1 00:00:02,000 --> 00:00:04,000 To jest ESOcast! 2 00:00:04,000 --> 00:00:08,000 Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO, 3 00:00:08,000 --> 00:00:10,000 Europejskim Obserwatorium Południowym. 4 00:00:11,000 --> 00:00:17,000 Eksplorowanie najdalszych granic z naszym gospodarzem Dr J a.k.a. dr Joe Liske. 5 00:00:20,000 --> 00:00:23,000 Cześć, witam w specjalnym odcinku ESOcast. 6 00:00:24,000 --> 00:00:27,500 Zbliżając się do 50. rocznicy ESO w październiku 2012 r. 7 00:00:27,500 --> 00:00:30,000 zaprezentujemy osiem specjalnych odcinków 8 00:00:30,000 --> 00:00:35,000 portretujących pierwsze 50 lat eksplorowania nieba południowego przez ESO. 9 00:00:39,000 --> 00:00:44,000 Patrząc w niebo 10 00:00:46,000 --> 00:00:53,000 167 000 lat temu w małej galaktyce krążącej wokół Drogi Mlecznej eksplodowała gwiazda. 11 00:00:56,000 --> 00:00:58,500 W momencie tego odległego wybuchu 12 00:00:58,500 --> 00:01:02,000 Homo sapiens właśnie zaczął wędrować przez afrykańskie sawanny. 13 00:01:05,000 --> 00:01:08,000 Ale nikt nie mógł dostrzec kosmicznych fajerwerków, 14 00:01:08,000 --> 00:01:13,000 gdyż błysk światła dopiero rozpoczął swoją długą podróż w stronę Ziemi. 15 00:01:15,000 --> 00:01:19,500 Do tego momentu światło supernowej pokonało 98% swojej podróży, 16 00:01:19,500 --> 00:01:24,500 greccy filozofowie właśnie zaczęli rozważania o naturze kosmosu. 17 00:01:27,000 --> 00:01:29,000 Chwilę przed tym, gdy światło dotarło do Ziemi 18 00:01:29,000 --> 00:01:34,000 Galileusz skierował na niebo swoją pierwszą, prostą lunetę. 19 00:01:38,000 --> 00:01:41,000 W końcu, 24 lutego 1987 r., 20 00:01:41,000 --> 00:01:45,500 gdy deszcz fotonów z kosmicznej eksplozji spadł na naszą planetę, 21 00:01:45,500 --> 00:01:50,000 astronomowie byli gotowi na szczegółowe zbadanie supernowej. 22 00:01:52,000 --> 00:01:54,000 Supernowa 1987A 23 00:01:54,770 --> 00:01:56,460 zajaśniała na niebie południowym – 24 00:01:56,460 --> 00:01:59,440 niewidocznym z Europy, ani ze Stanów Zjednoczonych. 25 00:02:00,000 --> 00:02:04,000 Ale wtedy ESO wybudowało swoje pierwsze duże teleskopy w Chile, 26 00:02:04,000 --> 00:02:08,000 udostępniając astronomom miejsca w pierwszym rzędzie na widowni kosmicznego spektaklu. 27 00:02:11,000 --> 00:02:13,500 Głównym narzędziem jest oczywiście teleskop, 28 00:02:13,500 --> 00:02:18,000 który pozwala na odkrywanie sekretów Wszechświata. 29 00:02:19,000 --> 00:02:23,000 Teleskopy zbierają znacznie więcej światła niż ludzkie oko, 30 00:02:23,000 --> 00:02:28,000 mogą więc ukazać słabsze gwiazdy i możemy spojrzeć głębiej w kosmos. 31 00:02:30,000 --> 00:02:34,000 Podobnie jak szkło powiększające, pozwalają też na zobaczenie szczegółów, 32 00:02:36,000 --> 00:02:40,000 a wyposażone w czułe kamery i spektrografy, 33 00:02:40,000 --> 00:02:45,000 dostarczają nam bogactwa informacji o planetach, gwiazdach i galaktykach. 34 00:02:52,000 --> 00:02:56,000 Pierwsze teleskopy ESO w La Silla były różnorodne. 35 00:02:56,000 --> 00:02:59,000 Od małych, narodowych instrumentów, 36 00:02:59,000 --> 00:03:02,000 po wielkie astrografy i kamery szerokiego pola. 37 00:03:12,000 --> 00:03:16,000 2,2-metrowy teleskop - teraz prawie 30-letni - 38 00:03:17,000 --> 00:03:20,000 ciągle produkuje jedne z najdramatyczniejszych obrazów kosmosu. 39 00:04:01,000 --> 00:04:03,000 W najwyższym punkcie Cerro La Silla 40 00:04:03,000 --> 00:04:09,000 znajduje się największe osiągnięcie wczesnych lat ESO - teleskop 3,6-metrowy. 41 00:04:09,000 --> 00:04:14,000 Ten 35-latek zyskał teraz drugie życie jako łowca planet. 42 00:04:16,000 --> 00:04:20,500 Szwedzcy astronomowie zbudowali lśniącą 15-metrową antenę 43 00:04:20,500 --> 00:04:25,000 do badania mikrofal z chłodnych kosmicznych obłoków. 44 00:04:26,000 --> 00:04:31,000 Te teleskopy wspólnie pomagały poznawać Wszechświat, w którym żyjemy. 45 00:04:45,000 --> 00:04:49,000 Ziemia jest tylko jedną z ośmiu planet w Układzie Słonecznym. 