1 00:00:03,000 --> 00:00:07,000 Wysoko na płaskowyżu Chajnantor w Andach Chilijskich 2 00:00:07,000 --> 00:00:11,000 pierwsze anteny Atacama Large Millimeter/submillimeter Array, 3 00:00:11,000 --> 00:00:14,000 w skrócie ALMA, poruszają się razem. 4 00:00:15,000 --> 00:00:19,000 Praca w tym ambitnym projekcie posuwa się naprzód w szybkim tempie, 5 00:00:19,000 --> 00:00:27,000 za kilka lat będzie on dysponował 66 antenami, pracującymi wspólnie na wysokości 5000 m n.p.m. 6 00:00:27,000 --> 00:00:34,000 Po ukończeniu ALMA pozwoli astronomom badać chłodny Wszechświat w niespotykanych szczegółach. 7 00:00:38,000 --> 00:00:40,000 To jest ESOcast! 8 00:00:40,000 --> 00:00:44,000 Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym. 9 00:00:44,000 --> 00:00:50,000 Eksplorowanie dalekich granic z naszym gospodarzem Dr J, a.k.a. dr Joe Liske. 10 00:00:55,000 --> 00:00:57,000 Cześć! Witam w kolejnym odcinku ESOcast. 11 00:00:57,000 --> 00:01:02,000 W dzisiejszym odcinku odwiedzimy obserwatorium ALMA na pustyni Atakama w Chile. 12 00:01:02,000 --> 00:01:05,000 To tutaj ESO, wraz ze swoimi międzynarodowymi partnerami, 13 00:01:05,000 --> 00:01:10,000 buduje urządzenia, które staną się największym instrumentem astronomicznym świata. 14 00:01:10,000 --> 00:01:14,000 ALMA będzie obserwować Wszechświat na falach milimetrowych i submilimetrowych. 15 00:01:14,000 --> 00:01:21,000 Pozwoli to astronomom na badania zarówno obiektów bardzo chłodnych, jak i bardzo odległych, z wczesnego Wszechświata. 16 00:01:21,000 --> 00:01:25,000 Ponieważ tego typu obserwacje są zaburzane przez parę wodną znajdującą się atmosferze, 17 00:01:25,000 --> 00:01:31,000 ALMA jest budowana w jednym z najsuchszych miejsc na Ziemi, na płaskowyżu Chajnantor, na wysokości 5000 m n.p.m., 18 00:01:31,000 --> 00:01:35,000 co czyni obserwatorium jedną z najwyżej położonych na świecie lokalizacji astronomicznych. 19 00:01:35,000 --> 00:01:38,000 ALMA będzie działać w dwóch osobnych miejscach: 20 00:01:38,000 --> 00:01:43,000 po pierwsze, Lokalizacja Operacyjna Sieci Anten (Array Operation Site) wysoko na płaskowyżu, gdzie umieszczone są anteny, 21 00:01:43,000 --> 00:01:47,000 oraz położona niżej Baza Wsparcia Operacyjnego (Operations Support Facility - OSF). 22 00:01:50,000 --> 00:01:58,000 Konstruowanie obserwatorium ALMA na suchej pustyni Atakama i na tak dużej wysokości nie jest łatwym przedsięwzięciem. 23 00:01:59,000 --> 00:02:07,000 Zanim anteny będą umieszczone na płaskowyżu, muszą być najpierw zmontowane w Bazie Wsparcia Operacyjnego (OSF). 24 00:02:08,000 --> 00:02:11,000 Położona na wysokości 2900 m n.p.m. baza OSF 25 00:02:11,000 --> 00:02:18,000 działa także jako centrum kontrolne sieci anten. 26 00:02:19,000 --> 00:02:26,000 Z majestatycznym wulkanem widniejącym w tle, inżynierowie są zajęci składaniem i testowaniem licznych części anten. 27 00:02:26,000 --> 00:02:32,000 Aktualnie w OSF znajduje się wiele anten w różnych stadiach montowania. 28 00:02:32,000 --> 00:02:36,000 Każda z anten musi spełnić bardzo surowe wymagania. 