1
00:00:02,000 --> 00:00:08,000
Obserwatorium ESO La Silla, które obchodzi 40. rocznicę

2
00:00:08,000 --> 00:00:15,000
i stało się największym obserwatorium astronomicznym swoich czasów, wprowadzając Europę do czołówki badań astronomicznych,

3
00:00:15,000 --> 00:00:19,000
ciągle jest jednym z najbardziej efektywnych naukowo obserwatoriów naziemnych.

4
00:00:24,000 --> 00:00:26,000
To jest ESOcast!

5
00:00:26,000 --> 00:00:31,000
Najnowsze badania naukowe oraz codzienna praca w ESO, Europejskim Obserwatorium Południowym.

6
00:00:31,000 --> 00:00:38,000
Eksplorujemy granice kosmosu z naszym gościem dr J., a.k.a. dr Joe Liske.

7
00:00:40,000 --> 00:00:42,000
Cześć, witam w ESOcast.

8
00:00:42,000 --> 00:00:46,000
W dzisiejszym odcinku będziemy świętować rocznicę.

9
00:00:46,000 --> 00:00:47,000
Bardzo zadziwiającą rocznicę.

10
00:00:47,000 --> 00:00:53,000
Jedno z najbardziej udanych naziemnych obserwatoriów astronomicznych na świecie, La Silla, ma 40 lat.

11
00:00:54,000 --> 00:01:02,000
Z około 300 recenzowanymi publikacjami opartymi na danych z obserwatorium każdego roku, La Silla pozostaje w czołówce astronomii.

12
00:01:03,000 --> 00:01:09,000
La Silla doprowadziło do  olbrzymiej liczby odkryć naukowych, w tym kilku "pierwszych".

13
00:01:10,000 --> 00:01:15,000
Spektrograf HARPS jest najlepszym na świecie łowcą planet pozasłonecznych.

14
00:01:15,000 --> 00:01:18,000
Wykrył system planetarny wokół Gliese 581,

15
00:01:18,000 --> 00:01:25,000
który zawiera obiekt mogący być pierwszą poza Układem Słonecznym skalistą planetą w strefie nadającej się do zamieszkania.

16
00:01:25,000 --> 00:01:30,000
Kilka teleskopów w La Silla odegrało kluczową rolę w powiązaniu błysków gamma -

17
00:01:30,000 --> 00:01:36,000
najbardziej energetycznych eksplozji we Wszechświecie od czasu Wielkiego Wybuchu - z ekplozjami masywnych gwiazd.

18
00:01:37,000 --> 00:01:44,000
Od 1987 roku Obserwatorium ESO La Silla odgrywa też ważną rolę w badaniach i śledzeniu

19
00:01:44,000 --> 00:01:48,000
najbliższej supernowej, SN 1987A.

20
00:01:49,000 --> 00:01:53,000
Obserwatorium La Silla jest położone na brzegu pustyni Atakama w Chile,

21
00:01:53,000 --> 00:01:57,000
jednego z najsuchszych i najbardziej odizolowanych terenów na świecie.

22
00:01:57,000 --> 00:02:00,000
Lokalizacja jest wolna od źródeł świateł zanieczyszczających nocne niebo.

23
00:02:00,000 --> 00:02:04,000
Podobnie jak Obserwatorium Paranal, w którym pracuje Bardzo Duży Teleskop (VLT),

24
00:02:04,000 --> 00:02:07,000
posiada jeden z najciemniejszych widoków nocnego nieba na naszej planecie.

25
00:02:08,000 --> 00:02:12,000
W szczycie swojej kariery La Silla było domem co najmniej 15 teleskopów,

26
00:02:12,000 --> 00:02:17,000
a wśród nich pierwszego - i przez długi czas jedynego na półkuli południowej -

27
00:02:17,000 --> 00:02:22,000
pracującego na falach submilimetrowych (15 metrowy SEST),

28
00:02:22,000 --> 00:02:24,000
który przecierał szlaki dla teleskopów APEX i ALMA,

29
00:02:24,000 --> 00:02:29,000
a także teleskopu Schmidta, który wykonał pierwszą fotograficzną mapę nieba południowego.

30
00:02:29,000 --> 00:02:33,000
Teleskopy w La Silla wspierały też niezliczone misje kosmiczne,

31
00:02:33,000 --> 00:02:40,000
na przykład uzyskując ostatnie zdjęcia komety Shoemaker-Levy 9 przed jej uderzeniem w Jowisza.

