Kids

eso1235is — Fréttatilkynning

Leyndardómsfull þyrping

5. september 2012

Messier 4, glæsileg kúluþyrping, prýðir þessa nýju mynd frá La Silla stjörnustöð ESO í Chile. Þessi bolti úr tug þúsundum stjarna er ein nálægasta og mest rannsakaða kúluþyrping himins en nýlegar rannsóknir hafa sýnt, að ein af stjörnum hennar hefur sérkennilega og óvænta eiginleika og býr yfir leyndarmálinu á bak við eilífa æsku.

Um vetrarbrautina okkar sverma meira en 150 kúluþyrpingar sem allar urðu til í árdaga alheims (eso1141). Einna nálægust við jörðina er Messier 4 (einnig þekkt sem NGC 6121) í stjörnumerkinu Sporðdrekanum. Þessi bjarta þyrping sést vel í gegnum handsjónauka skammt frá rauðu risastjörnunni Antaresi en greina má stakar stjörnur í henni með litlum áhugamannasjónaukum.

Þessi nýja mynd af þyrpingunni var tekin með Wide Field Imager (WFI) myndavélinni á 2,2 metra MPG/ESO sjónaukanum í La Silla stjörnustöð ESO. Á henni sést aragrúi stjarna í þyrpingunni fyrir framan stjörnumprýddan bakgrunn vetrarbrautarinnar.

Stjörnufræðingar hafa rannsakað margar þessara stjarna með mælitækjum Very Large Telescope ESO. Með því að kljúfa ljós stjarnanna í liti sína, geta stjörnufræðingar fundið út efnasamsetningu þeirra og aldur.

Nýjar niðurstöður rannsókna á stjörnum Messier 4 hafa komið á óvart. Stjörnur kúluþyrpinga eru aldnar og innihalda þess vegna ekki mikið af þungum frumefnum [1]. Ein stjarnan í þyrpingunni reynist þó geyma miklu meira magn af liþíumi, sjaldgæfu léttu frumefni, en búist var við. Uppruni þessa liþíums er dularfullur. Alla jafna eyðileggst þetta frumefni hægt og bítandi á milljarða ára löngu æviskeiði stjörnunnar en svo virðist sem þessi stjarna geymi leyndarmálið á bak við eilífa æsku. Annað hvort hefur henni tekist að viðhalda upprunalega liþíuminu eða fundið leið til að auðga sig sjálf af nýju liþíumi.

Þessi mynd WFI er sýnir vel þyrpinguna sjálfa og svæðið í kringum hana. Önnur og öllu nákvæmari mynd af miðsvæðinu frá Hubble geimsjónauka NASA og ESA var mynd þessarar viku á vef Hubble.

Skýringar

[1] Flest frumefni þyngri en helíum verða til í stjörnum og dreifast um geiminn þegar stjörnunar deyja. Þannig auðgast miðgeimsefnið sem myndar byggingareiningar næstu kynslóða stjarna. Afleiðingin er sú, að mjög gamlar stjörnur eins og í kúluþyrpingum, sem urðu til áður en mikil auðgun hafði átt sér stað, innihalda minna af þungum frumefnum í samanburði við stjörnur eins og sólina sem mynduðust síðar.

Frekari upplýsingar

Árið 2012 fagnar European Southern Observatory (ESO), stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli, fimmtíu ára afmæli sínu. ESO er fremsta fjölþjóðlega stjörnustöð Evrópu og ein öflugasta stjörnustöð heims. Hún nýtur stuðnings 15 landa: Austurríkis, Belgíu, Brasilíu, Tékklands, Danmörku, Finnlands, Frakklands, Þýskalands, Ítalíu, Hollands, Portúgals, Spánar, Svíþjóðar, Sviss og Bretlands. Með því að reisa og reka öflugustu stjörnuathugunarstöðvar heims leggur ESO grunninn að mikilvægum uppgötvunum stjörnufræðinga. Í Chile rekur ESO þrjár stjörnuathugunarstöðvar í heimsflokki: La Silla, Paranal og Chajnantor. Á Paranalfjalli starfrækir ESO Very Large Telescope, fullkomnustu stjörnusjónauka heims sem notaðir eru til athugana á sýnilegu ljósi og tvo kortlagningarsjónauka. VISTA er stærsti kortlagningarsjónauki veraldar fyrir innrautt ljós og VLT Survey Telescope er stærsti sjónauki heims sem eingöngu er ætlað að kortleggja himinn í sýnilegu ljósi. ESO er þátttakandi í ALMA, byltingarkenndum útvarpssjónauka og stærsta stjarnvísindaverkefni heims. ESO hyggur einnig á smíði 40 metra risasjónauka, European Extremely Large Telescope eða E-ELT sem verður „stærsta auga jarðar“.

Tenglar

Tengiliðir

Sævar Helgi Bragason
University of Iceland
Reykjavík, Iceland
Farsími: +354-896-1984
Tölvupóstur: eson-iceland@eso.org

Richard Hook
ESO, La Silla, Paranal, E-ELT & Survey Telescopes Press Officer
Garching bei München, Germany
Sími: +49 89 3200 6655
Farsími: +49 151 1537 3591
Tölvupóstur: rhook@eso.org

Þetta er þýðing á fréttatilkynningu ESO eso1235.
Bookmark and Share

Um fréttatilkynninguna

Fréttatilkynning nr.:eso1235is
Nafn:M 4, Messier 4, NGC 6121
Tegund:• Milky Way : Star : Grouping : Cluster : Globular
Facility:MPG/ESO 2.2-metre telescope
Science data:2012A&A...539A.157M

Myndir

Kúluþyrpingin Messier 4
Kúluþyrpingin Messier 4
Kúluþyrpingin Messier 4 í stjörnumerkinu Sporðdrekanum
Kúluþyrpingin Messier 4 í stjörnumerkinu Sporðdrekanum
Víðmynd af himninum í kringum kúluþyrpinguna Messier 4
Víðmynd af himninum í kringum kúluþyrpinguna Messier 4
Ljósmynd Hubble geimsjónauka NASA og ESA af miðju Messier 4
Ljósmynd Hubble geimsjónauka NASA og ESA af miðju Messier 4
Kúluþyrpingin Messier 4 og staðsetning stjörnunnar óvenjulegu
Kúluþyrpingin Messier 4 og staðsetning stjörnunnar óvenjulegu

Myndskeið

Þysjað að kúluþyrpingunni Messier 4
Þysjað að kúluþyrpingunni Messier 4
Skimað yfir kúluþyrpinguna Messier 4
Skimað yfir kúluþyrpinguna Messier 4

Sjá einnig