1
00:00:02,000 --> 00:00:04,000
Dit is de ESOcast!

2
00:00:04,260 --> 00:00:07,890
Geavanceerde wetenschap en een kijkje achter de schermen bij ESO,

3
00:00:07,890 --> 00:00:10,310
de Europese Zuidelijke Sterrenwacht,

4
00:00:10,500 --> 00:00:17,980
op zoek naar de uiterste grenzen met Dr Joe Liske, alias Dr J.

5
00:00:20,000 --> 00:00:23,500
Hallo en welkom bij deze speciale aflevering van ESOcast.

6
00:00:23,500 --> 00:00:27,850
In de aanloop naar ESO's 50ste verjaardag in oktober 2012 

7
00:00:27,850 --> 00:00:30,630
laten we acht bijzondere hoogtepunten zien.

8
00:00:30,630 --> 00:00:35,560
Een overzicht van 50 jaar onderzoek van de zuidelijke sterrenhemel.

9
00:00:39,080 --> 00:00:43,000
Speuren naar leven

10
00:00:45,500 --> 00:00:48,470
Ooit nagedacht over leven in het heelal?

11
00:00:48,470 --> 00:00:51,600
Bewoonde planeten die om verre sterren draaien?

12
00:00:51,600 --> 00:00:54,500
Astronomen doen dat --- al eeuwenlang.

13
00:00:54,500 --> 00:00:58,950
Want: met zo veel melkwegstelsels, met elk zo veel sterren,

14
00:00:58,950 --> 00:01:01,140
hoe kan de aarde dan uniek zijn?

15
00:01:02,500 --> 00:01:07,110
In 1995 ontdekten de Zwitserse astronomen Michel Mayor en Didier Queloz

16
00:01:07,110 --> 00:01:11,660
de eerste exoplaneet rond een normale ster.

17
00:01:12,000 --> 00:01:16,490
Sindsdien hebben planetenjagers vele honderden van deze werelden ontdekt.

18
00:01:16,490 --> 00:01:21,780
Groot en klein, heet en koud, en in verscheidene soorten omloopbanen.

19
00:01:22,600 --> 00:01:26,800
Nu staan we op het punt een tweelingbroertje van de aarde te ontdekken.

20
00:01:27,290 --> 00:01:33,290
En in de toekomst: een planeet met leven ---- de heilige graal van astrobiologen.

21
00:01:39,590 --> 00:01:43,070
De Europese Zuidelijke Sterrenwacht speelt een belangrijke rol

22
00:01:43,070 --> 00:01:45,310
in de zoektocht naar exoplaneten.

23
00:01:46,290 --> 00:01:50,560
Michel Mayors team vond er al honderden vanaf Cerro La Silla,

24
00:01:50,560 --> 00:01:53,880
ESO's eerste standplaats in Chili.

25
00:01:54,890 --> 00:01:56,880
Hier is de CORALIE spectrograaf,

26
00:01:56,880 --> 00:02:00,120
een instrument op de Zwitserse Leonhard Euler Telescoop.

27
00:02:02,030 --> 00:02:07,940
Het meet piepkleine schommelingen van sterren, veroorzaakt door de zwaartekracht van eromheen draaiende planeten.

28
00:02:07,940 --> 00:02:14,910
ESO's eerbiedwaardige 3,6-meter telescoop jaagt ook op exoplaneten.

29
00:02:16,200 --> 00:02:19,320
De HARPS-spectrograaf is de meest nauwkeurige ter wereld.

30
00:02:19,320 --> 00:02:23,680
Tot nu toe heeft hij meer dan 150 planeten ontdekt.

31
00:02:28,750 --> 00:02:30,360
Zijn grootste trofee:

32
00:02:30,360 --> 00:02:36,950
een rijk systeem dat ten minste vijf en misschien zelfs zeven buitenaardse werelden telt.

33
00:02:48,330 --> 00:02:50,960
Maar er zijn meer manieren om exoplaneten te vinden.

34
00:02:59,130 --> 00:03:05,350
De Deense telescoop van 1,5-meter hielp een verre planeet ontdekken

35
00:03:05,350 --> 00:03:08,350
die slechts vijf keer zwaarder is dan de aarde.

36
00:03:12,500 --> 00:03:16,200
De truc? Zwaartekrachtslenzen.

37
00:03:17,040 --> 00:03:22,150
De planeet en zijn moederster passeren voor een heldere achtergrondster langs,

38
00:03:22,150 --> 00:03:24,320
die het beeld vergroot.

39
00:03:26,420 --> 00:03:31,660
En in een enkel geval, kun je zelfs een exoplaneet in beeld krijgen.

40
00:03:34,960 --> 00:03:41,240
In 2004 nam NACO, de adaptieve-optiekcamera op de Very Large Telescope,

41
00:03:41,240 --> 00:03:45,220
de eerste foto ooit van een exoplaneet.

42
00:03:45,220 --> 00:03:51,020
De rode stip op deze afbeelding is een reuzenplaneet die rond een bruine dwergster draait.

43
00:03:54,880 --> 00:03:59,650
In 2010 ging NACO nog een stap verder.

44
00:04:01,440 --> 00:04:05,330
Deze ster staat op 130 lichtjaar van de aarde.

45
00:04:05,330 --> 00:04:12,080
Hij is jonger en helderder dan de zon, en heeft vier planeten in wijde omloopbanen.

