1 00:00:01,680 --> 00:00:06,620 Budując ogrom 2 00:00:11,930 --> 00:00:14,840 Astronomia jest wielką nauką. 3 00:00:17,430 --> 00:00:19,190 Gdzieś tam jest ogrom Wszechświata, 4 00:00:19,190 --> 00:00:23,630 a badanie kosmosu wymaga wielkich instrumentów. 5 00:00:28,370 --> 00:00:32,850 Oto 5-metrowy reflektor Hale'a na górze Palomar Mountain. 6 00:00:32,850 --> 00:00:37,760 Kiedy powstawało Europejskie Obserwatorium Południowe, pięćdziesiąt lat temu, 7 00:00:37,760 --> 00:00:41,210 był to największy teleskop na świecie. 8 00:00:42,460 --> 00:00:48,020 Obecnie standard wielkości wyznacza należący do ESO Bardzo Duży Teleskop (VLT) na górze Cerro Paranal. 9 00:00:48,520 --> 00:00:51,330 Jako najpotężniejsze obserwatorium w historii, 10 00:00:51,330 --> 00:00:55,710 uwidoczniło pełen splendor Wszechświata w którym żyjemy. 11 00:00:58,350 --> 00:01:02,620 Lecz astronomowie postawili sobie za cel jeszcze większe instrumenty. 12 00:01:02,620 --> 00:01:05,980 A ESO realizuje ich marzenia. 13 00:01:20,330 --> 00:01:22,650 San Pedro de Atacama. 14 00:01:24,020 --> 00:01:27,580 Położone pośród zapierającej dech scenerii, 15 00:01:27,580 --> 00:01:32,100 to malownicze miasto jest domem dla rdzennych Atacameños 16 00:01:32,100 --> 00:01:34,650 poszukujących przygód turystów, 17 00:01:36,910 --> 00:01:40,710 a także pracujących w ESO astronomów i techników. 18 00:01:46,020 --> 00:01:50,090 Nieopodal San Pedro urzeczywistniają się kształty pierwszej machiny marzeń ESO. 19 00:01:50,090 --> 00:01:55,680 Nosi ona nazwę ALMA – Atacama Large Millimeter/submillimeter Array. 20 00:01:56,760 --> 00:02:02,120 ALMA stanowi wspólny projekt Europy, Ameryki Północnej i Azji Wschodniej. 21 00:02:02,120 --> 00:02:05,080 Działa niczym gigantyczna soczewka powiększająca. 22 00:02:05,080 --> 00:02:10,360 Zebrane razem 66 anteny umożliwiają szerokie pole widzenia. 23 00:02:10,360 --> 00:02:16,260 Z kolei ich rozległość pozwala dostrzec drobniejsze szczegóły na małym obszarze nieba. 24 00:02:18,390 --> 00:02:23,080 Działając w sub-milimetrowym zakresie, ALMA postrzega Wszechświat w odmiennym świetle. 25 00:02:23,080 --> 00:02:24,740 I cóż ona dostrzega? 26 00:02:26,280 --> 00:02:31,760 Narodziny pierwszych galaktyk we Wszechświecie, po Wielkim Wybuchu. 27 00:02:34,500 --> 00:02:37,130 Obłoki zimnego molekularnego gazu i pyłu 28 00:02:37,130 --> 00:02:41,220 - gwiezdne żłobki, w których rodzą się nowe słońca i planety. 29 00:02:44,830 --> 00:02:47,390 A także chemię kosmosu. 30 00:02:51,190 --> 00:02:56,180 ALMA będzie śledzić cząsteczki organiczne - podstawowe składniki życia. 31 00:03:00,280 --> 00:03:04,090 Budowa anten ALMA jest w pełnym biegu. 32 00:03:05,040 --> 00:03:08,440 Dwa ogromne transportery, zwane Otto i Lore, 33 00:03:08,440 --> 00:03:12,610 zabierają ukończone anteny na górę, na płaskowyż Chajnantor. 