,480 ...αλλά πάχος μόλις 20 εκατοστών. 19 00:01:27,310 --> 00:01:28,310 Και ιδού η μαγεία: 20 00:01:28,970 --> 00:01:31,310 ένα σύστημα υποστήριξης ελεγχόμενο από υπολογιστή εξασφαλίζει 21 00:01:31,310 --> 00:01:37,060 ότι το κάτοπτρο διατηρεί πάντα το επιθυμητό σχήμα, με ακρίβεια νανόμετρου. 22 00:01:53,620 --> 00:01:56,930 Το VLT αποτελεί τη ναυαρχίδα των τηλεσκοπίων του ESO. 23 00:01:56,930 --> 00:02:03,840 Τέσσερα ίδια τηλεσκόπια, ενώνουν τις δυνάμεις τους στη κορυφή του υψώματος Παρανάλ, στη βόρεια Χιλή. 24 00:02:03,840 --> 00:02:06,020 Κατασκευασμένα στο τέλος της δεκαετίας του '90, 25 00:02:06,020 --> 00:02:10,720 έθεσαν στη διάθεση των αστρονόμων τη πιο προηγμένη τεχνολογία. 26 00:02:15,560 --> 00:02:20,910 Στη μέση της Ερήμου Ατακάμα, το ESO δημιούργησε τον παράδεισο των αστρονόμων. 27 00:02:36,220 --> 00:02:38,540 Οι επιστήμονες μένουν στη La Residencia, 28 00:02:38,540 --> 00:02:42,220 ένα ξενώνα, μερικώς θαμμένο κάτω από τη σκόνη και τις πέτρες 29 00:02:42,220 --> 00:02:44,370 ενός από τα ξηρότερα μέρη του πλανήτη. 30 00:02:44,850 --> 00:02:50,920 Όμως μέσα βρίσκονται καταπράσινοι φοίνικες, μία πισίνα και ... υπέροχα γλυκά της Χιλής. 31 00:02:54,240 --> 00:02:54,510 Φυσικά, 32 00:02:54,510 --> 00:02:59,000 το πλεονέκτημα του Very Large Telescope δεν είναι η πισίνα του, 33 00:02:59,000 --> 00:03:02,770 αλλά η μοναδική θέα του προς το Σύμπαν. 34 00:03:07,580 --> 00:03:11,690 Χωρίς λεπτά κάτοπτρα και ενεργά οπτικά, το VLT δε θα μπορούσε ποτέ να πραγματοποιηθεί. 35 00:03:12,180 --> 00:03:13,260 Όμως υπάρχουν και άλλα θέματα. 36 00:03:13,260 --> 00:03:18,530 Τα άστρα εμφανίζονται θολά, ακόμη και όταν παρατηρούνται με τα καλύτερα τηλεσκόπια. 37 00:03:18,530 --> 00:03:22,570 Γιατί; Η Γήινη ατμόσφαιρα παραμορφώνει τις εικόνες. 38 00:03:27,280 --> 00:03:31,390 Και ιδού το δεύτερο μαγικό κόλπο: προσαρμοζόμενα οπτικά. 39 00:03:33,110 --> 00:03:39,390 Στο Παρανάλ, ακτίνες λέιζερ δημιουργούν τεχνητά άστρα στο νυχτερινό ουρανό. 40 00:03:39,390 --> 00:03:43,000 Ειδικοί αισθητήρες χρησιμοποιούν αυτά τ' άστρα για να μετρήσουν την ατμοσφαιρική διαταραχή. 41 00:03:43,000 --> 00:03:46,130 Και εκατοντάδες φορές το δευτερόλεπτο, 42 00:03:46,130 --> 00:03:50,400 η εικόνα διορθώνεται με ελεγχόμενα από υπολογιστή μεταβλητά κάτοπτρα. 43 00:03:51,910 --> 00:03:57,670 Και το αποτέλεσμα; Σαν να μην υπάρχει καθόλου ατμοσφαιρική διαταραχή. 44 00:03:58,070 --> 00:03:59,430 Απλά κοιτάξτε τη διαφορά! 45 00:04:06,450 --> 00:04:09,860 Ο Γαλαξίας μας είναι ένας γιγάντιος σπειροειδής γαλαξίας. 