1
00:00:02,220 --> 00:00:04,240
Dit is de ESOcast!

2
00:00:04,240 --> 00:00:07,860
Geavanceerde wetenschap en een kijkje achter de schermen bij ESO,

3
00:00:07,860 --> 00:00:10,330
de Europese Zuidelijke Sterrenwacht,

4
00:00:10,500 --> 00:00:17,810
op zoek naar de uiterste grenzen met Dr Joe Liske, alias Dr J.

5
00:00:20,000 --> 00:00:23,120
Hallo en welkom bij deze speciale aflevering van de ESOcast.

6
00:00:23,500 --> 00:00:27,830
In de aanloop naar ESO's 50ste verjaardag in oktober 2012

7
00:00:27,830 --> 00:00:30,560
laten we acht bijzondere hoogtepunten zien.

8
00:00:30,560 --> 00:00:35,620
Een overzicht van 50 jaar onderzoek van de zuidelijke sterrenhemel.

9
00:00:39,660 --> 00:00:44,600
Groter en groter

10
00:00:49,910 --> 00:00:52,820
Astronomie is 'big science'.

11
00:00:55,410 --> 00:00:57,170
Het heelal is uitgestrekt,

12
00:00:57,170 --> 00:01:01,610
en de exploratie van de kosmos vergt reusachtige instrumenten.

13
00:01:06,350 --> 00:01:10,830
Dit is de 5-meter Hale spiegeltelescoop op Palomar Mountain.

14
00:01:10,830 --> 00:01:15,740
Toen de Europese Zuidelijke Sterrenwacht ontstond, 50 jaar geleden,

15
00:01:15,740 --> 00:01:19,190
was dit de grootste telescoop ter wereld.

16
00:01:20,440 --> 00:01:26,000
Eso's Very Large Telescope op Cerro Paranal is tegenwoordig  'state of the art'.

17
00:01:26,500 --> 00:01:29,310
Als het meest krachtige observatorium in de geschiedenis,

18
00:01:29,310 --> 00:01:33,690
heeft het het heelal waarin wij leven in volle glorie onthuld.

19
00:01:36,330 --> 00:01:40,600
Maar astronomen hebben hun zinnen gezet op nog grotere instrumenten.

20
00:01:40,600 --> 00:01:43,960
En ESO realiseert die dromen.

21
00:01:58,310 --> 00:02:00,630
San Pedro de Atacama.

22
00:02:02,000 --> 00:02:05,560
Verscholen tussen adembenemende uitzichten en wonderen van de natuur,

23
00:02:05,560 --> 00:02:10,080
is dit pittoreske stadje de thuisbasis van inheemse Atacameños

24
00:02:10,080 --> 00:02:12,630
en avontuurlijke rugzaktoeristen.

25
00:02:14,890 --> 00:02:18,690
En ESO-astronomen en -technici.

26
00:02:24,000 --> 00:02:28,070
Niet ver van San Pedro krijgt ESO's eerste 'droom-machine' vorm.

27
00:02:28,070 --> 00:02:33,660
Hij heet ALMA, de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array.

28
00:02:34,740 --> 00:02:40,100
ALMA is een gezamenlijk project van Europa, Noord-Amerika en Oost-Azië.

29
00:02:40,100 --> 00:02:43,060
ALMA werkt als een gigantische zoom-lens.

30
00:02:43,060 --> 00:02:48,340
Dicht bij elkaar hebben de 66 ontvangers een grote kijkhoek.

31
00:02:48,340 --> 00:02:54,240
Maar verder uit elkaar, laten ze veel meer detail zien van een kleiner stuk van de hemel.

32
00:02:56,370 --> 00:03:01,060
Op submillimeter-golflengten ziet ALMA het universum in een ander licht.

33
00:03:01,060 --> 00:03:02,720
Maar wat gaat ALMA onthullen?

34
00:03:04,260 --> 00:03:09,740
De geboorte van de eerste sterrenstelsels in het heelal, in het kielzog van de oerknal.

35
00:03:12,480 --> 00:03:15,110
Koude en stoffige wolken van moleculair gas

36
00:03:15,110 --> 00:03:19,200
--- de stellaire kraamkamers waarin nieuwe zonnen en planeten worden geboren.

37
00:03:22,810 --> 00:03:25,370
En: de chemie van de kosmos.

38
00:03:29,170 --> 00:03:34,160
ALMA zal organische moleculen opsporen --- de bouwstenen van leven.

39
00:03:38,260 --> 00:03:42,070
De bouw van de ALMA-ontvangers is in volle gang.

40
00:03:43,020 --> 00:03:46,420
Twee gigantische transportvoertuigen, Otto en Lore genaamd,

41
00:03:46,420 --> 00:03:50,590
brengen de antennes omhoog, naar het Chajnantor-plateau.