34 00:03:18,810 --> 00:03:20,710 Na wysokości 5000 metrów n.p.m. 35 00:03:20,710 --> 00:03:25,000 anteny te dostarczają bezprecedensowego widoku mikrofalowego Wszechświata. 36 00:03:32,110 --> 00:03:33,970 Kiedy ALMA jest już niemal gotowa, 37 00:03:33,970 --> 00:03:38,080 kolejna cudowna machina ESO jest nadal w powijakach. 38 00:03:38,080 --> 00:03:40,150 Widzicie tamtą górę? 39 00:03:40,150 --> 00:03:42,789 To Cerro Armazones. 40 00:03:44,920 --> 00:03:46,280 Niedaleko od Paranal, 41 00:03:46,280 --> 00:03:51,520 będzie domem dla największego teleskopu w historii ludzkości. 42 00:03:52,020 --> 00:03:56,700 Oto Ogromnie Wielki Teleskop Europejski (E-ELT). 43 00:03:57,130 --> 00:03:59,840 Największe oko świata na niebo. 44 00:04:04,620 --> 00:04:07,750 Z lustrem na prawie czterdzieści metrów, 45 00:04:07,750 --> 00:04:13,280 E-ELT czyni inne teleskopy po prostu karłami. 46 00:04:15,310 --> 00:04:18,640 Prawie 800 sterowanych komputerowo lustrzanych segmentów. 47 00:04:20,300 --> 00:04:24,530 Złożona optyka ma umożliwić jak największą ostrość obrazów. 48 00:04:27,010 --> 00:04:30,170 Kopuła teleskopu o rozmiarach wieży kościelnej. 49 00:04:35,140 --> 00:04:39,550 E-ELT to ćwiczenie z doskonałości. 50 00:04:42,690 --> 00:04:47,190 Ale prawdziwym cudem jest Wszechświat. 51 00:04:52,740 --> 00:04:57,120 E-ELT pokaże planety krążące wokół innych gwiazd. 52 00:05:00,780 --> 00:05:04,840 Jego spektrografy będą węszyć w atmosferach tych obcych światów, 53 00:05:04,840 --> 00:05:07,140 poszukując oznak życia. 54 00:05:10,930 --> 00:05:16,270 A jeszcze dalej, E-ELT ma badać pojedyncze gwiazdy w innych galaktykach. 55 00:05:16,270 --> 00:05:21,100 Przypomina to pierwsze spotkania mieszkańców sąsiednich miast. 56 00:05:22,020 --> 00:05:24,410 Działając jak kosmiczna machina czasu, 57 00:05:24,410 --> 00:05:28,150 ten ogromny teleskop pozwoli nam spojrzeć w odległą o miliardy lat przeszłość. 58 00:05:28,150 --> 00:05:30,420 aby dowiedzieć się jak to wszystko się zaczęło. 59 00:05:34,290 --> 00:05:37,790 Być może pozwoli rozwiązać zagadkę przyśpieszającego Wszechświata 60 00:05:37,790 --> 00:05:42,180 - tajemniczy fakt wzajemnego odpychania się galaktyk. 61 00:05:42,180 --> 00:05:44,660 coraz to szybciej. 62 00:05:56,570 --> 00:06:00,930 Astronomia jest wielką nauką, nauką ogromnych tajemnic. 63 00:06:00,930 --> 00:06:02,520 Czy poza Ziemią istnieje życie? 64 00:06:02,520 --> 00:06:04,780 Jaki był początek Wszechświata? 65 00:06:05,910 --> 00:06:11,000 Nowy, monstrualny teleskop ESO będzie pomocny w naszym dążeniu do zrozumienia. 66 00:06:11,000 --> 00:06:15,020 Jeszcze nie dotarliśmy do tego celu, lecz to już niedługo. 67 00:06:15,020 --> 00:06:16,330 A więc co dalej? 68 00:06:16,330 --> 00:06:17,930 Cóż, tego nikt nie wie. 69 00:06:17,930 --> 00:06:20,990 Lecz ESO jest gotowe na nowe przygody.