Kids

eso1151tr — Bilim Bülteni

Karadeliğin Yemeği Hızla Yaklaşıyor

Karadelik tarafından parçalanan bulut VLT ile tespit edildi

14 Aralık 2011

ESO’nun Çok Büyük Teleskop’unu kullanan gökbilimciler Dünya’nın kütlesinden birkaç kat daha büyük bir gaz bulutunun Samanyolu’nun merkezindeki karadeliğe doğru hızlı bir şekilde ivmelendiğini keşfettiler. Şimdiye dek bir bulutun süper kütleli bir karadeliğe doğru yaklaşıyor oluşu ilk kez gözleniyor. Sonuçlar Nature dergisinin 5 Ocak 2012 sayısında yayınlanacak.

20 yıllık bir program boyunca ESO teleskopları kullanılarak Almanya Max-Planck Garching’teki Yer Ötesi Fiziği Enstitüsü’nden (MPE) Reinhard Genzel’in liderlik ettiği gökbilimci ekibi Gökadamızın merkezindeki süper kütleli karadelik civarındaki yıldızların hareketlerini takip ederek (eso0846) [1], karadeliğe yakalaşan yeni, eşsiz bir cisim keşfetti.

Geçtiğimiz yedi yıl boyunca bu cismin hızı saatte 8 milyon km’yi geçerek neredeyse iki kat artmıştır. Oldukça basık bir yörüngede [2] ve 2013’ün ortalarında karadeliğin olay ufkundan yalnızca 40 milyar kilometre yani 36 ışık saati uzaklıktan geçecektir [3]. Bu astronomik koşullarda süper kütleli bir karadelikle son derece yakın bir karşılaşma olacaktır.

Bu cisim çevredeki yıldızlardan çok daha soğuktur (yalnızca 280 derece) ve çoğunlukla hidrojen ve helyumdan oluşmaktadır. Dünya’dan ortalama üç kat daha büyük kütleli toz ve iyonize gaz bulutudur. Bulut Samanyolu’nun kalabalık kalbinde onu çevreleyen sıcak yıldızlardan yayınlanan güçlü morötesi ışınımla parıldamaktadır.

Bulutun yoğunluğu karadeliği çevreleyen sıcak gazdan çok daha yüksektir. Fakat bulut aç canavara yaklaştıkça artan dış basınç bulutu sıkıştıracaktır. Aynı zamanda Güneş’ten dört milyon kat daha büyük kütleli karadeliğin büyük çekimi içe doğru hareketini ivmelendirmeye devam edecek ve bulutu yörüngesi boyunca uzatacaktır.

Makalenin baş yazarı Stefan Gillessen (MPE) şöyle açıklamaktadır: “Bir astronotun bir karadeliğe yaklaşarak spagettiye benzer şekilde uzadığı bilim kurgudan alışkın olduğumuz bir fikirdir. Fakat şimdi, bunun yeni keşfedilen bulut için gerçek olduğunu görebiliriz. Bu deneyimden kurtulamayacak.

Bulutun kenarları çoktan parçalanmaya ve dağılmaya başlamıştır ve gelecek birkaç yılda tamamen parçalanması beklenmektedir [4]. Gökbilimciler şimdiden 2008 ile 2011 arasındaki dönemde bulutun dağılmasının arttığına dair açık işaretleri görmüşlerdir.

2013’te karadeliğe doğru yaklaştıkça maddenin daha çok ısınması ve muhtemelen X-ışınları yayınlaması beklenmektedir. Şu anda karadelik yakınlarında çok az madde bulunmaktadır. Bu yüzden yeni gelen bu yemek gelecek yıllarda karadelik için baskın yakıt olacaktır.

Bulutun oluşumuna ilişkin bir açıklamaya göre bulut maddesi güçlü rüzgarlarla çok hızlı bir şekilde kütle kaybeden genç, büyük kütleli yıldızlardan gelmiş olabilir. Böyle yıldızlar resmen gazlarını uzaklara fırlatırlar. Merkezdeki karadelik etrafında dolandığı bilinen bir çift sistemden gelen çarpışan yıldız rüzgarı bulutun oluşmasını sağlamış olabilir.

Reinhard Genzel, “Gelecek iki yıl çok ilginç olacak ve böyle dikkate değer büyük kütleli cisimler civarında maddenin davranışı hakkında son derece değerli bilgi sağlayacaktır.” şeklinde sonuçlandırıyor.

Notlar

[1] Samanyolu'nun merkezindeki karadelik Sgr A* (Sagittarius A yıldız olarak telaffuz edilir) olarak bilinir. Şimdiye kadar bilinen en yakın süper kütleli karadeliktir ve bu yüzden detaylı karadelik çalışmaları için en iyi yerdir.

[2] Gözlemler Şili'deki ESO Çok Büyük Teleskop'una bağlı kızılötesi uyarlanabilir optik kamerası NACO ve SINFONI kırmızı-ötesi tayfçekerinin her ikisiyle birlikte yapılmıştır. Samanyolu'nun merkezi, görünür ışığın saçıldığı ve sönümlendiği kalın toz tabakasının arkasında kalır ve bulutların daha geçirgen oldukları kırmızı-ötesi dalgaboylarında gözlenmelidir.

