1
00:00:02,080 --> 00:00:06,640
Παρατηρώντας με ευκρίνεια

2
00:00:08,020 --> 00:00:11,590
Όσο μεγαλύτερο τόσο καλύτερο - τουλάχιστον όσον αφορά τα κάτοπτρα των τηλεσκοπίων.

3
00:00:11,590 --> 00:00:16,670
Όμως τα μεγαλύτερα κάτοπτρα πρέπει να είναι παχιά, ώστε να μη παραμορφώνονται από το ίδιο τους το βάρος.

4
00:00:17,340 --> 00:00:21,610
Και τα πολύ μεγάλα κάτοπτρα παραμορφώνονται πάντα, όσο παχιά και βαριά κι αν είναι.

5
00:00:22,680 --> 00:00:29,360
Η λύση; Λεπτά και ελαφρά κάτοπτρα - και ένα μαγικό κόλπο που λέγεται ενεργά οπτικά.

6
00:00:30,330 --> 00:00:33,350
Το ESO υπήρξε πρωτοπόρο αυτής της τεχνολογίας τη δεκαετία του '80,

7
00:00:33,350 --> 00:00:36,040
με το Τηλεσκόπιο Νέας Τεχνολογίας (New Technology Telescope).

8
00:00:37,450 --> 00:00:39,710
Αυτή είναι η αιχμή της τεχνολογίας.

9
00:00:39,710 --> 00:00:45,760
Τα κάτοπτρα του Very Large Telescope (VLT) έχουν διάμετρο 8,2 μέτρων...

10
00:00:45,760 --> 00:00:48,500
...αλλά πάχος μόλις 20 εκατοστών.

11
00:00:49,330 --> 00:00:50,330
Και ιδού η μαγεία:

12
00:00:50,990 --> 00:00:53,330
ένα σύστημα υποστήριξης ελεγχόμενο από υπολογιστή εξασφαλίζει

13
00:00:53,330 --> 00:00:59,080
ότι το κάτοπτρο διατηρεί πάντα το επιθυμητό σχήμα, με ακρίβεια νανόμετρου.

14
00:01:15,640 --> 00:01:18,950
Το VLT αποτελεί τη ναυαρχίδα των τηλεσκοπίων του ESO.

15
00:01:18,950 --> 00:01:25,860
Τέσσερα ίδια τηλεσκόπια, ενώνουν τις δυνάμεις τους στη κορυφή του υψώματος Παρανάλ, στη βόρεια Χιλή.

16
00:01:25,860 --> 00:01:28,040
Κατασκευασμένα στο τέλος της δεκαετίας του '90,

17
00:01:28,040 --> 00:01:32,740
έθεσαν στη διάθεση των αστρονόμων τη πιο προηγμένη τεχνολογία.

18
00:01:37,580 --> 00:01:42,930
Στη μέση της Ερήμου Ατακάμα, το ESO δημιούργησε τον παράδεισο των αστρονόμων.

19
00:01:58,240 --> 00:02:00,560
Οι επιστήμονες μένουν στη La Residencia,

20
00:02:00,560 --> 00:02:04,240
ένα ξενώνα, μερικώς θαμμένο κάτω από τη σκόνη και τις πέτρες

21
00:02:04,240 --> 00:02:06,390
ενός από τα ξηρότερα μέρη του πλανήτη.

22
00:02:06,870 --> 00:02:12,940
Όμως μέσα βρίσκονται καταπράσινοι φοίνικες, μία πισίνα και ... υπέροχα γλυκά της Χιλής.

23
00:02:16,260 --> 00:02:16,530
Φυσικά,

24
00:02:16,530 --> 00:02:21,020
το πλεονέκτημα του Very Large Telescope δεν είναι η πισίνα του,

25
00:02:21,020 --> 00:02:24,790
αλλά η μοναδική θέα του προς το Σύμπαν.

26
00:02:29,600 --> 00:02:33,710
Χωρίς λεπτά κάτοπτρα και ενεργά οπτικά, το VLT δε θα μπορούσε ποτέ να πραγματοποιηθεί.

27
00:02:34,200 --> 00:02:35,280
Όμως υπάρχουν και άλλα θέματα.

28
00:02:35,280 --> 00:02:40,550
Τα άστρα εμφανίζονται θολά, ακόμη και όταν παρατηρούνται με τα καλύτερα τηλεσκόπια.