29 00:02:36,000 --> 00:02:41,000 Powierzchnia każdej z czasz jest wykonana z dokładnością lepszą niż grubość kartki papieru, 30 00:02:41,000 --> 00:02:49,000 a dwie anteny można wycelować na tyle precyzyjnie, aby trafić w piłeczkę golfową z odległości 15 km. 31 00:02:50,000 --> 00:02:53,000 W wielu aspektach OSF stała się sercem projektu ALMA. 32 00:02:53,000 --> 00:02:58,000 To tutaj pracownicy mieszkają podczas swoich zmian i tutaj postępuje większość codziennych prac. 33 00:02:58,000 --> 00:03:01,000 Odbywa się wiele spotkań pomiędzy różnymi grupami naukowców i inżynierów, 34 00:03:01,000 --> 00:03:06,000 a nawet w tej odległej lokalizacji organizowane są konferencje naukowe. 35 00:03:06,000 --> 00:03:10,000 W OSF znajdują się także dwa transportery używane do przemieszczania anten. 36 00:03:10,000 --> 00:03:16,000 Tak więc dzięki naukowcom i inżynierom składającym i testującym anteny i prowadzącym operacje, 37 00:03:16,000 --> 00:03:20,000 OSF stała się miejscem żywym i ruchliwym. 38 00:03:23,000 --> 00:03:28,000 Naukowcy i inżynierowie testują krańcową wydajność złożonego systemu. 39 00:03:28,000 --> 00:03:32,000 Wykonywane są testy holograficzne i celowania, 40 00:03:32,000 --> 00:03:39,000 a eksperci upewniają się, że tylko anteny spełniające ścisłe specyfikacje ALMA otrzymają zielone światło. 41 00:03:41,000 --> 00:03:46,000 Gdy antena udanie przejdzie wszystkie testy w OSF, 42 00:03:46,000 --> 00:03:53,000 nadchodzi pora na przemieszczenie jej do Lokalizacji Operacyjnej Sieci Anten, która znajduje się na wysokości 5000 m n.p.m. 43 00:03:53,000 --> 00:03:58,000 Po raz pierwszy udało się tego dokonać we wrześniu 2009 roku. 44 00:03:58,000 --> 00:04:03,000 Olbrzymi, specjalnie zaprojektowany transporter, jest używany do przewożenia anten. 45 00:04:03,000 --> 00:04:11,000 Każda z anten waży około 100 ton, więc zadanie jest delikatne i wymaga wielkiej uwagi. 46 00:04:11,000 --> 00:04:19,000 Dostępne są dwa transportery, których używa się także do przemieszczania anten pomiędzy różnymi pozycjami, aby zmienić konfigurację sieci ALMA. 47 00:04:21,000 --> 00:04:24,000 Lokalizacja Operacyjna Sieci Anten jest miejscem ekstremów, 48 00:04:24,000 --> 00:04:27,000 z silnymi wiatrami, niskimi temperaturami i cienką atmosferą. 49 00:04:27,000 --> 00:04:30,000 Dzięki ekstremalnej suchości i wysokości lokalizacja oferuje świetne warunki 50 00:04:30,000 --> 00:04:36,000 do obserwacji na radiowych falach submilimetrowych, dla których projekt ALMA został stworzony. 51 00:04:36,000 --> 00:04:39,000 Co więcej, Chajnantor oferuje mnóstwo miejsca. 52 00:04:39,000 --> 00:04:47,000 Jest ono potrzebne, ponieważ w swojej najszerszej konfiguracji sieć anten ma rozmiar 16 kilometrów. 53 00:04:47,000 --> 00:04:52,000 Pomimo ciężkich warunków postępują prace przygotowujące płaskowyż dla anten. 54 00:04:52,000 --> 00:04:57,000 Została zbudowana sieć drogowa, a pracownicy są zajęci różnymi zadaniami kończącymi prace konstrukcyjne. 