[3] Işık saati, ışığın bir saatte aldığı mesafedir. Bu, Güneş ile Jüpiter gezegeni arasındaki mesafeden çok az daha fazladır. Karşılaştırırsak Güneş ile en yakın yıldız arasındaki mesafe dört ışık yılından daha fazladır. Bulutun karadelikle buluşacağı yerin uzaklığı Güneş ile Neptün arasındaki uzaklığın on katından daha az olacaktır.

[4] Bu etki akışkanlar fiziğinden oldukça iyi bilinir ve bir bardak sudaki şurup örneğinde görülebilir. Şurubun suyun içinde aşağı doğru akışı bozulacak ve damla parçalanacak ve sudaki şurup etkin bir şekilde seyrelecektir.

Daha fazla bilgi

Bu araştırma Nature dergisinin 5 Ocak 2012 tarihli sayısında yayınlanmak üzere, S. Gillessen ve arkadaşlarınca "A gas cloud on its way towards the super-massive black hole in the Galactic Centre" başlıklı bir makale olarak sunulmuştur.

Araştırma ekibinde S. Gillessen (Max-Planck Yerötesi Fiziği Enstitüsü [MPE], Almanya), R. Genzel (MPE; California Üniversitesi, Fizik Bölümü [UC], ABD), T. Fritz (MPE, Almanya), E. Quataert (Astronomi Bölümü, UC,ABD), C. Alig (Ludwig-Maximilians Üniversitesi [LMU], Almanya), A. Burkert (MPE; LMU), J. Cuadra (Astronomi ve Astrofizik Bölümü, Şili Katolik Pontificia Üniversitesi,Şili), F. Eisenhauer (MPE), O. Pfuhl (MPE), K. Dodds-Eden (MPE), C. Gammie (Teorik Astrofizik Merkezi, Illinois Üniversitesi, ABD), T. Ott (MPE) yer almaktadır. 

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa'daki en önemli hükümetlerarası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 15 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili'nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal'da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop'u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO varolan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA'nın Avrupalı ortağıdır. ESO şu anda "gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü" olacak 40-metre sınıfında Avrupa Aşırı Büyük optik/yakın kırmızı ötesi Teleskopu, E-ELT'yi inşa etmeyi planlıyor.

Bağlantılar

İletişim

Özgecan Önal
İstanbul Üniversites, Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü, ESON Türkiye Ekibi
İstanbul, Türkiye
E-posta: nacegzo_2003@yahoo.com

Stefan Gillessen
Max-Planck Institute for Extraterrestrial Physics
Garching, Germany
Tel: +49 89 30000 3839
E-posta: ste@mpe.mpg.de

Reinhard Genzel
Max-Planck Institute for Extraterrestrial Physics
Garching, Germany
Tel: +49 89 30000 3281
E-posta: genzel@mpe.mpg.de

Richard Hook
ESO, La Silla, Paranal, E-ELT & Survey Telescopes Press Officer
Garching bei München, Germany
Tel: +49 89 3200 6655
Cep: +49 151 1537 3591
E-posta: rhook@eso.org

Bu bir ESO Basın Bülteni çevirisidir eso1151.
Bookmark and Share

Bülten Hakkında

Bülten No.:eso1151tr
Adı:Galactic Centre, Milky Way Galactic Centre, Sagittarius A*, Sgr A*
Tür:• Milky Way : Galaxy : Component : Central Black Hole
• Milky Way : Galaxy : Component : Center/Core
• X - Quasars & Black Holes
Facility:Very Large Telescope
Science data:2012Natur.481...51G

Görüntüler

Simulation of gas cloud after close approach to the black hole at the centre of the Milky Way
Simulation of gas cloud after close approach to the black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
Simulation of gas cloud approaching the black hole at the centre of the Milky Way
Simulation of gas cloud approaching the black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
The centre of the Milky Way showing a newly discovered and rapidly moving cloud
The centre of the Milky Way showing a newly discovered and rapidly moving cloud
sadece İngilizce

Videolar

ESOcast 39: A Black Hole’s Dinner is Fast Approaching
ESOcast 39: A Black Hole’s Dinner is Fast Approaching
sadece İngilizce
Video News Release 36: A Black Hole’s Dinner is Fast Approaching (eso1151b)
Video News Release 36: A Black Hole’s Dinner is Fast Approaching (eso1151b)
sadece İngilizce
Simulation of gas cloud approaching the black hole at the centre of the Milky Way
Simulation of gas cloud approaching the black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
Zooming in on the centre of the Milky Way
Zooming in on the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
Animation of objects orbiting the centre of the Milky Way
Animation of objects orbiting the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
 A gas cloud falling towards the supermassive black hole at the centre of the Milky Way
A gas cloud falling towards the supermassive black hole at the centre of the Milky Way
sadece İngilizce
Video News Release: A Black Hole’s Dinner is Fast Approaching – B-roll
Video News Release: A Black Hole’s Dinner is Fast Approaching – B-roll
sadece İngilizce

Ayrıca görüntüleyin...