29
00:02:40,550 --> 00:02:44,590
Γιατί; Η Γήινη ατμόσφαιρα παραμορφώνει τις εικόνες.

30
00:02:49,300 --> 00:02:53,410
Και ιδού το δεύτερο μαγικό κόλπο: προσαρμοζόμενα οπτικά.

31
00:02:55,130 --> 00:03:01,410
Στο Παρανάλ, ακτίνες λέιζερ δημιουργούν τεχνητά άστρα στο νυχτερινό ουρανό.

32
00:03:01,410 --> 00:03:05,020
Ειδικοί αισθητήρες χρησιμοποιούν αυτά τ' άστρα για να μετρήσουν την ατμοσφαιρική διαταραχή.

33
00:03:05,020 --> 00:03:08,150
Και εκατοντάδες φορές το δευτερόλεπτο,

34
00:03:08,150 --> 00:03:12,420
η εικόνα διορθώνεται με ελεγχόμενα από υπολογιστή μεταβλητά κάτοπτρα.

35
00:03:13,930 --> 00:03:19,690
Και το αποτέλεσμα;  Σαν να μην υπάρχει καθόλου ατμοσφαιρική διαταραχή.

36
00:03:20,090 --> 00:03:21,450
Απλά κοιτάξτε τη διαφορά!

37
00:03:28,470 --> 00:03:31,880
Ο Γαλαξίας μας είναι ένας γιγάντιος σπειροειδής γαλαξίας.

38
00:03:31,880 --> 00:03:36,190
Και στο κέντρο του - 27.000 έτη φωτός μακριά -

39
00:03:36,190 --> 00:03:41,630
βρίσκεται ένα μυστήριο που ξετυλίχθηκε με τη βοήθεια του VLT του ESO.

40
00:03:43,859 --> 00:03:47,510
Τεράστια νέφη σκόνης εμποδίζουν να δούμε το κέντρο του Γαλαξία μας.

41
00:03:47,510 --> 00:03:51,560
Όμως ευαίσθητες υπέρυθρες κάμερες μπορούν να διαπεράσουν τη σκόνη

42
00:03:51,560 --> 00:03:54,290
και να αποκαλύψουν τι υπάρχει πίσω της.

43
00:04:00,220 --> 00:04:05,560
Με τη βοήθεια των προσαρμοζόμενων οπτικών αποκαλύφθηκαν δεκάδες κόκκινοι γίγαντες.

44
00:04:05,870 --> 00:04:09,500
Και στη πάροδο του χρόνου φαίνονται να κινούνται!

45
00:04:09,500 --> 00:04:14,270
Περιφέρονται γύρω από ένα αόρατο αντικείμενο στο κέντρο του Γαλαξία μας.

46
00:04:16,040 --> 00:04:21,670
Κρίνοντας από τη κίνηση των άστρων, το αόρατο αντικείμενο πρέπει να έχει τεράστια μάζα.

47
00:04:22,440 --> 00:04:29,000
Μία τερατώδης μελανή οπή, με μάζα περίπου 4,3 εκατομμύρια φορές αυτή του Ήλιου μας.

48
00:04:29,730 --> 00:04:33,760
Οι αστρονόμοι έχουν παρατηρήσει επίσης ενεργητικές εκλάμψεις από νέφη αερίου

49
00:04:33,760 --> 00:04:35,510
τα οποία πέφτουν μέσα στη μελανή οπή.

50
00:04:35,510 --> 00:04:40,460
Όλα αποκαλύφθηκαν από τη φοβερή ισχύ των προσαρμοζόμενων οπτικών.

51
00:04:42,340 --> 00:04:47,050
Έτσι τα λεπτά κάτοπτρα και τα ενεργά οπτικά στοιχεία έκαναν δυνατή τη κατασκευή γιγαντιαίων τηλεσκοπίων.

52
00:04:47,050 --> 00:04:50,050
Και τα προσαρμοζόμενα οπτικά διόρθωσαν την ατμοσφαιρική διαταραχή,

53
00:04:50,050 --> 00:04:53,430
παρέχοντάς μας εξαιρετικά ευκρινείς εικόνες.

54
00:04:54,210 --> 00:04:56,260
Δεν τελειώσαμε όμως με τα μαγικά μας κόλπα.

