1 00:00:05,670 --> 00:00:10,430 W ciągu ostatnich dwóch dekad astronomowie dokonali naprawdę rewolucyjnego odkrycia: 2 00:00:10,430 --> 00:00:16,149 że kosmos nie tylko ekspanduje, ale czyni to coraz szybciej. 3 00:00:16,149 --> 00:00:19,410 Odkrycie przyspieszonego rozszerzania się Wszechświata 4 00:00:19,410 --> 00:00:24,500 zostało nagrodzone Nagrodą Nobla z Fizyki 2011. 5 00:00:29,070 --> 00:00:30,700 To jest ESOcast! 6 00:00:30,700 --> 00:00:33,630 Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO, 7 00:00:33,630 --> 00:00:35,620 Europejskim Obserwatorium Południowym. 8 00:00:35,620 --> 00:00:42,640 Eksplorowanie najdalszych granic z naszym gospodarzem Dr J a.k.a. dr Joe Liske. 9 00:00:46,500 --> 00:00:47,920 Cześć, witam w ESOcast. 10 00:00:47,920 --> 00:00:49,510 W tym odcinku 11 00:00:49,510 --> 00:00:51,500 dowiemy się w jaki sposób astronomowie 12 00:00:51,640 --> 00:00:54,920 dowiedzieli się, że ekspansja Wszechświata przyspiesza 13 00:00:55,260 --> 00:01:00,090 i dlaczego to odkrycie jest tak ważne nie tylko dla naszego zrozumienia Kosmosu, 14 00:01:00,090 --> 00:01:02,360 ale dla całej Fizyki. 15 00:01:02,360 --> 00:01:07,690 Odkrycie to zostało nagrodzone Nagrodą Nobla z Fizyki 2011, 16 00:01:07,690 --> 00:01:09,890 a obserwacje teleskopami ESO w Chile 17 00:01:09,890 --> 00:01:13,310 odegrały w nim znaczącą rolę. 18 00:01:19,650 --> 00:01:24,940 Wszechświat, w którym żyjemy, powstał w Wielkim Wybuchu około 13,7 mld lat temu. 19 00:01:26,000 --> 00:01:28,840 Od tamtej pory rozszerza się. 20 00:01:28,840 --> 00:01:30,190 Przez dekady astronomowie 21 00:01:30,190 --> 00:01:34,130 chcieli dowiedzieć się więcej na temat natury tej ekspansji. 22 00:01:34,130 --> 00:01:37,430 Przez długi czas istniały dwie główne idee: 23 00:01:37,430 --> 00:01:42,400 Albo ekspansja będzie stopniowo zwalniać, aż w końcu zatrzyma się 24 00:01:42,400 --> 00:01:46,770 - po czym Wszechświat zacznie kontrakcję w stronę "Wielkiego Kolapsu". 25 00:01:47,770 --> 00:01:50,680 Albo też Kosmos będzie rozszerzać się w nieskończoność. 26 00:01:53,380 --> 00:01:54,850 Ale w jaki sposób astronomowie 27 00:01:54,850 --> 00:01:58,250 mogą sprawdzić który z modeli jest poprawny? 28 00:01:58,250 --> 00:02:00,950 Cóż, jedną z najprostszych metod są 29 00:02:00,950 --> 00:02:04,920 dokładne pomiary odległości do bardzo odległych galaktyk, 30 00:02:04,920 --> 00:02:09,130 a następnie porównanie tych pomiarów z przewidywaniami obu modeli 31 00:02:09,130 --> 00:02:11,000 dla tych konkretnych galaktyk. 32 00:02:11,000 --> 00:02:15,000 Porównanie pomiędzy pomiarami, a przewidywaniami, powie nam, 33 00:02:15,000 --> 00:02:17,250 który z modeli jest poprawny. 34 00:02:17,250 --> 00:02:18,930 Ale jak to działa? 35 00:02:18,930 --> 00:02:24,200 Jak astronomowie mogą precyzyjnie ocenić tak olbrzymie odległości w Kosmosie? 