55 00:04:57,000 --> 00:05:03,000 Wszystkie ze 192 fundamentów anten zostały ukończone i część z nich jest już w użyciu. 56 00:05:03,000 --> 00:05:08,000 Istnieje także budynek techniczny, który może zostać wykorzystany do otrzymywania danych z anten, 57 00:05:08,000 --> 00:05:13,000 do dalszego ich przetwarzania i do transmitowania na dół do OSF. 58 00:05:13,000 --> 00:05:17,000 Liczba anten w wysokiej lokalizacji nieustannie rośnie, 59 00:05:17,000 --> 00:05:23,000 projekt wkracza w nową, ważną fazę: Rozruchu i Weryfikacji Naukowej. 60 00:05:25,000 --> 00:05:30,000 Gdy przeprowadzane są testy, niżej w sterowni OSF panuje wysokie napięcie. 61 00:05:31,000 --> 00:05:35,000 Proces Rozruchu i Weryfikacji Naukowej ma na celu potwierdzenie, 62 00:05:35,000 --> 00:05:41,000 że cały kompleks przeszedł z etapu, na którym był zbiorem bardzo złożonych części, 63 00:05:41,000 --> 00:05:48,000 w jeden instrument zdolny produkować obrazy i pomiary z doskonałą czułością i precyzją. 64 00:05:48,000 --> 00:05:52,000 Anteny są umieszczane w różnych pozycjach w ramach sieci, 65 00:05:52,000 --> 00:05:57,000 aby upewnić się, że wszystkie podstawowe funkcje działają poprawnie przy różnych bazach. 66 00:05:57,000 --> 00:06:00,000 Aktualnie anteny są rozmieszczone w centrum lokalizacji, 67 00:06:00,000 --> 00:06:06,000 korzystają ze stacji antenowych, które utworzą tzw. Zwartą Sieć Atakamy (Atacama Compact Array). 68 00:06:07,000 --> 00:06:12,000 ALMA szybko podąża naprzód i zapewni jasną przyszłość wielu obszarom astronomii. 69 00:06:12,000 --> 00:06:17,000 Na przykład dostarczy nam unikalnego wglądu w to w jaki sposób formują się gwiazdy i planety, 70 00:06:17,000 --> 00:06:23,000 będzie też jednym z pionierskich narzędzi do badania pierwszych gwiazd i galaktyk we wczesnym i odległym Wszechświecie. 71 00:06:23,000 --> 00:06:30,000 Tak więc wielu z nas astronomów po prostu nie może doczekać się, kiedy dostanie w swoje ręce tę fantastyczną maszynę naukową! 72 00:06:30,000 --> 00:06:33,000 Tutaj Dr J, kończę ESOcast. 73 00:06:33,000 --> 00:06:36,000 Dołączcie do mnie kolejnym razem w nowej kosmicznej przygodzie. 74 00:06:38,000 --> 00:06:40,000 ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe. www.eso.org 75 00:06:40,000 --> 00:06:43,000 ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,\ 76 00:06:43,000 --> 00:06:46,000 projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi. 77 00:06:46,000 --> 00:06:48,000 Projekt ALMA jest partnerstwem pomiędzy naukowymi społecznościami Azji Wschodniej, Europy, Ameryki Północnej oraz Chile. 78 00:06:48,000 --> 00:06:51,000 Tłumaczenie: Krzysztof Czart 79 00:06:52,000 --> 00:06:56,000 Teraz, gdy poznałeś ESO, 80 00:06:58,000 --> 00:07:01,000 spróbuj 'wyjść poza naszą planetę' za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a 81 00:07:03,000 --> 00:07:11,000 Hubblecast ukazuje najnowsze odkrycia dokonane za pomocą najbardziej znanego i cenionego kosmicznego obserwatorium: 82 00:07:12,000 --> 00:07:16,000 Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, należącego do NASA/ESA.