46 00:04:09,860 --> 00:04:14,170 Και στο κέντρο του - 27.000 έτη φωτός μακριά - 47 00:04:14,170 --> 00:04:19,610 βρίσκεται ένα μυστήριο που ξετυλίχθηκε με τη βοήθεια του VLT του ESO. 48 00:04:21,839 --> 00:04:25,490 Τεράστια νέφη σκόνης εμποδίζουν να δούμε το κέντρο του Γαλαξία μας. 49 00:04:25,490 --> 00:04:29,540 Όμως ευαίσθητες υπέρυθρες κάμερες μπορούν να διαπεράσουν τη σκόνη 50 00:04:29,540 --> 00:04:32,270 και να αποκαλύψουν τι υπάρχει πίσω της. 51 00:04:38,200 --> 00:04:43,540 Με τη βοήθεια των προσαρμοζόμενων οπτικών αποκαλύφθηκαν δεκάδες κόκκινοι γίγαντες. 52 00:04:43,850 --> 00:04:47,480 Και στη πάροδο του χρόνου φαίνονται να κινούνται! 53 00:04:47,480 --> 00:04:52,250 Περιφέρονται γύρω από ένα αόρατο αντικείμενο στο κέντρο του Γαλαξία μας. 54 00:04:54,020 --> 00:04:59,650 Κρίνοντας από τη κίνηση των άστρων, το αόρατο αντικείμενο πρέπει να έχει τεράστια μάζα. 55 00:05:00,420 --> 00:05:06,980 Μία τερατώδης μελανή οπή, με μάζα περίπου 4,3 εκατομμύρια φορές αυτή του Ήλιου μας. 56 00:05:07,710 --> 00:05:11,740 Οι αστρονόμοι έχουν παρατηρήσει επίσης ενεργητικές εκλάμψεις από νέφη αερίου 57 00:05:11,740 --> 00:05:13,490 τα οποία πέφτουν μέσα στη μελανή οπή. 58 00:05:13,490 --> 00:05:18,440 Όλα αποκαλύφθηκαν από τη φοβερή ισχύ των προσαρμοζόμενων οπτικών. 59 00:05:20,320 --> 00:05:25,030 Έτσι τα λεπτά κάτοπτρα και τα ενεργά οπτικά στοιχεία έκαναν δυνατή τη κατασκευή γιγαντιαίων τηλεσκοπίων. 60 00:05:25,030 --> 00:05:28,030 Και τα προσαρμοζόμενα οπτικά διόρθωσαν την ατμοσφαιρική διαταραχή, 61 00:05:28,030 --> 00:05:31,410 παρέχοντάς μας εξαιρετικά ευκρινείς εικόνες. 62 00:05:32,190 --> 00:05:34,240 Δεν τελειώσαμε όμως με τα μαγικά μας κόλπα. 63 00:05:34,240 --> 00:05:38,420 Υπάρχει και ένα τρίτο. Και καλείται συμβολομετρία. 64 00:05:41,060 --> 00:05:44,010 Το VLT αποτελείται από τέσσερα τηλεσκόπια. 65 00:05:44,010 --> 00:05:50,150 Μαζί, μπορούν να λειτουργήσουν σαν ένα εικονικό τηλεσκόπιο διαμέτρου 130 μέτρων. 66 00:05:52,710 --> 00:05:58,330 Το φως που συλλέγεται από κάθε τηλεσκόπιο διοχετεύεται μέσα από κανάλια κενού 67 00:05:58,330 --> 00:06:01,440 και συντίθεται σε ένα υπόγειο εργαστήριο. 68 00:06:03,200 --> 00:06:09,260 Εδώ, τα φωτεινά κύματα συνδυάζονται χρησιμοποιώντας μετρονομία λέιζερ και περίπλοκες γραμμές καθυστέρησης. 69 00:06:14,140 --> 00:06:19,050 Το τελικό αποτέλεσμα είναι η δυνατότητα συλλογής φωτός τεσσάρων κατόπτρων 8.2 μέτρων, 70 00:06:19,050 --> 00:06:25,350 και η όραση ενός εικονικού τηλεσκοπίου μεγέθους ανάλογου με πενήντα γήπεδα τέννις. 71 00:06:28,220 --> 00:06:31,990 Τέσσερα βοηθητικά τηλεσκόπια προσθέτουν επιπλέον ευελιξία στο δίκτυο. 72 00:06:31,990 --> 00:06:35,320 Φαίνονται μικρά συγκρινόμενα με τους τέσσερις γίγαντες. 73 00:06:35,320 --> 00:06:39,970 Όμως διαθέτουν κάτοπτρα διαμέτρου 1,8 μέτρων. 74 00:06:39,970 --> 00:06:45,560 Διάμετρο μεγαλύτερη από αυτή του μεγαλύτερου επίγειου τηλεσκοπίου πριν από εκατό χρόνια! 