36 00:02:24,200 --> 00:02:29,320 Gwiezdne eksplozje, znane jako supernowe, odgrywają tutaj kluczową rolę. 37 00:02:34,250 --> 00:02:38,760 Supernowe są rzadkimi zdarzeniami w kosmosie: są to eksplozje gwiazd. 38 00:02:39,330 --> 00:02:43,300 Istnieje pewien rodzaj eksplozji, znany jako supernowe typu Ia, 39 00:02:43,300 --> 00:02:47,130 które są idealne do mierzenia odległości w kosmosie. 40 00:02:49,160 --> 00:02:50,800 Te supernowe są bardzo jasne, 41 00:02:50,800 --> 00:02:54,540 co oznacza, że można je dostrzec nawet w odległych galaktykach. 42 00:02:54,540 --> 00:02:58,210 Co więcej, ich fizyczna jasność jest zawsze taka sama, 43 00:02:58,610 --> 00:03:00,500 a oznacza to, że odległości do nich można wywnioskować 44 00:03:00,540 --> 00:03:02,970 z tego jak jasne wydają się nam na Ziemi. 45 00:03:05,690 --> 00:03:08,800 W latach 90. dwa niezależne zespoły badawcze 46 00:03:08,800 --> 00:03:12,230 rozpoczęły staranne obserwacje tych wybuchających gwiazd. 47 00:03:12,230 --> 00:03:13,350 W swoich badaniach 48 00:03:13,350 --> 00:03:18,480 astronomowie częściowo używali teleskopów w Obserwatorium ESO La Silla w Chile. 49 00:03:20,040 --> 00:03:23,270 Obserwowanie ekstremalnie odległych supernowych 50 00:03:23,270 --> 00:03:26,290 było wielkim wyzwaniem w połowie lat 90. 51 00:03:26,290 --> 00:03:30,810 Tutaj w ESO używaliśmy teleskopów 3,6 m NTT oraz 1,5 m 52 00:03:30,810 --> 00:03:33,600 do obserwacji supernowych o dużych redshiftach, 53 00:03:33,600 --> 00:03:36,530 odkrytych w sąsiednim Obserwatorium Tololo. 54 00:03:36,670 --> 00:03:39,100 W tamtych czasach, 15 lat temu, 55 00:03:39,100 --> 00:03:42,000 dosłownie liczyliśmy każdy pojedynczy foton. 56 00:03:42,000 --> 00:03:45,770 To było piękne doświadczenie, bycie częścią tego, ponieważ to wielkie wyzwanie. 57 00:03:46,300 --> 00:03:49,660 Krytycznym składnikiem tego wszystkiego jest oczywiście uświadomienie sobie, 58 00:03:49,660 --> 00:03:52,430 że celem nie było odkrycie przyspieszania Wszechświata. 59 00:03:52,430 --> 00:03:56,050 Śledzenie jak nowy paradygmat w fizyce sam się ustanawia 60 00:03:56,050 --> 00:03:59,790 było bardzo ciekawe i sprawiało wiele radości. 61 00:04:01,700 --> 00:04:04,460 Gdy stwierdziliśmy, że odległe supernowe są zbyt daleko 62 00:04:04,460 --> 00:04:07,970 dla Wszechświata zdominowanego przez grawitację, 63 00:04:07,970 --> 00:04:10,170 musieliśmy wrócić i zmierzyć to ponownie. 64 00:04:10,170 --> 00:04:13,770 Przyspieszona ekspansja, którą zmierzyliśmy w pierwszej próbce supernowych, 65 00:04:13,770 --> 00:04:18,500 bardzo szybko została przetłumaczona na nowy element kosmologii: 66 00:04:18,500 --> 00:04:19,649 ciemną energię, 67 00:04:19,649 --> 00:04:21,430 musieliśmy potwierdzić ten wynik. 