1 00:00:07,500 --> 00:00:12,000 Ekki er langt síðan talið var til vísindaskáldsagna að fylgjast með efni 2 00:00:12,000 --> 00:00:16,000 tætast í sundur er það félli í átt að risasvartholi. 3 00:00:16,000 --> 00:00:22,000 En sú er raunin hjá stjörnufræðingum sem notað hafa Very Large Telescope ESO. 4 00:00:26,000 --> 00:00:28,000 Þetta er ESOcast! 5 00:00:28,000 --> 00:00:31,000 Vísindi í fremstu röð og lífið á bakvið tjöldin hjá ESO 6 00:00:31,000 --> 00:00:34,000 European Southern Observatory. 7 00:00:45,000 --> 00:00:48,000 Komið þið sæl og velkomin í ESOcast. 8 00:00:48,000 --> 00:00:52,500 Í þessum þætti sjáum við hvernig vísindaskáldskapur hefur orðið að vísindalegri staðreynd 9 00:00:52,500 --> 00:00:56,500 þegar stjörnufræðingar fylgjast með risasvartholi 10 00:00:56,500 --> 00:01:00,000 tæta smám saman í sig gasský. 11 00:01:02,000 --> 00:01:05,500 Í 20 ára hafa sjónaukar ESO verið notaðir til að fylgjast með hreyfingum stjarna 12 00:01:05,500 --> 00:01:10,000 í kringum risasvartholið í miðju Vetrarbrautarinnar. 13 00:01:11,000 --> 00:01:15,000 Þetta svarthol er fjórum milljón sinnum massameira en sólin 14 00:01:15,000 --> 00:01:19,000 og telst þess vegna risasvarthol. 15 00:01:20,000 --> 00:01:21,000 Þótt svartholið sé gríðarþungt 16 00:01:21,000 --> 00:01:26,000 er fremur lítið af efni í kringum það sem skín ekki skært 17 00:01:26,000 --> 00:01:29,000 en það er um það bil að breytast. 18 00:01:32,000 --> 00:01:34,500 Með hjálp Very Large Telescope ESO 19 00:01:34,500 --> 00:01:37,000 hafa stjörnufræðingar fundið nýtt fyrirbæri 20 00:01:37,000 --> 00:01:42,000 sem stefnir á ógnarhraða í átt að svartholinu. 21 00:01:42,000 --> 00:01:46,000 Fyrirbærið er ekki stjarna heldur gasský. 22 00:01:47,000 --> 00:01:50,000 Skýið er aðallega úr vetnisgasi 23 00:01:50,000 --> 00:01:53,500 sem við sjáum út um allt í hjarta Vetrarbrautarinnar. 24 00:01:53,500 --> 00:01:57,000 Þetta tiltekna ský er hér um bil þrisvar sinnum massameira en jörðin. 25 00:01:57,000 --> 00:02:00,000 Það er því fremur lítið 26 00:02:00,000 --> 00:02:06,000 en skín skært vegna ljóss frá stjörnum í kring. 27 00:02:08,000 --> 00:02:09,000 Að stjörnufræðingunum ásjáandi 28 00:02:09,000 --> 00:02:14,000 hefur skýið aukið hraða sinn þegar það nálgast svartholið. 29 00:02:14,000 --> 00:02:17,000 Hraði þess hefur tvöfaldast á síðustu sjö árum 30 00:02:17,000 --> 00:02:23,000 og geysist það nú að svartholinu á meira en 8 milljón km hraða á klukkustund. 31 00:02:24,000 --> 00:02:28,000 Á síðustu árum hafa stjörnufræðingar séð ystu brúnir skýsins 32 00:02:28,000 --> 00:02:33,000 verða sífellt tættari á sama tíma og skýið nálgast svartholið. 33 00:02:33,000 --> 00:02:37,000 En hápunkturinn er framundan. 34 00:02:38,000 --> 00:02:40,000 Þyngdartog svartholsins er slíkt 35 00:02:40,000 --> 00:02:42,000 að þegar skýið fellur í átt til þess 36 00:02:42,000 --> 00:02:46,000 togast það og teygist 37 00:02:46,000 --> 00:02:48,000 og verður að lokum eins og spaghettí. 38 00:02:48,000 --> 00:02:51,000 Það verður ílangt og fellur inn í svartholið. 39 00:02:52,000 --> 00:02:55,500 Næstu ár verða merkileg og spennandi 40 00:02:55,500 --> 00:02:57,000 því við munum fylgjast náið með svæðinu. 41 00:02:57,000 --> 00:02:59,000 Hér nálgast skýið og byrjar að leysast upp 42 00:02:59,000 --> 00:03:05,000 en nú byrjar það að víxlverka við heita gasið í kringum svartholið. 43 00:03:05,000 --> 00:03:06,000 Þetta höfum við aldrei séð áður. 44 00:03:09,000 --> 00:03:11,000 Enginn veit hvað gerist næst. 45 00:03:11,000 --> 00:03:13,000 Líklega mun skýið hitna 46 00:03:13,000 --> 00:03:17,000 og taka að gefa frá sér orkuríka röntgengeisla er það sundrast. 47 00:03:17,000 --> 00:03:22,000 Að lokum mun efnið hverfa með því að falla inn í svartholið. 48 00:03:22,000 --> 00:03:24,000 Í huga stjörnufræðinganna 49 00:03:24,000 --> 00:03:29,000 er þetta einstakt tækifæri til að kanna heita gasið í kringum svartholið. 50 00:03:39,000 --> 00:03:43,000 Við vitum ekki hvernig efni fellur inn í svartholið 51 00:03:43,000 --> 00:03:44,000 og skiljum það ekki í neinum smáatriðum. 52 00:03:44,000 --> 00:03:48,000 En hér í miðju vetrarbrautarinnar höfum við tækifæri ef svo má segja, 53 00:03:48,000 --> 00:03:50,500 til að rannsaka þetta ferli náið. 54 00:03:50,500 --> 00:03:54,500 Hvernig efnið bætist við svartholið og hvaða ferli eru ráðandi, 55 00:03:54,500 --> 00:03:57,500 hvernig efnin víxlverka á þessu miðsvæði. 56 00:03:57,500 --> 00:03:59,500 Þetta er frábært tækifæri. 57 00:04:03,000 --> 00:04:07,500 Þetta er gott dæmi um það þegar skáldskapur verður að vísindalegri staðreynd. 58 00:04:18,000 --> 00:04:21,000 ESOcast er framleitt af ESO, European Southern Observatory. 59 00:04:21,500 --> 00:04:23,500 ESO, European Southern Observatory, 60 00:04:23,500 --> 00:04:26,000 eru fremstu fjölþjóðlegu stjarnvísindasamtök heims 61 00:04:26,000 --> 00:04:29,000 sem hannar, smíðar og starfrækir öflugustu stjörnustöðvar heims. 62 00:04:30,000 --> 00:04:35,000 Handrit: ESO; þýðing: Sævar Helgi Bragason 63 00:04:47,000 --> 00:04:50,000 Nú þegar þú hefur fylgst með því nýjasta frá ESO 64 00:04:52,000 --> 00:04:55,000 skaltu hverfa út í geim með Hubble. 65 00:04:58,000 --> 00:05:01,000 Í Hubblecast er fjallað um nýjustu uppgötvanir 66 00:05:01,000 --> 00:05:04,000 frægasta geimsjónauka heims, 67 00:05:07,000 --> 00:05:10,000 Hubble geimsjónauka NASA og ESA.