1
00:00:01,280 --> 00:00:06,870
Sterlicht op de korrel

2
00:00:12,520 --> 00:00:14,350
Al een halve eeuw

3
00:00:14,350 --> 00:00:19,500
presenteert de Europese Zuidelijke Sterrenwacht de pracht van het universum.

4
00:00:26,250 --> 00:00:28,340
Sterlicht regent op de aarde.

5
00:00:30,390 --> 00:00:33,070
Gigantische telescopen vangen de kosmische lichtdeeltjes,

6
00:00:33,070 --> 00:00:36,940
en voeden daarmee de state-of-the-art camera's en spectrografen.

7
00:00:40,090 --> 00:00:44,810
De tegenwoordige astronomische afbeeldingen zijn heel anders dan die uit de jaren '60.

8
00:00:46,020 --> 00:00:49,130
Toen ESO begon, in 1962,

9
00:00:49,130 --> 00:00:53,110
gebruikten astronomen grote fotografische platen.

10
00:00:54,550 --> 00:00:58,730
Niet erg gevoelig, niet precies en moeilijk te hanteren.

11
00:01:03,570 --> 00:01:07,220
Wat een verschil maken de huidige elektronische detectoren!

12
00:01:08,020 --> 00:01:10,500
Ze vangen vrijwel elk foton op.

13
00:01:11,020 --> 00:01:14,000
De afbeeldingen zijn direct beschikbaar.

14
00:01:14,000 --> 00:01:15,940
En, het allerbelangrijkste,

15
00:01:15,940 --> 00:01:19,920
ze kunnen worden verwerkt en geanalyseerd door computer-software.

16
00:01:21,020 --> 00:01:24,690
Astronomie is een digitale wetenschap geworden.

17
00:01:31,550 --> 00:01:33,790
ESO-telescopen gebruiken enkele van de grootste

18
00:01:33,790 --> 00:01:36,460
en meest gevoelige detectoren ter wereld.

19
00:01:36,460 --> 00:01:43,460
De VISTA-camera heeft er 16, met in totaal 67 miljoen pixels.

20
00:01:46,040 --> 00:01:50,810
Dit enorme instrument vangt infrarood licht van kosmische stofwolken,

21
00:01:50,810 --> 00:01:52,140
pasgeboren sterren

22
00:01:52,140 --> 00:01:55,210
en verre melkwegstelsels.

23
00:02:02,530 --> 00:02:08,200
Vloeibaar helium houdt de detectoren gekoeld op -269 graden.

24
00:02:08,200 --> 00:02:11,950
VISTA inventariseert de zuidelijke sterrenhemel,

25
00:02:11,950 --> 00:02:15,670
zoals een ontdekkingsreiziger een onbekend continent in kaart brengt.

26
00:02:18,480 --> 00:02:21,910
De VLT Survey Telescope is een andere ontdekkingsmachine,

27
00:02:21,910 --> 00:02:24,650
maar deze werkt op zichtbare golflengten.

28
00:02:31,020 --> 00:02:34,670
Zijn camera, OmegaCAM, is nog groter.

29
00:02:34,670 --> 00:02:40,240
32 CCD's werken samen om spectaculaire afbeeldingen te produceren

30
00:02:40,240 --> 00:02:45,100
met een duizelingwekkend aantal van 268 miljoen pixels.

31
00:02:47,870 --> 00:02:50,930
Het blikveld is een vierkante graad

32
00:02:50,930 --> 00:02:53,980
--- vier keer zo groot als de volle maan.

33
00:02:56,670 --> 00:03:01,220
OmegaCAM genereert iedere nacht 50 Gigabytes aan data.

34
00:03:02,020 --> 00:03:05,530
Het zijn wel beeldschone Gigabytes.

35
00:03:08,680 --> 00:03:11,810
Survey-telescopen als VISTA en VST

36
00:03:11,810 --> 00:03:15,900
struinen de hemel ook af op zoek naar zeldzame en interessante objecten.

37
00:03:16,500 --> 00:03:19,850
Astronomen gebruiken vervolgens de pure kracht van de VLT

38
00:03:19,850 --> 00:03:23,490
om deze objecten in verfijnd detail te bestuderen.

39
00:03:26,290 --> 00:03:28,380
Elke van de vier telescopen van de VLT

40
00:03:28,380 --> 00:03:30,800
heeft zijn eigen unieke verzameling instrumenten,

41
00:03:30,800 --> 00:03:33,800
elke met zijn eigen speciale kracht.

42
00:03:35,000 --> 00:03:42,310
Zonder deze instrumenten, zou ESO's grote oog op de hemel feitelijk blind zijn.

43
00:03:43,349 --> 00:03:49,930
Ze hebben fantasierijke namen als ISAAC, FLAMES, HAWK-I en SINFONI.

44
00:03:50,880 --> 00:03:55,350
Reusachtige high-tech-machines, elk ter grootte van een kleine auto.

45
00:03:57,020 --> 00:03:58,520
Hun doel:

46
00:03:58,520 --> 00:04:03,870
kosmische fotonen registreren en er zo veel mogelijk informatie uit halen.

47
00:04:06,020 --> 00:04:10,630
Al deze instrumenten zijn uniek, maar sommige zijn iets specialer dan andere.

48
00:04:10,630 --> 00:04:17,370
NACO bijvoorbeeld, en SINFONI, maken gebruik van de adaptieve optiek van de VLT.

49
00:04:20,520 --> 00:04:23,450
Lasers produceren nep-sterren

50
00:04:23,450 --> 00:04:27,220
die astronomen helpen te corrigeren voor atmosferische verstoringen.

