1 00:00:07,639 --> 00:00:08,940 Publiczne obserwatorium Allgäu 2 00:00:08,940 --> 00:00:12,400 leży pośrodku malowniczego krajobrazu południowych Niemiec. 3 00:00:16,347 --> 00:00:17,322 Gdy zapada noc 4 00:00:17,322 --> 00:00:19,017 zespół naukowców i inżynierów 5 00:00:19,017 --> 00:00:22,848 przygotowuje praktyczny test bardzo ciekawej technologii: 6 00:00:22,848 --> 00:00:25,031 jednostki laserowej gwiazdy porównania, 7 00:00:25,031 --> 00:00:28,886 która wkrótce zostanie wysłana do Obserwatorium ESO Paranal. 8 00:00:34,500 --> 00:00:37,152 To jest ESOcast! 9 00:00:37,152 --> 00:00:39,962 Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO, 10 00:00:39,962 --> 00:00:42,330 Europejskim Obserwatorium Południowym. 11 00:00:42,330 --> 00:00:48,855 Eksplorowanie dalekich granic z naszym gospodarzem Dr J, a.k.a. dr Joe Liske. 12 00:00:52,106 --> 00:00:53,935 Cześć! Witam w kolejnym odcinku ESOcast. 13 00:00:54,335 --> 00:00:58,445 Dzisiaj jesteśmy w Allgäu, publicznym obserwatorium w południowych Niemczech, 14 00:00:58,445 --> 00:01:01,881 ponieważ to tutaj zespół naukowców i inżynierów z ESO 15 00:01:01,881 --> 00:01:05,712 testuje nową jednostkę laserowej gwiazdy porównania. 16 00:01:05,712 --> 00:01:07,152 Co to takiego? - spytacie. 17 00:01:07,152 --> 00:01:08,360 Spróbuję wyjaśnić. 18 00:01:09,033 --> 00:01:12,562 Każdy patrzył kiedyś na nocne niebo i widział mrugające gwiazdy. 19 00:01:13,166 --> 00:01:15,674 W rzeczywistości gwiazdy same w sobie nie mrugają. 20 00:01:15,674 --> 00:01:19,157 Jest ono spowodowane turbulencjami w ziemskiej atmosferze. 21 00:01:19,600 --> 00:01:21,618 Gdy światło gwiazdy przecina atmosferę 22 00:01:21,618 --> 00:01:23,708 napotyka różne obszary powietrza 23 00:01:23,708 --> 00:01:25,658 o różnej temperaturze i ciśnieniu, 24 00:01:25,658 --> 00:01:27,841 które uginają światło w różny sposób, 25 00:01:27,841 --> 00:01:29,513 powodując zaburzenia. 26 00:01:29,792 --> 00:01:32,880 Często można zobaczyć ten efekt w świetle dziennym, 27 00:01:32,880 --> 00:01:35,689 gdy patrzymy w kierunku odległego obiektu na horyzoncie 28 00:01:35,689 --> 00:01:37,036 w gorący dzień. 29 00:01:39,149 --> 00:01:42,168 Mruganie jest bardzo ładne, a nawet romatyczne, 30 00:01:42,168 --> 00:01:45,279 ale dla astronomów stanowi poważny problem, 31 00:01:45,279 --> 00:01:47,532 ponieważ oznacza, że zdjęcia są rozmazane 32 00:01:47,532 --> 00:01:49,645 i mniej ostre niż mogłyby być, 33 00:01:49,645 --> 00:01:51,827 gdyby nie było atmosfery. 34 00:01:52,083 --> 00:01:53,755 Jak sobie z tym radzimy? 35 00:01:54,000 --> 00:01:57,330 Zasadniczo potrzebujemy metody usuwającej zniekształcenia, 36 00:01:57,330 --> 00:01:59,838 aby "odmrugać" gwiazdy. 37 00:02:00,326 --> 00:02:03,135 Sposobem na dokonanie tego jest odbijanie światła gwiazdy od zwierciadła 38 00:02:03,135 --> 00:02:06,711 lekko zdeformowanego, dokładnie w odpowiedni sposób, 39 00:02:06,711 --> 00:02:08,848 aby usunąć zniekształcenia. 