55
00:04:56,260 --> 00:05:00,440
Υπάρχει και ένα τρίτο. Και καλείται συμβολομετρία.

56
00:05:03,080 --> 00:05:06,030
Το VLT αποτελείται από τέσσερα τηλεσκόπια.

57
00:05:06,030 --> 00:05:12,170
Μαζί, μπορούν να λειτουργήσουν σαν ένα εικονικό τηλεσκόπιο διαμέτρου 130 μέτρων.

58
00:05:14,730 --> 00:05:20,350
Το φως που συλλέγεται από κάθε τηλεσκόπιο διοχετεύεται μέσα από κανάλια κενού

59
00:05:20,350 --> 00:05:23,460
και συντίθεται σε ένα υπόγειο εργαστήριο.

60
00:05:25,220 --> 00:05:31,280
Εδώ, τα φωτεινά κύματα συνδυάζονται χρησιμοποιώντας μετρονομία λέιζερ και περίπλοκες γραμμές καθυστέρησης.

61
00:05:36,160 --> 00:05:41,070
Το τελικό αποτέλεσμα είναι η δυνατότητα συλλογής φωτός τεσσάρων κατόπτρων 8.2 μέτρων,

62
00:05:41,070 --> 00:05:47,370
και η όραση ενός εικονικού τηλεσκοπίου μεγέθους ανάλογου με πενήντα γήπεδα τέννις.

63
00:05:50,240 --> 00:05:54,010
Τέσσερα βοηθητικά τηλεσκόπια προσθέτουν επιπλέον ευελιξία στο δίκτυο.

64
00:05:54,010 --> 00:05:57,340
Φαίνονται μικρά συγκρινόμενα με τους τέσσερις γίγαντες.

65
00:05:57,340 --> 00:06:01,990
Όμως διαθέτουν κάτοπτρα διαμέτρου 1,8 μέτρων.

66
00:06:01,990 --> 00:06:07,580
Διάμετρο μεγαλύτερη από αυτή του μεγαλύτερου επίγειου τηλεσκοπίου πριν από εκατό χρόνια!

67
00:06:09,300 --> 00:06:12,070
Η οπτική συμβολομετρία μοιάζει με θαύμα.

68
00:06:12,070 --> 00:06:16,270
Μαγεία του αστρικού φωτός που συμβαίνει στην έρημο.

69
00:06:16,270 --> 00:06:20,270
Και τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά.

70
00:06:22,380 --> 00:06:26,850
Το Συμβολόμετρο του Very Large Telescope διαθέτει πενήντα φορές μεγαλύτερη ευκρίνεια

71
00:06:26,850 --> 00:06:28,920
από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Χαμπλ.

72
00:06:31,990 --> 00:06:36,220
Για παράδειγμα, μας έδωσε μία κοντινή άποψη ενός κανιβαλιστικού διπλού άστρου.

73
00:06:38,180 --> 00:06:41,050
Το ένα άστρο κλέβει ύλη από το συνοδό του.

74
00:06:45,690 --> 00:06:50,470
Ακανόνιστες συγκεντρώσεις αστρικής σκόνης έχουν εντοπιστεί γύρω από το Μπετελγκέζ -

75
00:06:50,470 --> 00:06:54,430
ένα άστρο γίγαντα έτοιμο να γίνει υπερκαινοφανές.

76
00:06:56,770 --> 00:07:02,020
Και στους δίσκους σκόνης γύρω από νεογέννητα άστρα, οι αστρονόμοι έχουν βρει ...

77
00:07:03,010 --> 00:07:06,370
... τις πρώτες ύλες για μελλοντικούς πλανήτες όπως η Γη.

78
00:07:07,100 --> 00:07:12,710
Το Very Large Telescope είναι το πιο ευκρινές μάτι της ανθρωπότητας προς τον ουρανό.

79
00:07:13,400 --> 00:07:16,780
Όμως οι αστρονόμοι έχουν και άλλους τρόπους να διευρύνουν τους ορίζοντές τους

80
00:07:16,780 --> 00:07:18,890
και να επεκτείνουν τις παρατηρήσεις τους.

81
00:07:18,890 --> 00:07:21,720
Στο Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο,

82
00:07:21,720 --> 00:07:27,610
έμαθαν να κοιτούν το Σύμπαν με ένα τελείως διαφορετικό είδος φωτός.