32
00:02:41,000 --> 00:02:45,000
O ile niektóre z mniejszych teleskopów zostały w ciągu lat zamknięte,

33
00:02:45,000 --> 00:02:52,000
czołowe obserwacje są kontynuowane za pomocą większych teleskopów, wspomaganych nowymi, udoskonalonymi instrumentami astronomicznymi.

34
00:02:52,000 --> 00:02:57,000
Aktualnie La Silla posiada dwa najbardziej produktywne na świecie teleskopy klasy 4 metrów:

35
00:02:57,000 --> 00:03:05,000
3,5-metrowy Teleskop Nowej Technologii (NTT) oraz 3,6-metrowy teleskop ESO.

36
00:03:10,000 --> 00:03:15,000
NTT dokonał prawdziwego przełomu w inżynierii i projektowaniu teleskopu, zgodnie ze swoją nazwą.

37
00:03:15,000 --> 00:03:18,000
Był pierwszym teleskopem na świecie, na którym zainstalowano optykę aktywną.

38
00:03:18,000 --> 00:03:22,000
Z tyłu zwierciadła głównego zainstalowany jest zestaw tłoków.

39
00:03:22,000 --> 00:03:28,000
Są one kontrolowane przez komputer i nieustannie zmieniają kształt lustra głównego,

40
00:03:28,000 --> 00:03:31,000
tak żeby przez cały czas tworzyło najostrzejszy możliwy obraz.

41
00:03:31,000 --> 00:03:34,000
Technologia ta została po raz pierwszy opracowana w ESO,

42
00:03:34,000 --> 00:03:39,000
a obecnie używana jest w VLT i większości największych teleskopów na świecie.

43
00:03:39,000 --> 00:03:44,000
W dodatku do optyki aktywnej, kopuła NTT również była rewolucyjnym projektem.

44
00:03:46,000 --> 00:03:52,000
Lokalizacja La Silla została wybrana po latach poszukiwań, częściowo na grzbiecie konia,

45
00:03:52,000 --> 00:03:59,000
w Andach Chilijskich w połowie lat 60., przez pierwszego Dyrektora Generalnego ESO, Otto Heckmanna i kilku innych astronomów.

46
00:03:59,000 --> 00:04:05,000
W kolejnych latach wybrany obszar rozwinięto i powstały pierwsze teleskopy średniej wielkości.

47
00:04:07,000 --> 00:04:13,000
Dzisiaj infrastruktura La Silla jest wykorzystywana przez kraje członkowskie ESO dla projektów celowych,

48
00:04:13,000 --> 00:04:21,000
takich jak szwajcarski 1,2-metrowy teleskop Eulera, Rapid Eye Mount oraz TAROT do śledzenie błysków gamma,

49
00:04:21,000 --> 00:04:29,000
jak również bardziej typowe urządzenia, takie jak 2,2-metrowy teleskop Maxa-Plancka, czy 1,5-metrowy teleskop duński.

50
00:04:29,000 --> 00:04:34,000
Niesamowita 67-megapikselowa kamera na teleskopie 2,2-metrowym

51
00:04:34,000 --> 00:04:41,000
uzyskała wiele wywierających wrażenie zdjęć obiektów niebieskich, z których część stała się ikonami.

52
00:04:42,000 --> 00:04:45,000
La Silla było pierwszym obserwatorium ESO w Chile

53
00:04:45,000 --> 00:04:49,000
i zapoczątkowało bardzo długą i owocną współpracę z tym krajem i jego społecznością naukową.

54
00:04:50,000 --> 00:04:53,000
Tutaj dr J  kończę ESOcast.

55
00:04:53,000 --> 00:04:56,000
Odwiedźcie mnie ponownie w kolejnej kosmicznej przygodzie.

56
00:04:58,000 --> 00:05:01,000
ESOcast został wyprodukowany przez ESO - Europejskie Obserwatorium Południowe.

57
00:05:01,000 --> 00:05:04,000
ESO jest wiodącą naukową i technologiczną organizacją międzyrządową do badań astronomicznych,

58
00:05:04,000 --> 00:05:07,000
projektującą, budującą i operującą najbardziej zaawansowanymi na świecie teleskopami naziemnymi.

59
00:05:07,000 --> 00:05:12,000
Tłumaczenie: Krzysztof Czart