40 00:02:09,544 --> 00:02:12,470 Ale jak dowiedzieć się na ile trzeba zdeformować zwierciadło? 41 00:02:18,623 --> 00:02:21,363 Gdy Bardzo Duży Teleskop (VLT) obserwuje niebo, 42 00:02:21,363 --> 00:02:24,382 specjalny komputer może wybrać jasną gwiazdę 43 00:02:24,382 --> 00:02:26,843 i nieustannie monitorować w jaki sposób ona mruga 44 00:02:26,843 --> 00:02:29,931 - ustalając warunki atmosferyczne nad teleskopem 45 00:02:29,931 --> 00:02:31,928 kilkaset razy w ciągu sekundy. 46 00:02:32,276 --> 00:02:34,088 Następnie komputer wysyła polecenia 47 00:02:34,088 --> 00:02:37,338 do zestawów urządzeń przyczepionych do zwierciadła teleskopu, 48 00:02:38,000 --> 00:02:42,100 wyginających i rozciągających je zgodnie z turbulencjami atmosferycznymi, 49 00:02:42,700 --> 00:02:45,558 usuwając zniekształcenia na zdjęciach. 50 00:02:48,043 --> 00:02:50,133 Aby proces korekcji działał 51 00:02:50,133 --> 00:02:52,199 potrzeba naprawdę jasnej gwiazdy 52 00:02:52,199 --> 00:02:54,312 w polu widzenia teleskopu. 53 00:02:54,869 --> 00:02:57,609 Ale jasne gwiazdy są bardzo rzadkie i daleko od siebie, 54 00:02:57,609 --> 00:03:00,257 a pamiętajmy, że VLT został zaprojektowany 55 00:03:00,257 --> 00:03:04,320 do wykonywania obrazów tylko bardzo małych fragmentów nieba w jednym czasie. 56 00:03:04,692 --> 00:03:06,224 Zatem dla większości obserwacji 57 00:03:06,224 --> 00:03:10,589 nie będzie jasnej gwiazdy w polu widzenia VLT. 58 00:03:10,705 --> 00:03:12,099 Co więc można na to poradzić? 59 00:03:12,377 --> 00:03:13,213 Cóż, 60 00:03:13,213 --> 00:03:14,653 trzeba stworzyć własną gwiazdę. 61 00:03:16,116 --> 00:03:17,973 90 km nad naszymi głowami, 62 00:03:17,973 --> 00:03:19,413 w górnej atmosferze 63 00:03:19,413 --> 00:03:22,176 znajduje się relatywnie cienka warstw sodu. 64 00:03:22,455 --> 00:03:25,613 Gdy skieruje się silny laser w niebo, 65 00:03:25,613 --> 00:03:28,400 można spowodować świecenie atomów sodu, 66 00:03:28,400 --> 00:03:31,557 w efekcie tworząc sztuczną gwiazdę 67 00:03:31,557 --> 00:03:33,577 dla komputera, który będzie ją monitorował. 68 00:03:37,850 --> 00:03:39,057 W 2006 roku 69 00:03:39,057 --> 00:03:43,747 ESO zainstalowało na VLT pierwszy na półkuli południowej laser sztucznej gwiazdy. 70 00:03:44,212 --> 00:03:46,905 System rzeczywiście zwiększył moc teleskopu, 71 00:03:46,905 --> 00:03:50,713 co oznacza, że VLT może uzyskiwać obrazy ostrzejsze niż Kosmiczny Teleskop Hubble'a 72 00:03:50,713 --> 00:03:53,175 dla pewnych rodzajów obserwacji. 73 00:03:55,241 --> 00:03:57,749 Ale istniejący system ma ograniczenia. 74 00:03:58,190 --> 00:04:01,162 Może tworzyć tylko jedną sztuczną gwiazdę w danej chwili, 75 00:04:01,162 --> 00:04:03,647 co oznacza, że może korygować wizję teleskopu 76 00:04:03,647 --> 00:04:06,666 tylko dla małego fragmentu nieba w danym czasie. 77 00:04:08,268 --> 00:04:09,684 Jest także bardzo nieporęczny 78 00:04:09,684 --> 00:04:12,331 - urządzenie musi być trzymane w osobnym laboratorium, 79 00:04:12,331 --> 00:04:16,464 a wiązka lasera jest kierowana do teleskopu przez światłowód. 