Very Large Telescope

Fullkomnasta stjörnustöð heims fyrir rannsóknir á sýnilegu ljósi

The ESO Very Large TelescopeVery Large Telescope sjónaukaröðin (VLT) er flaggskip evrópskra stjarnvísinda. VLT eru fullkomnustu sjónaukar á jörðinni. Þeir samanstanda af fjórum stórum sjónaukum með 8,2 metra spegilþvermál auk fjögurra færanlegra 1,8 metra breiðra hjálparsjónauka. Hægt er að tengja tvo eða fleiri sjónauka saman og mynda þannig risavaxinn víxlmæli sem gerir stjörnufræðingum kleift að sjá allt að 25 sinnum fínni smáatriði en sjónaukarnir eru færir um að greina stakir. Ljósinu sem sjónaukarnir safna er beint í gegnum flókið kerfi spegla um göng neðanjarðar og sameinað í einn brennipunkt. Bilið milli ljósgeislanna, þegar þeir mætast, verður að vera innan við 1/1000 úr mm yfir 100 metra vegalengd. Með þessari nákvæmni nær VLT víxlmælirinn ljósmyndum með millíbogasekúndna upplausn. Þannig mætti greina sundur bílljós bíls á tunglinu.

Hægt er að nota 8,2 metra sjónaukana hvern í sínu lagi. Með einum þeirra hafa stjörnufræðingar náð myndum af fyrirbæri af birtustigi 30 með aðeins klukkustundar löngum lýsingartíma. Þetta fyrirbæri er fjórum milljörðum sinnum daufara en greina má með berum augum.

Stóru sjónaukarnir eru nefndir Antu, Kueyen, Melipal og Yepun. Hægt er lesa sér betur til um merkingu þessara nafna hér.

Ítarlegri upplýsingar um VLT er í VLT hvítbókinni. (á ensku). Hvítbókin var sett á vefinn þegar verið var að hanna og smíða sjónaukana. Var hún uppfærð þar til VLT leit alheiminn fyrst augum seint í maí árið 1998. Hvítbókin er byggð á fjölda skjala og greinargerða en hafa ber í huga að hún er ekki lengur uppfærð.

Sjónaukar og mælitæki

Mælitæki VLT sjónaukanna eru með þeim fullkomnustu sem gerð hafa verið fyrir stjörnustöð. Á sjónauknum eru myndavélar með víð sjónsvið, aðlögunarsjóntækni sem leiðréttir bjögun lofthjúpsins og litrófsmælar með mikla upplausn sem ná yfir stóran hluta litrófsins, frá bylgjulengdum útfjólublás ljóss (300 nm) upp í mið-innrauðar bylgjulengdir (24 µm).

Stóru 8,2 metra sjónaukarnir eru hýstir í litlum hitastilltum byggingum sem snúast samtímis sjónaukunum. Hönnun þeirra heldur allri utanaðkomandi truflun í lágmarki, eins og ókyrrð í lofti, breytilegu hitastigi og vindi.

Fyrsti stóri sjónaukinn, Antu, tók formlega til starfa 1. apríl 1999. Í dag eru allir stóru sjónaukarnir og hjálparsjónaukarnir starfræktir.

The ESO Very Large Telescope












Click on the image to take a Virtual Tour in and nearby the VLT

VLT hafa haft mikil áhrif á rannsóknir í stjarnvísindum. Þeir eru afkastamestu stjörnusjónaukarnir á jörðu niðri og að jafnaði birtist ein ritrýnd vísindagrein daglega sem byggir á niðurstöðum rannsókna með VLT. VLT stuðlar því mjög að því að ESO er fremsta stjörnustöð heims. Með VLT hafa stjörnufræðingar gert margar merkar uppgötvanir, þar á meðal tekið ljósmynd af fjarreikistjörnu (eso0842), greint færslu stakra stjarna á braut um risasvartholið í miðju Vetrarbrautarinnar (eso0846), og greint daufar glæður fjarlægasta gammablossa sem sést hefur hingað til.

Þótt hægt sé að tengja alla fjóra 8,2 metra VLT sjónaukana saman eru þeir mestmegnis notaðir hver í sínu lagi. Víxlmælingar eru aðeins gerðar hluta úr ári. Hins vegar er hægt að nota hjálparsjónaukana fjóra til víxlmælinga á hverri nóttu. Hjálparsjónaukarnir sitja á brautum svo hægt er að færa þá milli staða. Þangað er svo ljósgeislunum beint í víxlmælinn. Hjálparsjónaukarnir eru óvenjulegir stjörnusjónaukar. Þeir eru í litlum hvelfingum og stjórna sér að mestu sjálfir. Þeirra eigin rafeindabúnaður sér um tölvustýringu, loftræstingu, vökvaflæði og kælikerfið. Undir hverjum og einum er flutningskerfi sem lyftir sjónaukunum og færir þá frá einum stað til annars.

VLT hótelið, Residencia, er verðlaunasmíð og kom nokkuð við sögu í James Bond kvikmyndinni Quantum of Solace.

Hægt er að nálgast ítarlegri upplýsingar með því að skoða tæknisíður okkar.

Fleiri myndir og myndskeið er að finna í margmiðlunarsafni ESO.

VLT stikla

VLT á Google Maps


Sjá stærra kort