51
00:04:33,850 --> 00:04:38,250
NACO's afbeeldingen zijn even scherp als opnames van buiten de atmosfeer.

52
00:04:41,020 --> 00:04:46,720
En dan zijn er ook nog MIDI en AMBER. Twee interferometrie-instrumenten.

53
00:04:47,520 --> 00:04:52,330
Hier worden lichtgolven van twee of meer telescopen samengebracht,

54
00:04:52,330 --> 00:04:55,880
alsof ze opgevangen zijn door een enkele, gigantische spiegel.

55
00:04:58,520 --> 00:04:59,520
Het resultaat:

56
00:05:00,280 --> 00:05:02,410
de scherpste blik die je je kunt voorstellen.

57
00:05:06,520 --> 00:05:09,390
Maar sterrenkunde draait niet alleen om foto's maken.

58
00:05:09,390 --> 00:05:11,080
Als je de details wilt ontdekken,

59
00:05:11,080 --> 00:05:15,290
moet je het sterlicht uiteenrafelen en de samenstelling ervan bestuderen.

60
00:05:18,340 --> 00:05:22,050
Spectroscopie is een van de krachtigste gereedschappen van de sterrenkunde.

61
00:05:27,840 --> 00:05:31,780
Geen wonder dat ESO prat gaat op enkele van 's werelds meest geavanceerde spectrografen,

62
00:05:31,780 --> 00:05:34,240
zoals de krachtige X-shooter.

63
00:05:35,420 --> 00:05:40,430
Afbeeldingen dragen meer schoonheid, maar spectra onthullen meer informatie.

64
00:05:44,270 --> 00:05:45,520
Compositie.

65
00:05:46,520 --> 00:05:47,780
Bewegingen.

66
00:05:48,770 --> 00:05:50,060
Leeftijden.

67
00:05:56,270 --> 00:06:01,010
De atmosferen van exoplaneten, die rond verre sterren draaien.

68
00:06:04,550 --> 00:06:08,890
Of pasgeboren sterrenstelsels aan de 'rand' van het zichtbare heelal.

69
00:06:12,350 --> 00:06:17,530
Zonder spectroscopie zouden we slechts onderzoekers zijn die naar een prachtig landschap staren.

70
00:06:17,530 --> 00:06:18,980
Met spectroscopie,

71
00:06:18,980 --> 00:06:24,570
leren we over de topgrafie, de geologie, de evolutie en de samenstelling.

72
00:06:34,260 --> 00:06:36,080
En er is nog iets.

73
00:06:40,060 --> 00:06:44,930
Ondanks zijn serene schoonheid is het heelal een gewelddadige plek.

74
00:06:47,010 --> 00:06:48,700
's Nachts knalt en ontploft er van alles,

75
00:06:48,700 --> 00:06:52,680
en astronomen willen alles registreren.

76
00:06:56,020 --> 00:07:01,300
Zware sterren eindigen hun leven in titanische supernova-explosies.

77
00:07:07,580 --> 00:07:10,470
Sommige kosmische ontploffingen zijn zo zwaar

78
00:07:10,470 --> 00:07:13,640
dat ze soms korte tijd hun sterrenstelsel overstralen,

79
00:07:13,640 --> 00:07:19,320
en de intergalactische ruimte vullen met onzichtbare gammastralen.

80
00:07:21,320 --> 00:07:26,980
Kleine robotische telescopen reageren automatisch op waarschuwingen van satellieten.

81
00:07:26,980 --> 00:07:34,010
Binnen luttele seconden draaien ze in de juiste richting om de nagloeiers van deze explosies te bestuderen.

82
00:07:35,180 --> 00:07:38,680
Andere robotische telescopen concentreren zich op minder dramatische gebeurtenissen,

83
00:07:38,680 --> 00:07:43,510
zoals verre planeten, die voor hun moederster langs bewegen.

84
00:07:46,260 --> 00:07:49,170
De komsos is constant in beweging.

85
00:07:49,170 --> 00:07:52,690
ESO probeert geen enkele hartslag te missen.

86
00:07:55,020 --> 00:07:58,900
Kosmologie is de wetenschap van het universum als geheel.

87
00:07:58,900 --> 00:08:03,110
Zijn structuur, evolutie en oorsprong.

88
00:08:07,020 --> 00:08:11,820
Hier is het opvangen van zo veel mogelijk licht essentieel.

89
00:08:11,820 --> 00:08:17,880
Deze sterrenstelsels staan zo ver weg, dat slechts een handvol fotonen de aarde bereiken.

90
00:08:20,020 --> 00:08:23,510
Maar deze fotonen bevatten boodschappen over ons kosmische verleden.

91
00:08:25,320 --> 00:08:27,770
Ze hebben miljarden jaren gereisd.

92
00:08:27,770 --> 00:08:31,470
Ze schilderen een beeld van de eerste dagen van ons heelal.

93
00:08:32,020 --> 00:08:37,150
Daarom zijn grote telescopen en gevoelige ontvangers zo belangrijk.

94
00:08:37,950 --> 00:08:40,070
In de afgelopen 50 jaar,

95
00:08:40,070 --> 00:08:44,520
hebben ESO-telescopen enkele van de verste sterrenstelsels en quasars ontdekt

96
00:08:44,520 --> 00:08:46,580
en waargenomen.

97
00:08:50,020 --> 00:08:53,980
Ze hebben zelfs bijgedragen aan het onthullen van de verdeling van donkere materie,

98
00:08:53,980 --> 00:08:56,970
die nog steeds een raadsel is.

99
00:09:03,580 --> 00:09:09,790
Wie weet wat de volgende 50 jaar zal brengen?