80 00:04:21,084 --> 00:04:24,290 Opierając się na doświadczeniu uzyskanym przy pierwszym systemie 81 00:04:24,290 --> 00:04:27,540 inżynierowie ESO pracują nad zbudowanie znacznie ulepszonego 82 00:04:27,540 --> 00:04:30,002 nowego lasera gwiazdy porównania. 83 00:04:33,400 --> 00:04:35,249 A więc Domenicos, to jest to - to jest laser. 84 00:04:35,249 --> 00:04:36,550 Jest niesamowicie mały, 85 00:04:36,550 --> 00:04:38,918 mieści się z tyłu małego teleskopu. 86 00:04:38,918 --> 00:04:39,754 Niesamowite! 87 00:04:40,404 --> 00:04:44,305 Tak. To nad tym pracowaliśmy przez pięć ostatnich lat, 88 00:04:44,305 --> 00:04:46,790 nad stworzeniem 20-watowego lasera, bardzo kompaktowego 89 00:04:46,790 --> 00:04:47,672 i lekkiego, 90 00:04:47,672 --> 00:04:50,667 aby można go zamontować bezpośrednio z tyłu teleskopu. 91 00:04:50,667 --> 00:04:52,664 Musieliśmy opracować najpierw lasery światłowodowe 92 00:04:52,664 --> 00:04:56,054 a następnie ten rodzaj głowic lasera. 93 00:04:56,054 --> 00:04:58,540 Właśnie powiedziałeś, że jest to 20-watowy laser. 94 00:04:58,540 --> 00:05:00,350 To całkiem sporo mocy, prawda? 95 00:05:00,350 --> 00:05:02,858 Tak. To moc, której potrzebujemy do 96 00:05:02,858 --> 00:05:05,319 systemów laserowych gwiazd porównania następnej generacji. 97 00:05:05,319 --> 00:05:07,293 Na przykład obecnie w Paranal 98 00:05:07,293 --> 00:05:09,359 mamy około 5-watowy, 99 00:05:09,359 --> 00:05:11,914 więc to spory skok mocy. 100 00:05:11,914 --> 00:05:15,629 Czy wiązka laserowa wychodząca na końcu teleskopu jest niebezpieczna? 101 00:05:15,629 --> 00:05:17,626 Co się stanie, jeśli włożymy tam rękę? 102 00:05:18,160 --> 00:05:20,389 Jeśli umieścisz rękę w wiązce, poczujesz ciepło. 103 00:05:20,389 --> 00:05:23,389 Ale nie patrz na wiązkę. 104 00:05:23,500 --> 00:05:24,847 OK, czyli nie spali mi ręki. 105 00:05:24,847 --> 00:05:26,147 Ale co samolotami, 106 00:05:26,147 --> 00:05:27,308 czy jest dla nich niebezpieczny? 107 00:05:27,889 --> 00:05:30,165 Nie jest niebezpieczny dla urządzeń samolotów, 108 00:05:30,165 --> 00:05:32,533 ale jest niebezpieczny dla oczu pasażerów. 109 00:05:32,997 --> 00:05:36,109 Laser ma parametry większe niż maksymalna dozwolona ekspozycja, 110 00:05:36,109 --> 00:05:39,267 więc musimy unikać samolotów przecinających przez wiązkę. 111 00:05:39,267 --> 00:05:40,405 Tutaj gdzie teraz jesteśmy 112 00:05:40,405 --> 00:05:43,725 uzyskaliśmy dla nas strefę zakazu lotów, 113 00:05:43,725 --> 00:05:46,100 więc nie ryzykujemy trafienia w samolot. 114 00:05:46,906 --> 00:05:48,578 Nowe urządzenie jest bardziej niezawodne, 115 00:05:48,578 --> 00:05:52,061 łatwiejsze do obsługi i znacznie mniejsze. 116 00:05:52,061 --> 00:05:53,686 Tak jak właśnie widzieliśmy, 117 00:05:53,686 --> 00:05:56,612 cała jednostka mieści się w jednym małym pakiecie, 118 00:05:56,612 --> 00:05:59,491 łatwym do zamontowaniu na teleskopie. 