eso1038is — Fréttatilkynning

Tignarleg vetrarbraut í óvenjulegu ljósi

22. september 2010

Bjálkaþyrilvetrarbrautin NGC 1365 prýðir þessa nýju ljósmynd sem tekin var í innrauðu ljósi með HAWK-I myndavélinni á Very Large Telescope ESO í Paranal stjörnustöðinni í Chile. NGC 1365 tilheyrir þyrpingu vetrarbrauta sem kennd er við stjörnumerkið Ofninn og er í um 60 milljón ljósára fjarlægð frá jörðinni.

NGC 1365 er ein mest rannsakaða bjálkaþyrilvetrarbrautin á himinhvelfingunni. Hún er stundum kölluð Bjálkaþyrilvetrarbrautin mikla vegna þess hve formfögur hún er. Í miðju hennar er bjálki og út skaga tveir mjög áberandi þyrilarmar frá honum en nærri miðju bjálkans er líka annar umfangsminni þyrilarmur. Vetrarbrautin öll er svo öll sett þunnum rykslæðum.

Vetrarbrautin er kjörið viðfangsefni fyrir stjarnvísindamenn sem rannsaka myndun og þróun bjálkaþyrilvetrarbrauta. Þessi nýja innrauða ljósmynd frá HAWK-I gerir stjörnufræðingum kleift að skyggnast inn í ryksvæðin sem hylja hluta vetrarbrautarinnar, nokkuð sem er nánast útilokað á myndum sem teknar eru í sýnilegu ljósi (potw1037a). Innrauðu myndirnar sýna glöggt glæðurnar frá ógrynni stjarna í bjálkanum og þyrilörmunum. Myndin var tekin til að hjálpa stjörnufræðingum að skilja flókið flæði efnis innan vetrarbrautarinnar og þau áhrif sem það hefur á gasið sem nýjar stjörnur geta myndast úr. Bjálkinn stóri hefur mikil áhrif þyngdarsvið vetrarbrautarinnar, þannig að sums staðar myndast svæði þar sem gas þéttist og stjörnur verða til. Í þyrilörmunum eru margar ungar stjörnuþyrpingar sem innihalda hundruð eða þúsundir bjartra stjarna sem eru innan við 10 milljón ára gamlar. Vetrarbrautin er of fjarlæg til þess að stakar stjörnur greinist á myndinni. Þessir litlu kekkir sem sjást á henni eru í raun stjörnuþyrpingar. Í vetrarbrautinni allri myndast um þrír sólmassar af stjörnum á ári.

Í bjálkanum eru mestmegnis gamlar stjörnur sem eru löngu komnar yfir sitt blómaskeið. Þó myndast fjölmargar nýjar stjörnur í gas- og rykskýjunum í innri þyrilarminum sem liggur nærri kjarna vetrarbrautarinnar. Gas og ryk streymir einnig í gegnum bjálkann inn að miðju vetrarbrautarinnar þar sem stjörnufræðingar greint merki risasvarthols sem er vel falið innan um aragrúa ungra og mjög bjartra stjarna.

NGC 1365 og þyrilarmar hennar teygja sig meira en 200.000 ljósár út í geiminn. Mismunandi hlutar vetrarbrautarinnar eru mislengi að ljúka einni hringferð í kringum kjarnann en ytri hlutar bjálkans ljúka einni umferð á um 350 milljón árum. Síðustu ár hefur NGC 1365 og aðrar vetrarbrautir sömu gerðar gegnt æ veigameira hlutverki í rannsóknum í stjarnvísindum því margt bendir til að Vetrarbrautin okkar sé líka bjálkaþyrilvetrarbraut. Slíkar vetrarbrautir eru tiltölulega algengar. Samkvæmt nýlegum útreikningum hafa tveir þriðju allra þyrilvetrarbrauta bjálka svo rannsóknir á þeim getur hjálpað stjörnufræðingum að skilja okkar eigin vetrarbraut.

Frekari upplýsingar

ESO, European Southern Observatory, stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli, er fremsta fjölþjóðlega stjörnustöð Evrópu og ein öflugasta stjörnustöð heims. Hún nýtur stuðnings 14 landa: Austurríkis, Belgíu, Tékklands, Danmörku, Finnlands, Frakklands, Þýskalands, Ítalíu, Hollands, Portúgals, Spánar, Svíþjóðar, Sviss og Bretlands. Með því að reisa og reka öflugustu stjörnuathugunarstöðvar heims leggur ESO grunninn að mikilvægum uppgötvunum stjörnufræðinga. Í Chile rekur ESO þrjár stjörnuathugunarstöðvar í heimsflokki: La Silla, Paranal og Chajnantor. Á Paranalfjalli starfrækir ESO Very Large Telescope, fullkomnustu stjörnusjónauka heims sem notaðir eru til athugana á sýnilegu ljósi og VISTA, stærsta kortlagningarsjónauka (survey telescope) veraldar. ESO er þátttakandi í ALMA, byltingarkenndum útvarpssjónauka og stærsta stjarnvísindaverkefni heims. ESO hyggur einnig á smíði 42 metra risasjónauka, European Extremely Large Telescope eða E-ELT sem verður „stærsta auga jarðar“.

Tenglar

Tengiliðir

Sævar Helgi Bragason
University of Iceland
Reykjavík, Iceland
Farsími: +354-896-1984
Tölvupóstur: saevar@stjornuskodun.is

Richard Hook
ESO Paranal/La SiIlla and E-ELT Public Information Officer
Garching bei München, Germany
Sími: +49 89 3200 6655
Tölvupóstur: rhook@eso.org

Þetta er þýðing á fréttatilkynningu ESO eso1038.

Um fréttatilkynninguna

Fréttatilkynning nr.:eso1038is
Nafn:NGC 1365
Facility:Very Large Telescope

Myndir

HAWK-I infrared image of the spectacular barred spiral galaxy NGC 1365*
HAWK-I infrared image of the spectacular barred spiral galaxy NGC 1365*
texti aðeins á ensku
Comparison of visible-light and infrared images of the galaxy NGC 1365
Comparison of visible-light and infrared images of the galaxy NGC 1365
texti aðeins á ensku
NGC 1365 in the constellation of Fornax
NGC 1365 in the constellation of Fornax
texti aðeins á ensku

Myndskeið

Zooming in on the HAWK-I infrared image of the spectacular barred spiral galaxy NGC 1365
Zooming in on the HAWK-I infrared image of the spectacular barred spiral galaxy NGC 1365
texti aðeins á ensku
Visible/infrared cross-fade of images of the spectacular barred spiral galaxy NGC 1365
Visible/infrared cross-fade of images of the spectacular barred spiral galaxy NGC 1365
texti aðeins á ensku

Sjá einnig