46
00:04:13,900 --> 00:04:18,970
NACO's arendsoog maakte het mogelijk om het licht van planeet c te meten.

47
00:04:18,970 --> 00:04:23,490
--- een gasreus die tien keer zo zwaar is als Jupiter.

48
00:04:25,070 --> 00:04:27,450
Ondanks de gloed van zijn moederster,

49
00:04:27,450 --> 00:04:31,450
kon een spectrum worden gemaakt van het zwakke licht van de planeet,

50
00:04:31,450 --> 00:04:34,380
dat details van zijn atmosfeer onthulde.

51
00:04:36,270 --> 00:04:42,740
Tegenwoordig worden veel exoplaneten ontdekt wanneer ze hun moederster passeren.

52
00:04:42,740 --> 00:04:46,020
Als we precies tegen de zijkant van de planeetbaan kijken,

53
00:04:46,020 --> 00:04:49,390
passeert de planeet bij elke omloop voor de ster langs.

54
00:04:49,390 --> 00:04:53,870
De kleine, regelmatige 'dipjes' in de helderheid van het sterlicht

55
00:04:53,870 --> 00:04:57,310
verraden de aanwezigheid van een ronddraaiende planeet.

56
00:05:00,010 --> 00:05:04,600
De TRAPPIST telescoop op La Silla helpt bij de zoektocht naar deze overgangen.

57
00:05:05,250 --> 00:05:06,570
En in de tussentijd

58
00:05:06,570 --> 00:05:13,120
heeft de Very Large Telescope een planeetovergang in groot detail bestudeerd.

59
00:05:13,910 --> 00:05:21,820
Hier is GJ1214b, een superaarde die 2,6 keer zo groot is als onze thuisplaneet.

60
00:05:24,010 --> 00:05:30,040
Tijdens een overgang absorbeert de atmosfeer van de planeet licht van zijn moederster.

61
00:05:34,200 --> 00:05:39,740
ESO's gevoelige FORS-spectrograaf toonde aan dat GJ1214b

62
00:05:39,740 --> 00:05:44,000
een hete en stomende sauna-wereld kan zijn.

63
00:05:46,920 --> 00:05:51,060
Gasreuzen en sauna-planeten zijn ongastvrij voor leven.

64
00:05:51,060 --> 00:05:54,060
Maar de jacht is nog niet gestaakt.

65
00:05:55,010 --> 00:05:59,420
Binnenkort wordt het nieuwe SPHERE-instrument geïnstalleerd op de VLT.

66
00:05:59,420 --> 00:06:05,490
SPHERE zal zwakke planeten kunnen onderscheiden in de gloed van hun moederster.

67
00:06:06,200 --> 00:06:12,140
In 2016 komt de ESPRESSO-spectrograaf aan bij de VLT

68
00:06:12,140 --> 00:06:16,110
om het huidige HARPS-instrument te overtreffen.

69
00:06:18,000 --> 00:06:21,850
En ESO's Extremely Large Telescope zal, zodra hij gereed is,

70
00:06:21,850 --> 00:06:26,170
wellicht bewijs vinden voor buitenaardse biosferen.

71
00:06:33,480 --> 00:06:36,390
Op aarde hebben we leven in overvloed.

72
00:06:37,960 --> 00:06:46,640
Noord-Chili draagt bij met condors, vicuña's, vischacha's en gigantische cactussen.

73
00:06:48,910 --> 00:06:53,830
Zelfs de dorre Atacama-woestijngrond wemelt van de taaie microben.

74
00:06:57,970 --> 00:07:02,300
We hebben de bouwstenen van leven gevonden in de interstellaire ruimte.

75
00:07:03,000 --> 00:07:05,790
We hebben ontdekt dat er planeten in overvloed zijn.

76
00:07:10,110 --> 00:07:15,190
Miljarden jaren geleden brachten kometen water en organische moleculen naar de aarde.

77
00:07:17,540 --> 00:07:21,250
Zouden we niet kunnen aannemen dat hetzelfde ook elders gebeurt?

78
00:07:26,500 --> 00:07:28,400
Of zijn we alleen?

79
00:07:30,040 --> 00:07:32,080
Het is de grootste vraag ooit.

80
00:07:33,480 --> 00:07:36,530
En het antwoord ligt binnen handbereik.

81
00:07:46,000 --> 00:07:49,990
Dit was Dr J, met een speciale aflevering van de ESOcast!

82
00:07:49,990 --> 00:07:53,260
Graag tot de volgende keer, voor een nieuw kosmisch avontuur.

83
00:07:55,730 --> 00:07:57,500
ESOcast wordt geproduceerd door ESO,

84
00:07:57,500 --> 00:07:59,300
de Europese Zuidelijke Sterrenwacht.

85
00:07:59,300 --> 00:08:01,500
ESO, de Europese Zuidelijke Sterrenwacht,

86
00:08:01,500 --> 00:08:03,000
is de vooraanstaande intergouvernementele organisatie voor wetenschap en technologie binnen de sterrenkunde.

87
00:08:03,000 --> 00:08:05,000
 Van zowel aardse als ruimte-observatoria, is ESO het meest productieve observatorium ter wereld.

88
00:08:08,350 --> 00:08:13,240
Transcriptie door ESO; vertaling door Marieke Baan