119 00:06:03,833 --> 00:06:05,134 Ponieważ jest znacznie mniejszy, 120 00:06:05,134 --> 00:06:08,895 na jednym teleskopie można zainstalować do czterech takich laserów, 121 00:06:08,895 --> 00:06:13,075 poprawiając obraz VLT w znacznie szerszym polu widzenia. 122 00:06:15,954 --> 00:06:17,115 To co się dzieje teraz w Niemczech, 123 00:06:17,115 --> 00:06:19,762 to testy nowego prototypu przez nasz zespół, 124 00:06:19,762 --> 00:06:24,453 aby upewnić się, że pracuje idealnie, zanim przetransportujemy go do Paranal. 125 00:06:24,801 --> 00:06:27,495 Urządzenia w publicznym obserwatorium Allgäu 126 00:06:27,495 --> 00:06:28,609 są idealne do tego celu, 127 00:06:28,609 --> 00:06:29,677 a, co więcej, 128 00:06:29,677 --> 00:06:32,371 znajdują się w bliskim promieniu od siedziby ESO. 129 00:06:35,691 --> 00:06:38,060 Laserowe gwiazdy porównania będą kluczowe 130 00:06:38,060 --> 00:06:41,032 dla przyszłego Ogromnie Wielkiego Teleskopu Europejskiego (E-ELT), 131 00:06:41,032 --> 00:06:43,586 który rutynowo będzie korzystać z optyki adaptywnej. 132 00:06:44,399 --> 00:06:48,067 Teleskop będzie wiele razy większy od dzisiejszych największych teleskopów, 133 00:06:48,067 --> 00:06:50,854 co powinno oznaczać znacznie lepszą jakość zdjęć. 134 00:06:51,597 --> 00:06:55,219 Ale jakość ta będzie zależeć od tego, na ile dobrze będzie pracować 135 00:06:55,219 --> 00:06:57,773 optyka adaptywna i laserowe gwiazdy porównania. 136 00:06:59,817 --> 00:07:02,046 Wprowadzenie nowej technologii takiej jak ta 137 00:07:02,046 --> 00:07:07,154 uczyni w przyszłości dużą różnicę dla najbardziej zaawansowanych obserwatoriów na świecie, 138 00:07:07,154 --> 00:07:09,198 szczególnie dla E-ELT. 139 00:07:10,173 --> 00:07:12,681 Tutaj Dr J. Kończę ESOcast. 140 00:07:12,681 --> 00:07:16,396 Dołączcie do mnie kolejnym razem w nowej kosmicznej przygodzie. 141 00:07:30,862 --> 00:07:32,441 W trakcie nagrywania tego odcinka 142 00:07:32,441 --> 00:07:35,227 mieliśmy nieprzyjemne przypomnienie dlaczego teleskopy ESO 143 00:07:35,227 --> 00:07:38,292 są położone na szczytach gór w północnym Chile, 144 00:07:38,292 --> 00:07:40,846 a nie na wzgórzach w południowych Niemczech. 145 00:07:44,956 --> 00:07:49,090 Na szczęście burz takich jak ta nie zobaczy się w Paranal. 146 00:07:50,901 --> 00:07:54,546 ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe. 147 00:07:54,918 --> 00:07:58,900 ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych, 148 00:07:58,900 --> 00:08:01,900 projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi. 149 00:08:03,000 --> 00:08:08,000 Tłumaczenie: Krzysztof Czart 150 00:08:19,926 --> 00:08:23,037 Teraz, gdy poznałeś ESO, 151 00:08:24,964 --> 00:08:28,494 spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a 152 00:08:30,839 --> 00:08:37,666 Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego 153 00:08:39,708 --> 00:08:43,900 kosmicznego obserwatorium: Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.