75 00:06:47,280 --> 00:06:50,050 Η οπτική συμβολομετρία μοιάζει με θαύμα. 76 00:06:50,050 --> 00:06:54,250 Μαγεία του αστρικού φωτός που συμβαίνει στην έρημο. 77 00:06:54,250 --> 00:06:58,250 Και τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά. 78 00:07:00,360 --> 00:07:04,830 Το Συμβολόμετρο του Very Large Telescope διαθέτει πενήντα φορές μεγαλύτερη ευκρίνεια 79 00:07:04,830 --> 00:07:06,900 από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Χαμπλ. 80 00:07:09,970 --> 00:07:14,200 Για παράδειγμα, μας έδωσε μία κοντινή άποψη ενός κανιβαλιστικού διπλού άστρου. 81 00:07:16,160 --> 00:07:19,030 Το ένα άστρο κλέβει ύλη από το συνοδό του. 82 00:07:23,670 --> 00:07:28,450 Ακανόνιστες συγκεντρώσεις αστρικής σκόνης έχουν εντοπιστεί γύρω από το Μπετελγκέζ - 83 00:07:28,450 --> 00:07:32,410 ένα άστρο γίγαντα έτοιμο να γίνει υπερκαινοφανές. 84 00:07:34,750 --> 00:07:40,000 Και στους δίσκους σκόνης γύρω από νεογέννητα άστρα, οι αστρονόμοι έχουν βρει ... 85 00:07:40,990 --> 00:07:44,350 ... τις πρώτες ύλες για μελλοντικούς πλανήτες όπως η Γη. 86 00:07:45,080 --> 00:07:50,690 Το Very Large Telescope είναι το πιο ευκρινές μάτι της ανθρωπότητας προς τον ουρανό. 87 00:07:51,380 --> 00:07:54,760 Όμως οι αστρονόμοι έχουν και άλλους τρόπους να διευρύνουν τους ορίζοντές τους 88 00:07:54,760 --> 00:07:56,870 και να επεκτείνουν τις παρατηρήσεις τους. 89 00:07:56,870 --> 00:07:59,700 Στο Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο, 90 00:07:59,700 --> 00:08:05,590 έμαθαν να κοιτούν το Σύμπαν με ένα τελείως διαφορετικό είδος φωτός. 91 00:08:10,250 --> 00:08:14,010 Είμαι ο Δρ. Τζέι και εδώ τελειώνει αυτό το ειδικό επεισόδιο του ESOcast. 92 00:08:14,010 --> 00:08:17,390 Θα τα πούμε την επόμενη φορά για μία ακόμη κοσμική περιπέτεια. 93 00:08:20,000 --> 00:08:21,290 Το ESOcast είναι παραγωγή του ESO, 94 00:08:21,290 --> 00:08:23,470 του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου. 95 00:08:23,470 --> 00:08:25,290 Το ESO, το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο, 96 00:08:25,290 --> 00:08:27,470 είναι ο κορυφαίος διακρατικός οργανισμός έρευνας και τεχνολογίας στην αστρονομία, 97 00:08:27,470 --> 00:08:30,000 σχεδιάζει, κατασκευάζει και διαχειρίζεται τα πλέον προηγμένα επίγεια τηλεσκόπια στον κόσμο. 98 00:08:32,000 --> 00:08:39,000 Κείμενα: ESO ; Μετάφραση: Μανώλης Ζούλιας 99 00:08:51,530 --> 00:08:54,330 Τώρα που ενημερωθήκατε από το ESO, 100 00:08:56,260 --> 00:08:59,730 μπορείτε να 'ταξιδέψετε' και με το Χαμπλ. 101 00:09:02,400 --> 00:09:04,730 Το Hubblecast ενημερώνει για τις τελευταίες ανακαλύψεις 102 00:09:04,730 --> 00:09:08,430 του πλέον διάσημου και παραγωγικού διαστημικού παρατηρητηρίου, 103 00:09:11,020 --> 00:09:14,420 του Διαστημικού Τηλεσκοπίου Χαμπλ των NASA/ESA.