42
00:03:56,790 --> 00:03:58,690
Op 5000 meter boven zeeniveau

43
00:03:58,690 --> 00:04:02,980
geven de ontvangers een ongekende blik op het microgolf-universum.

44
00:04:10,090 --> 00:04:11,950
Terwijl ALMA bijna gereed is,

45
00:04:11,950 --> 00:04:16,060
is ESO's volgende 'droom-machine' nog een paar jaar weg.

46
00:04:16,060 --> 00:04:18,130
Ziet u die berg?

47
00:04:18,130 --> 00:04:20,769
Dat is Cerro Armazones.

48
00:04:22,900 --> 00:04:24,260
Niet ver van Paranal

49
00:04:24,260 --> 00:04:29,500
wordt dit de thuisbasis van de grootste telescoop in de geschiedenis van de mensheid.

50
00:04:30,000 --> 00:04:34,680
De European Extremely Large Telescope.

51
00:04:35,110 --> 00:04:37,820
's Werelds grootste oog op het heelal.

52
00:04:42,600 --> 00:04:45,730
Met een spiegel van bijna 40 meter middellijn,

53
00:04:45,730 --> 00:04:51,260
wordt de E-ELT groter dan elke telescoop voordien.

54
00:04:53,290 --> 00:04:56,620
Bijna 800 computer-gestuurde spiegel-segmenten.

55
00:04:58,280 --> 00:05:02,510
Complexe optiek om de scherpst mogelijke afbeeldingen te maken.

56
00:05:04,990 --> 00:05:08,150
Een koepel zo groot als een kerktoren.

57
00:05:13,120 --> 00:05:17,530
De E-ELT is een oefening in superlatieven.

58
00:05:20,670 --> 00:05:25,170
Maar het echte wonder is natuurlijk het universum om ons heen.

59
00:05:30,720 --> 00:05:35,100
De E-ELT zal planeten rond andere sterren vinden.

60
00:05:38,760 --> 00:05:42,820
Zijn spectrografen zullen de atmosferen van deze buitenaardse werelden besnuffelen,

61
00:05:42,820 --> 00:05:45,120
en zoeken naar biosignaturen.

62
00:05:48,910 --> 00:05:54,250
Verder weg zal de E-ELT individuele sterren bestuderen in andere sterrenstelsels.

63
00:05:54,250 --> 00:05:59,080
Zoals het voor de eerste keer ontmoeten van inwoners van naburige steden.

64
00:06:00,000 --> 00:06:02,390
Als een kosmische tijdmachine

65
00:06:02,390 --> 00:06:06,130
zal de gigantische telescoop ons miljarden jaren laten terugkijken,

66
00:06:06,130 --> 00:06:08,400
om te leren hoe alles begon.

67
00:06:12,270 --> 00:06:15,770
En misschien lost de E-ELT het raadsel van het versneld uitdijende heelal op

68
00:06:15,770 --> 00:06:20,160
--- het mysterieuze feit dat sterrenstelsels van elkaar af bewegen,

69
00:06:20,160 --> 00:06:22,640
steeds sneller.

70
00:06:34,550 --> 00:06:38,910
Atsronomie is 'big science', en een wetenschap van grote mysteries.

71
00:06:38,910 --> 00:06:40,500
Is er leven buiten de aarde?

72
00:06:40,500 --> 00:06:42,760
Wat is de herkomst van het universum?

73
00:06:43,890 --> 00:06:48,980
ESO's nieuwe monstertelescoop zal ons helpen bij onze speurtocht om het heelal te begrijpen.

74
00:06:48,980 --> 00:06:53,000
We zijn er nog niet, maar het duurt niet lang meer.

75
00:06:53,000 --> 00:06:54,310
Dus, wat komt hierna?

76
00:06:54,310 --> 00:06:55,910
Dat weet niemand.

77
00:06:55,910 --> 00:06:58,970
Maar ESO is klaar voor het avontuur.

78
00:07:31,160 --> 00:07:34,970
Dit was Dr J, met een speciale aflevering van de ESOcast.

79
00:07:34,970 --> 00:07:38,300
Graag tot de volgende keer, voor een nieuw kosmisch avontuur. 

80
00:07:40,730 --> 00:07:42,000
ESOcast wordt geproduceerd door ESO,

81
00:07:42,000 --> 00:07:44,000
de Europese Zuidelijke Sterrenwacht.

82
00:07:44,910 --> 00:07:46,000
ESO, de Europese Zuidelijke Sterrenwacht,

83
00:07:46,000 --> 00:07:48,000
s de vooraanstaande intergouvernementele organisatie voor wetenschap en technologie binnen de sterrenkunde. 

84
00:07:48,000 --> 00:07:50,000
Van zowel aardse als ruimte-observatoria, is ESO het meest productieve observatorium ter wereld. 

85
00:07:53,480 --> 00:07:58,490
Transcriptie door ESO; vertaling door Marieke Baan