68 00:04:21,430 --> 00:04:26,750 W tym celu poprosiliśmy o czas na VLT, podobnie jak inne grupy, 69 00:04:29,000 --> 00:04:33,020 aby sprawdzić to co zmierzyliśmy na lepszych danych z większego teleskopu 70 00:04:33,020 --> 00:04:36,780 i uzyskać lepsze próbkowanie samych supernowych. 71 00:04:38,620 --> 00:04:41,350 Odkrycie przyspieszonej ekspansji Wszechświata 72 00:04:41,350 --> 00:04:45,450 było jednym z najbardziej nieoczekiwanych i ważnych w ciągu ostatnich dziesięcioleci. 73 00:04:45,450 --> 00:04:49,210 Było tak niespodziewane, że do tego momentu 74 00:04:49,210 --> 00:04:53,940 wszyscy wierzyli, że rozszerzanie Wszechświata powinno zwalniać 75 00:04:53,940 --> 00:04:58,500 pod wpływem siły przyciągania grawitacji wywieranej przez całą materię Wszechświata. 76 00:04:59,000 --> 00:05:03,530 Ale okazało się, że Wszechświat jest znacznie bardziej interesujący. 77 00:05:03,530 --> 00:05:06,880 Ale dlaczego przyspieszenie jest tak ważne? 78 00:05:06,880 --> 00:05:12,450 O ile wiemy, istnieją dwa możliwe wytłumaczenia przyspieszenia: 79 00:05:12,450 --> 00:05:14,820 Wytłumaczenie nr 1 mówi, że 80 00:05:14,820 --> 00:05:20,890 prawie ¾ Wszechświata składa się z pewnej formy tajemniczej ciemnej energii. 81 00:05:20,890 --> 00:05:25,500 Ciemna energia jest tak tajemnicza, ponieważ wywiera ujemne ciśnienie. 82 00:05:25,700 --> 00:05:27,960 To naprawdę egzotyczne rzeczy. 83 00:05:27,960 --> 00:05:30,500 Wytłumaczenie nr 2 oznacza, że 84 00:05:30,500 --> 00:05:33,320 jest coś niepoprawnego w naszym zrozumieniu grawitacji. 85 00:05:33,320 --> 00:05:38,940 Innymi słowy, że ogólna teoria względności Einsteina nie jest całkowicie poprawna. 86 00:05:38,940 --> 00:05:40,820 W dowolnym z tych przypadków 87 00:05:40,820 --> 00:05:43,800 stajemy naprzeciwko kompletnie nowej fizyki, 88 00:05:43,800 --> 00:05:46,800 dlatego jest to tak ważne 89 00:05:46,800 --> 00:05:51,710 i stało się przyczyną przyznania Nagrody Nobla z Fizyki 2011. 90 00:05:51,710 --> 00:05:55,130 Tutaj Dr J. Kończę dzisiejszy ESOcast. 91 00:05:55,130 --> 00:05:58,610 Zapraszam ponownie na kolejną kosmiczną przygodę. 92 00:06:00,790 --> 00:06:04,000 ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe. 93 00:06:04,530 --> 00:06:05,500 ESO, Europejskie Obserwatorium Południowe 94 00:06:05,500 --> 00:06:08,000 jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych, 95 00:06:08,000 --> 00:06:10,500 projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi. 96 00:06:13,000 --> 00:06:18,140 Tłumaczenie: Krzysztof Czart 97 00:06:29,700 --> 00:06:32,500 Teraz, gdy poznałeś ESO, 98 00:06:34,000 --> 00:06:38,000 spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a 99 00:06:40,780 --> 00:06:42,660 Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia 100 00:06:42,660 --> 00:06:46,860 dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego kosmicznego obserwatorium 101 00:06:49,640 --> 00:06:53,050 Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.