Ötegezegenler

Güneş Sistemi’mizin dışındaki gezegenlerin araştırılması

Güneş Sistemi’mizin dışındaki gezegenlerin araştırılması, insanlığın muhtemelen en büyük sorusu için önemli bir unsur oluşturmakta: Evrenin başka yerlerinde yaşam var mı? ESO Gözlemevleri “ötegezegenler” ya da "güneş-ötesi gezegenler" olarak adlandırılan bu nesnelerin bulunması, çalışılması ve takibi için eşsiz aletlerle donatılmıştır.

Gökbilimciler, Çok Büyük Teleskop’u (VLT) kullanarak, ilk defa Güneş Sistemi’miz dışında sönükçe parıldayan bir ötegezegenin ilk görüntüsünü alarak gezegenin yerini belirleyebildiler. (Bakınız ESO Basın Bülteni eso0428 ve eso0515). Bu yeni gezegen, Jüpiter’den beş kat daha fazla kütleye sahip devasa bir dünyaydı. Bu gözlem, modern astrofiziğin en önemli hedeflerinden birine doğru ilk büyük adımın atılmasını sağladı: dev ve özellikle de yer-benzeri gezegenlerin fiziksel yapısı ve kimyasal bileşiminin belirlenmesi. Bakınız eso0507 nolu ESO Basın Açıklaması.

VLT tesisi de sadece 40 ışık-yılı uzaklıktaki Dünya-boyutlarındaki yedi gezegenli TRAPPIST-1 sisteminin keşfinde önemli bir rol oynamıştır. Gezegenlerden üçü yaşanabilir bölgede yer almakta olup, yüzeylerinde okyanuslar barındırıyor olabilir, bu da yıldız sisteminin yaşam barındırma olasılığını arttırıyor. Bu sistem hem en fazla sayıda Dünya-benzeri gezegene sahip hem de yüzeyinde sıvı suyu barındırmaya elverişli en fazla sayıda gezegeni içeriyor. Ayrıntılar için ESO basın bülteni eso1706'ya bakılabilir.

HARPS, Yüksek Hassasiyetli Dikine Hız Gezegen Araştırıcısı ile, gökbilimciler, çevrelerindeki yıldızın etrafında dolanan, kütlesi Neptün’ünkinden az, iki dünya-kütlesindeki -şimdiye kadar keşfedilen en küçük- gezegen ile yedi dünya-kütlesinde ve etrafında dolandığı yıldızın yaşanılabilir bölgesinde bulunan bir gezegeni de kapsayacak şekilde en az 4 gezegen keşfettiler. Bu gezegen, yıldızının etrafında yaklaşık 66 günde dolanmaktadır. Gökbilimciler, bu gezegenin okyanuslarla kaplı sudan bir dünya olduğunu düşünüyorlar. Bu keşif yaşam barındırabilecek gezegen araştırmaları için çığır açacak bir sonuca işaret ediyor. Bakınız eso0915 nolu ESO Basın Açıklaması. Ayrıca HARPS yardımıyla, gökbilimciler Dünya'ya en yakın yıldız olan Proxima Centauri etrafında da bir gezegen olduğuna dair açık bir kanıt elde ettiler. Bu kayalık dünya Yeryüzü'nden biraz daha büyük kütleli ve yüzeyinde suyun sıvı olarak kalabilmesini sağlayacak bir sıcaklığa sahip. Ayrıntılar için ESO Basın Bülteni eso1629'a bakabilirsiniz.

La Silla’da bir başka teleskop, mikro-mercekleme olarak bilinen yenilikçi bir teknik kullanarak, tüm dünyaya yayılmış bir teleskop ağının bir parçası olarak çalıştı. Bu işbirliği ile şimdiye kadar bulunmuş diğer tüm gezegenlerden daha fazla Dünya-benzeri bir ötegezegen keşfedildi. Dünya kütlesinin sadece yaklaşık beş katı bir kütleye sahip olan bu gezegen, yıldızının etrafında 10 yılda bir dolanmakta ve büyük olasılıkla kayalık/buzlu bir yüzeye sahiptir. Bakınız eso0603 nolu ESO Basın Açıklaması.

Güneş ötesi gezegenlerle ilgili özel bir kitapçığa buradan erişebilirsiniz. (İngilizce ve Türkçe)

"Günümüzde mevcut tayfçekerlerin çoğu, HARPS tarafından keşfedilen minicik sinyalleri “basit gürültüden” ayırdedemiyorlar."

Michel Mayor, Cenevre Gözlemevi’nden, bir anakol yıldızı etrafındaki ilk ötegezegenin kaşiflerinden biridir.
...

Icy Exoplanet (artist's impression)