46 00:04:55,000 --> 00:04:57,000 Od małego Merkurego do wielkiego Jowisza, 47 00:04:57,000 --> 00:05:03,500 te skaliste i gazowe kule są pozostałościami po powstaniu Słońca. 48 00:05:09,000 --> 00:05:14,000 Słońce z kolei jest peryferyjną gwiazdą w Drodze Mlecznej. 49 00:05:15,000 --> 00:05:20,000 Punktem świetlnym wśród setek miliardów podobnych gwiazd — 50 00:05:20,000 --> 00:05:25,000 jak i rozdętych czerwonych olbrzymów, zapadniętych białych karłów 51 00:05:25,000 --> 00:05:28,000 oraz szybko rotujących gwiazd neutronowych. 52 00:05:29,000 --> 00:05:34,000 Ramiona spiralne Drogi Mlecznej są usiane świecącymi mgławicami, 53 00:05:34,000 --> 00:05:37,000 z jasnymi gromadami nowo narodzonych gwiazd. 54 00:05:37,000 --> 00:05:42,000 Z kolei stare gromady kuliste powoli poruszają się wokół galaktyki. 55 00:05:47,000 --> 00:05:51,500 A Droga Mleczna to tylko jedna z niezliczonych galaktyk w rozległym Wszechświecie, 56 00:05:51,500 --> 00:05:57,000 który rozszerza się od momentu Wielkiego Wybuchu, prawie 14 mld lat temu. 57 00:06:05,000 --> 00:06:10,000 Przez minione 50 lat ESO pomagało odkrywać nasze miejsce we Wszechświecie. 58 00:06:10,000 --> 00:06:14,000 Patrząc w niebo odkrywaliśmy także nasze własne korzenie. 59 00:06:14,500 --> 00:06:20,500 Jesteśmy częścią wielkiej kosmicznej historii. Bez gwiazd nie byłoby nas tutaj. 60 00:06:24,000 --> 00:06:28,000 Wszechświat zaczął się od wodoru i helu, dwóch najlżejszych pierwiastków. 61 00:06:29,000 --> 00:06:34,000 Gwiazdy to piece termojądrowe zamieniające lżejsze pierwiastki w cięższe. 62 00:06:36,000 --> 00:06:40,000 A supernowe takie jak SN 1987A 63 00:06:40,000 --> 00:06:44,000 rozsiewają w kosmosie produkty tej gwiezdnej alchemii. 64 00:06:47,000 --> 00:06:51,000 Gdy uformował się Układ Słoneczny, około 4,6 mld lat temu, 65 00:06:51,000 --> 00:06:55,000 zawierał śladowe ilości cięższych pierwiastków. 66 00:06:55,000 --> 00:07:00,000 Metale i krzemiany, a także węgiel i tlen. 67 00:07:01,000 --> 00:07:06,000 Węgiel w naszych mięśniach, żelazo w naszej krwi i wapń w naszych kościach, 68 00:07:06,000 --> 00:07:09,000 wszystkie zostały wytworzone w poprzedniej generacji gwiazd. 69 00:07:09,000 --> 00:07:13,000 Ty i ja zostaliśmy dosłownie stworzeni w niebie. 70 00:07:14,000 --> 00:07:17,000 Ale odpowiedzi zawsze prowadzą do nowych pytań. 71 00:07:17,000 --> 00:07:21,000 Im więcej się uczymy, tym głębsze stają się tajemnice. 72 00:07:23,000 --> 00:07:27,000 Jakie są początki i końcowy los galaktyk? 73 00:07:31,000 --> 00:07:36,000 Czy gdzieś są inne układy słoneczne, czy istnieje tam życie? 74 00:07:43,000 --> 00:07:49,000 Co czai się w ciemnym sercu Drogi Mlecznej? 75 00:08:00,000 --> 00:08:04,000 Astronomowie zdecydowanie potrzebowali potężniejszych teleskopów. 76 00:08:04,000 --> 00:08:07,000 ESO dostarczyło im rewolucyjnych, nowych narzędzi. 77 00:08:16,000 --> 00:08:20,000 Tutaj Dr J. Kończę specjalny odcinek ESOcast. 78 00:08:20,000 --> 00:08:23,000 Zapraszam ponownie na kolejną kosmiczną przygodę. 79 00:08:26,000 --> 00:08:28,000 ESOcast został wyprodukowany przez ESO, 80 00:08:28,000 --> 00:08:30,000 Europejskie Obserwatorium Południowe. 81 00:08:30,000 --> 00:08:31,000 ESO, Europejskie Obserwatorium Południowe 82 00:08:31,000 --> 00:08:33,000 jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych, 83 00:08:33,000 --> 00:08:35,000 projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi. 84 00:08:39,000 --> 00:08:45,000 Tłumaczenie: Krzysztof Czart 85 00:08:57,000 --> 00:09:00,000 Teraz, gdy poznałeś ESO, 86 00:09:02,000 --> 00:09:06,000 spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a 87 00:09:08,000 --> 00:09:10,000 Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia 88 00:09:10,000 --> 00:09:14,000 dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego kosmicznego obserwatorium 89 00:09:17,000 --> 00:09:20,000 Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.